• Bazukastudio sp.z.o.o.

Skład zespołu:

• arch. Adam Monica  
• arch. Norbert Mech  
• arch. Jan Kuchta  
• art. plast. Michał Urban  
• Łukasz Czuj 

Uzasadnienie Jury:

Za próbę konsekwentnego przeprowadzenia przyjętej koncepcji formalno - ideowej pomimo błędów w traktowaniu i organizacji powiązań z otaczającą przestrzenią.

Uchwała Rady Miasta o stworzeniu na Placu Inwalidów pomnika Orła Białego -tym co walczyli o wolność Polski w latach 1939-89, zawiera niezwykle pojemną formułę treściową, która wymaga nowego sposobu podejścia do tworzenia obiektu „upamiętniającego”, tak aby współczesnego człowieka, zachęcić do aktywnego odbioru, do podjęcia refleksji, zastanowienia się nad skomplikowaną historią naszegokraju -od czasu wybuchu wojny do ponownego odzyskania pełnej niepodległości.

1.
Główna idea koncepcji opiera się na założeniu, iż nie budujemy pomnika – obelisku, wkomponowanego w przestrzeń placu, ale tworzymy całościową i spójną koncepcję placu-pomnika. Przechodzień wchodząc na plac, wkraczał będzie w wyraźnie wyodrębnioną i naznaczoną symbolicznie przestrzeń, zostanie wciągnięty w opowieść o historii, przy czym nie zostaną naruszone podstawowe funkcje użytkowe placu, w tym jego funkcjonowanie jako miejsca tranzytowego, przechodniego.

2.
Historia kraju, historia ludzi, którzy walczyli przez pół wieku o niepodległość – jest ciągle żywą opowieścią, którą współczesny człowiek powinien ciągle na nowo odkrywać, odczytywać w niej nowe znaczenia. Dlatego cały Plac Inwalidów – staje się rodzajem księgi – opowieści, która zależnie od miejsca, w który na niego wchodzimy buduje nowe znaczenia. Całej idei pomnika – placu, nie można w pełni zinterpretować dokonując pobieżnego oglądu. Na ten plac trzeba powracać, odczytywać na nowo zawarte w nim znaczenia. Naszym założeniem, jest tworzenie wielowątkowej opowieści, która za każdym przejściem przez tak stworzoną przestrzeń publiczną – tworzy nowy kontekst.

3.
Punktem wyjścia do opowiadania o historii poprzez rzeźbę – plac, jest pojęcie czasu. W miarę oddalania się od konkretnych wydarzeń, zaciera się dla nas pełny wymiar, ogrom dni, miesięcy, które składają się pół wieku – niezwykle burzliwej historii. Z łatwością zamykamy miniony czas w formule hasła: 1939-89, zapominając o tym że każdy rok z tego okresu był inny, że dla wielu ludzi ten czas oznaczał całe ich życie. Stąd nasze założenie – aby przechodzień, mógł w sposób bezpośredni, doświadczać tego minionego czasu, odkrywać jego znaczenie, poszukiwać inspiracji. Nie da się tej opowieści zamknąć w jednej metaforze, symbolu. Można jedynie poszukać punktu wspólnego, jednego znaku, który łączy cały ten czas. W tym wypadku tym znakiem jest symboliczny wizerunek Orła Białego. Symbol-znak – który, łączy ludzi walczących o wolność. Pojawiał się różnych momentach
historii w postaci orzełka na wojskowej czapce, symbolu na opasce, znaku na ulotce, na transparencie. Orzeł w koronie – jest znakiem trwania Polski niepodległej, niezależnie od momentu historycznego. Ten symbol trwa i przebija się przez upływający czas.

4.
Koncepcja placu-pomnika, zakłada radykalną przemianę przestrzeni istniejącego dziś Placu Inwalidów. Podstawowe założenie opiera się na powrocie do pierwotnego wyglądu placu, odtworzeniu głównych widoków z czasu przedwojennego. Całkowite usunięcie drzew i krzewów, odsłania urbanistyczną konstrukcję modernistycznych kamienic otaczających plac z dwóch stron i wydobywa wyraźną parkową pierzeję, z dominującą linią drzew od strony Parku Krakowskiego. Plac uzyskuje w ten sposób jednolitą, czystą i wyraźną formułę placu publicznego: miejsca przechodniego, ale poprzez obecność elementów kreacyjnych, także symbolicznego, przestrzeni refleksji, zadumy.
Od strony Parku Krakowskiego przywracamy wyraźnie wyznaczoną trakt pieszy, odtwarzający istniejącą tutaj przed wojną ulicę Lea. Wzdłuż całego ciągu tej alejki, od strony Parku, możliwe jest także stworzenie małych kawiarenek, miejsca spotkań, wypoczynku, Otwarty, jednolity plac umożliwia przejście przez niego w dowolnym miejscu, dając jednocześnie szansę na budowanie nowych opowieści symbolicznych, w zależności od punktu w którym wchodzimy na Plac.

5.
Otwarty plac – staje się rodzajem sceny, na której rozgrywa się spektakl – opowieść o historii. Duża jasna, pełna światła przestrzeń buduje wyraźną paletę, na której znaczenia nabierają poszczególne elementy. Całość aranżacji placu zorganizowana jest wzdłuż dwóch osi -wyznaczonych z jednej strony alejką pieszą od strony Parku Krakowskiego, z drugiej tzw. „linią czasu” wykreśloną wzdłuż ulicy Królewskiej. Układ rozchodzących się dwóch osi, przecinany jest biegnącymi prostopadle do nich płaszczyznami, które tworzą delikatne pofałdowanie przestrzeni, wyznaczając jednocześnie linie znaczeniowe dla poszczególnych elementów kompozycji rzeźbiarskiej.

6.
„Linię czasu” -po prawej stronie placu – wzdłuż ulicy Królewskiej wyznacza odtworzony ślad linii tramwajowej z roku 1939 – skręcającej w ulicę Pomorską. Sam przebieg torów jest nieco przesunięty, w stosunku do oryginalnego przebiegu, tak aby wyznaczyć linię przecinającą plac. Przebieg torów odtworzony jest na dwa sposoby – od strony zewnętrznej, biegnie drewniana linia, wypiętrzająca się w miejscach wzniesienia placu w postaci ławek – siedzisk.
Drugi ślad torów wyznacza umieszczona w płycie placu – kostka z odciśniętymi datami – tworząc biegnący wzdłuż placu kalendarz, który zaczyna się na wysokości ulicy Pomorskiej – datą wrzesień 1939 i potem każdy miesiąc do roku 1989 ma swoją, kolejną kostkę. „Linia czasu” domknięta jest przez umieszczony za wyznaczonym przez kostki rokiem 1939 -biały tramwaj, z zatopionymi w nim sylwetkami pasażerów z okresu przedwojennego. Tramwaj zbudowany jest w wielkości realistycznej, ale nie odtwarza dosłownie realnego obiektu, ale stanowi rodzaj skamieliny, wyblakłego zdjęcia z przeszłości. Umieszczone w środku sylwetki ludzi są zbudowane z tej samej materii. Tramwaj ustawiony równolegle do osi istniejącej linii tramwajowej, „mija” się z jeżdżącymi dziś pojazdami, a jednocześnie, wyznacza kierunek ruchu – opowieści zapisanej w aranżacji placu. Z roku 1939 wyrusza w nieznaną przyszłość, którą każdy przechodzący przez plac musi odbyć osobiście.

7.
Przecinające w poprzek placu podziały – biegnące od „linii czasu”, wyznaczane przez zatopione w kamieniu metalowe taśmy – prowadzą nas do głównego elementu całej aranżacji, ustawionych wzdłuż alejki wyznaczonej przebiegiem dawnej ulicy Lea, 8 masywnych prostopadłościanów – ścian z odciśniętym w nich ideogramowym wizerunkiem przedwojennego orła. Każda z nich przedstawia inny moment historii, stanowi prosty, nieco plakatowy znak danego czasu, do którego się odnosi. Czasu wyznaczanego przez umieszczoną na „linii czasu” datę.
Pokazujemy upływający czas, zmieniające się epoki i trwanie idei niepodległościowej, która przebija się, przez stawiane jej bariery. Forma prostopadłościanów nawiązuje z jednej strony do obecnych w pejzażu miast form niemal reklamowych, jednak widziana w perspektywie z boku, tworzy układ „ksiąg” ustawionych na półce.

Kolejne bryły zostaną wykonane z następujących materii:

-ściana marmurowa (lata II Rzeczpospolite)
-wybuch wojny 1939 -rdzewiona blacha
-lata II wojny światowej -blok żelbetu częściowo zniszczony z elementami stali zbrojeniowej
-lata powojenne aż do 1956 roku -blok z cegły ceramicznej.
-lata 56-80 -blok z gładkiego, szarego betonu
-początek lat 80-tych i stan wojenny -blok z fragmentami gazet podziemnych (blok "bibułowy").
-lata 80-te -blok obłożony blachą w kolorze niebieskim "milicyjnym"
-rok 89 -blok z czerwonej połyskującej emalii.

Powierzchnia placu została zaprojektowana z kostki porfirowej uzupełnionej w regularny sposób pasami wykonanymi z metalowych płyt wokół których zostały umieszczone linie oświetlenia posadzkowego. Powierzchnia ciągu pieszego na przedłużeniu ulicy J. Lea została zaprojektowana z betonu architektonicznego podzielonego nieregularnie umieszczonymi oprawami świetlnymi. Elementem spinającym przestrzeń placu z parkiem Krakowskim jest rodzaj tarasu, deku wykonanego z lekkiej konstrukcji drewnianej zadaszonej ażurową ramą. Konstrukcja prostopadłościanów, ścian oparta jest na zasadzie prefabrykowanych tarcz żelbetowych, która wykończone są zróżnicowaną dla poszczególnych okresów okładziną.