KONKURS SARP nr 987 na: na opracowanie koncepcji urbanistyczno - architektonicznej zagospodarowania terenów wokół Jeziora Durowskiego w Wągrowcu.
II nagroda

<<< powrót
  • DOMINO Grupa Architektoniczna
Skład zespołu:

1. IDEA ROZWIĄZAŃ KRAJOBRAZOWO-PRZESTRZENNYCH

Najważniejszą ideą i celem naszego projektu było stworzenie przestrzeni przyjaznej i atrakcyjnej dla mieszkańców i turystów. Poprzez szereg działań o większej i mniejszej skali chcemy stworzyć miejsce nowoczesne, wyjątkowe i oryginalne. Dalekie jednak od mocnych w wyrazie form, czy przeskalowanych lub powtarzalnych przestrzeniach, będących w kontraście i niejako w sprzeczności z naturalnym charakterem tego miejsca. W projekcie staramy wpisać się w zastane ukształtowanie, zieleń i układ w sposób nieinwazyjny, spokojny i stonowany, ale też spójny i czytelny. Chcemy połączyć cały teren wokół jeziora w jedną powiązaną ze sobą przestrzeń, która odmienna jest na różnych odcinkach: funkcją, przeznaczeniem czy potencjalnymi odbiorcami/użytkownikami.

W dużej mierze projektowane zagospodarowanie nie jest rewolucyjne, a stanowi jedynie dopełnienie istniejącego układu, w taki sposób by zachować ciągłość stylistyczną z pozostałymi terenami. Stąd pomysł na wijące się wokół akwenu wstęgi ścieżek, które przenikają się między sobą lub łączą. Miękkie linie wprost odnoszą się do organicznego charakteru miejsca - do fal, linii brzegowej, wzniesień. Projektowane ścieżki łączą kolejne dojścia i miejsca, kształtują granice nowych stref i przestrzeni, czy przeistaczają się w ważne elementy zagospodarowania.

2. IDEA ROZWIĄZAŃ PROEKOLOGICZNYCH – ZAŁOŻENIA TECHNICZNE

Naszym założeniem projektowym jest wprowadzenie jak największej liczby rozwiązań proekologicznych oraz wykorzystywanie wszelkich naturalnych „bogactw”.

1. Jednym z tych „bogactw” jest woda deszczowa: o naturalnym odczynie i składzie, doskonała dla nawadniania roślin. Koncepcja zakłada pełne zagospodarowanie wód opadowych poprzez ich ukierunkowany odbiór podczas deszczy, magazynowanie w zasobnikach wód retencyjnych i powtórne użycie w systemie nawadniającym nasadzenia. Podziemne zbiorniki retencyjne przyczynią się do optymalizacji zapotrzebowania na wodę, w szczególności w mniej sprzyjających warunkach pogodowych, powodując niemal samowystarczalność w zakresie gospodarki wodnej dla projektowanego terenu.

Szczególną rolę pełni istniejący akwen wodny: wzdłuż jego brzegów przewidujemy wzbogacenie strefy roślinności przybrzeżnej, odpowiedzialnej za biologiczne filtrowanie wody i produkcję tlenu. Dzięki roślinności tej strefy woda pozostanie w naturalny sposób przejrzysta, klarowna oraz odpowiedniej jakości. Jednocześnie poprzez starannie dobrany skład gatunkowy roślinności - poprawiamy warunki środowiskowe zbiornika i ogólną kondycję zdrowotną zamieszkujących je zwierząt [zakładamy taką możliwość].

Strefę filtracyjną planujemy obsadzić gęsto roślinami o podwyższonych walorach dekoracyjnych: kolorowych liściach, innym kolorze kwiatu, o kwiatach pełniejszych, większych ale też pożytecznych dla owadów, takich jak: pałka pstra / Typha variegata, kaczeniec błotny biały / Caltha palustris Alba, strzałka Benii / Sagittaria Benii, kosaciec żółty / Iris pseudoacorus, tatarak drobny 'lisi ogon" / Acorus gramineus variegata. Rośliny te stworzą w zbiorniku strefę naturalnych filtrów biologicznie czynnych. Projekt zakłada jednocześnie maksymalne ograniczenie nawierzchni całkowicie nieprzepuszczalnych. Ciągi piesze, place wykonujemy z betonu jamistego, nawierzchni mineralnych typu hansegrand, ekoway [nawierzchni wodoprzepuszczalnych]. Wszelkie nawierzchnie „twarde” będą posiadać fugi wypełnione materiałem przepuszczalnym. Zabiegi takie umożliwią swobodny przepływ wody i powietrza. Wpłynie to na poprawę lokalnego mikroklimatu i samooczyszczanie się środowiska. Wody opadowe z nawierzchni „ekologicznych” będą zasilać glebę w sposób naturalny, natomiast z powierzchni dachów budynków będą gromadzone w podziemnych zbiornikach. Woda z retencji podziemnej będzie wykorzystywana do podlewania obszarów „zorganizowanej” zieleni w okresach suszy.

2. Dla częściowego przejęcia wód opadowych oraz stworzenia właściwego mikroklimatu w budynkach, wpływającego na poprawę właściwości energetycznych obiektów, dachy zostały rozwiązane w technologii dachów zielonych ekstensywnych. Zapewnia to ochronę pomieszczeń przed zbytnim nagrzewaniem w okresach letnich, a w okresie grzewczym jest dodatkowym izolatorem termicznym. Jednocześnie wśród gatunków roślinnych, budujących matę znajdują się rośliny miododajne, przyjazne owadom, co stanowi coraz bardziej istotny element łańcucha ekologicznych zależności. Dlatego proponujemy jak najbardziej urozmaicony skład mieszanki gatunkowej: różne odmiany rozchodników [Sedum cyaneum, Sedum album‚ Coral Carpet, Sedum acre, Sedum sexangulare, Sedum hispanicum, Sedum reflexum, Sedum floriferum, Sedum spurium], rojników [Sempervivum arachnoideum , Sempervivum montanum], rojowników / Jovibarba spec. Dachy zielone zwiększają jednocześnie powierzchnię biologicznie czynną. Zakładamy częściowe wykorzystywanie wody opadowej w systemie spłukiwania toalet tzw. wody szarej.

3. Na dachach budynków I lampach parkowych mogą zostać zastosowane panele fotowoltaiczne wpływające na oszczędności w stosunku do konwencjonalnych źródeł energii oraz zmniejszające ogólne zanieczyszczenie środowiska. Wpłynie to na zmniejszenie zużycia energii i ogrzewania.

Zakłada się maksymalne wykorzystanie naturalnych sposobów wentylacji obiektów wpływających na zmniejszenie zużycia energii elektrycznej. Cały obszar oraz obiekty kubaturowe zostaną wyposażone w oszczędne energetycznie urządzenia. Oświetlenie parku zostanie wyposażone w systemy sterowania powiązane z okresami intensywności użytkowania przestrzeni. Powyższe zabiegi w znaczny sposób wpłyną na zmniejszenie kosztów eksploatacji budynków i całego założenia.

Koncepcja zakłada stosowanie w maksymalnym stopniu materiałów do ponownego wykorzystania w sposób bezpośredni lub poprzez ich przetworzenie. Będą to w przeważającej części naturalne materiały stosowane na nawierzchnie, mała architektura. Stosowane materiały będą podlegać zasadzie gospodarki cyrkulacyjnej, więc w miarę możliwości już będą pochodzić z recyklingu.

3. IDEA ROZWIĄZAŃ PROEKOLOGICZNYCH – ZAŁOŻENIA EKOLOGICZNE

1. Innym „bogactwem naturalnym” są ptaki. Pomiędzy drzewami w bezpośrednim sąsiedztwie budynków wprowadzone zostaną stanowiska / budki dla jerzyków zwyczajnych, redukujących w naturalny sposób populację komarów i meszek. Ze względu na wymaganą wysokość usytuowania budki dla jerzyków [min. wysokość II piętra] oraz ich preferencje [budynki, ściany elewacyjne] stanowiska takie stanowią dodatkowe elementy małej architektury [tzw. wieże dla jerzyków].

W biologicznej walce ze szkodnikami naszymi sprzymierzeńcami są także inne ptaki - dlatego dla nich również wprowadzamy odpowiednie budki na całym omawianym terenie. Do ptaków pożądanych należą np. rudziki [żywią się owadami i ślimakami], muchołówki [polują na liczne owady latające], pliszki [zjadają larwy i owady wodne], jaskółki dymówki (zjadają głównie owady latające jak np. muchówki, błonkówki, chrząszcze, w tym uciążliwe komary) czy kowaliki [ich pożywieniem są liczne gatunki owadów oraz ich larwy, które mogą wydobywać nawet spod kory drzewa]. Aby zatrzymać te wszystkie ptaki wśród projektowanej roślinności, wprowadzamy gatunki drzew i krzewów uzbrojone w kolce i ciernie, pozwalające ptakom budować bezpieczne kryjówki oraz posiadające owoce - naturalne pożywienie, np.: głóg [jednoszyjkowy, śliwolistny], śliwę tarninę, odmiany berberysu, dziką różę, czarny bez, jarząb pospolity, winobluszcz].

2. Ptaki i rośliny potrzebują owadów - dla nich, oprócz domków owadzich - wprowadzamy do nasadzeń domieszki biocenotyczne - gatunki drzew najwcześniej rozwijające kwiatostan wiosną i stanowiące pożytek dla owadów [wymienione w kolejności czasowej kwitnienia]:
- leszczynę, wierzby, czeremchę, dziką jabłoń, wiśnię ptasią, porzeczkę czarną [ogród społeczny], klon, śliwę tarninę;
- maj: kasztanowiec, berberys, klon jawor , jarzębinę, głogi, robinie akacjowe;
- czerwiec: lipę drobnolistną [projektowane drzewa alejowe], klon Ginnala.

Z krzewów ozdobnych najważniejsze dla owadów są irgi [irga błyszcząca, rozkrzewiona, czarna], głogi, suchodrzewy, żylistki, śnieguliczki, tamaryszki, oliwniki. Podczas projektowania rabat ozdobnych uwzględniamy gatunki takie, jak: śnieżyczka, cebulice, krokusy, fiołki, bratki, niezapominajki, lilie, maki, chabry, rozchodniki, lawendy, hyzop lekarski, dalie, przegorzany, nawłocie, astry jesienne.

3. Runo leśne to także wielkie „bogactwo naturalne” omawianego obszaru. Nasza ścieżka / kładka chroni piętro runa leśnego, które planujemy odnowić, wzbogacić o gatunki rodzime, miododajne, atrakcyjne dla owadów a jednocześnie stabilizujące strome fragmenty terenu, zatrzymujące wilgoć i wspomagające zachowanie naturalnej równowagi biologicznej.Skład runa jest uzależniony od warunków siedliskowych, w tym także od stopnia naświetlenia wnętrza lasu. W ciągu roku naświetlenie zmienia się, zwłaszcza w lasach liściastych. Warunkuje to sezonową zmienność składu i struktury runa. Wiosną, gdy drzewa nie mają liści i światło dociera do runa, można spotkać zawilce, przebiśniegi, przylaszczki i inne geofity. Latem - dominują rośliny cieniolubne. Ponad runem znajduje się podszyt, podszycie – warstwa w ekosystemie leśnym zbudowana z krzewów [kalina, głóg, leszczyna, czeremcha, jarzębina, bez czarny], rosnących obok podrostów drzew i runa. Jej wysokość sięga do kilku metrów.Dolna warstwa roślinności spełnia rolę osłony gleby przed wysychaniem oraz zarastaniem, odgrywa też rolę biocenotyczną, wzmaga bowiem odporność drzewostanu na szkodliwe wpływy zewnętrzne, m.in. ze strony szkodliwych owadów. Podszyt tworzą głównie gatunki znoszące ocienienie. W projekcie przewidujemy wprowadzenie warstwy podszytu.

4. Do umocnienia skarp przewidujemy zastosowanie na newralgicznych fragmentach biodegradowalnych siatek oraz roślin, dedykowanych takim stanowiskom ze względu na system korzeniowy rozbudowany szeroko stabilizujący wierzchnie warstwy gleby. W miejscach słonecznych proponujemy [wystawa południowa]: dziurawiec kielichowaty, rokitnik pospolity ‘Hikul’, tawlina jarzębolistna ‘Stem’; na wystawie wschodniej – preferujące półcień: barwinek pospolity, borówka brusznica ‘Koralle’, pstrolistka sercowata, podagrycznik pospolity ‘Veriegatum’; na skarpach północnych: zimozielona runianka japońska, konwalię majowa, jasnota plamista, tiarella sercolistna; wystawa zachodnia to: tawlina jarzębolistna ‘Sem’.

4. OPIS SZATY ROŚLINNEJ

Teren zielony został pomyślany jako park naturalny - eliminujemy gatunki obcego pochodzenia, a wprowadzamy grupę gatunków rodzimych, cennych dla bioróżnorodności oraz procesów biocenotycznych. Zależy nam na wprowadzeniu pomiędzy drzewa warstwy podszytu, zapewniającej schronienie ptakom i innym zwierzętom oraz gatunkom dającym pożywienie ptakom i zwierzętom oraz pożytek owadom. Warstwa ta pomaga zachować właściwą wilgotność w strefie przyziemia. W wypadku stref o znacznym spadku terenu ważna jest strefa runa leśnego, pomagająca ograniczyć erozję ziemną.

Jako główne nasadzenia alejowe proponujemy miododajny gatunek - lipę drobnolistną [Tilia cordata], która doskonale znosi formowanie a kształt jej koron można dowolnie regulować. W okresie kwitnienia wspaniale aromatyzuje powietrze, co stanowi wartość dodaną do walorów terenu zielonego.

5. PROGRAM FUNKCJONALNO-UŻYTKOWY I ARCHITEKTONICZNO-URBANISTYCZNY

Chcemy by obszar wokół jeziora był atrakcyjny dla mieszkańców i turystów, bez rozgraniczania na przestrzenie mniej ważne lub nieistotne. Całe zagospodarowanie jest więc w równym stopniu zaplanowane i zaprojektowane. Począwszy na centralnej, miejskiej przestrzeni jaką jest plaża, sąsiadujący park z amfiteatrem, po tereny leśne i parkowe zlokalizowane po północnej i południowej części jeziora. Istotne było w procesie projektowym strefowanie – począwszy od nadania konkretnych funkcji, po kształtowanie skali i stopnia przekształceń mając na uwadze zależności przyrodnicze czy historyczne, a skończywszy na tym jak te zmiany wpłyną na sąsiadujące tereny i ich mieszkańców. Końcowo widzimy zagospodarowanie, które wychodzi naprzeciw swoim użytkownikom, chcącym spędzić czas aktywnie lub rekreacyjnie. Które jest otwarte dla osób najmłodszych po najstarsze. Nie tylko na lądzie, ale również na wodzie.

Centralnym punktem opracowywanego obszaru jest i byłaby środkowa część wschodniego wybrzeża w której zlokalizowana jest plaża. Jest ona poszerzona o tereny położone po północnej części, aż po planowe główne wejście na wysokości ul. Kościuszki(przy Zespole Szkół). Historycznie plaży towarzyszyły rozbudowane kładki i pomosty, dzielące kąpielisko na zamknięte baseny. W tej kwestii projekt czerpie sile wzorce. Nowo-projektowane pomosty, tarasy, schody i kładki, przychodzące na myśl kopenhaskie nadrzeczne kąpieliska (np. Islands Brygge Harbour Bath) położone tuż lub znacznie nadwieszone nad taflą wody tworzą nowy układ funkcjonalnoprzestrzenny, w swoim kształcie wychodzący wprost z założenia urbanistycznego całego terenu. Miękkie linie, łuki i wygięcia w formie biegnącej wzdłuż całej plaży wstęgi, starają się dublować i naśladować istniejące naturalne kształty jeziora i jej nabrzeża. Pełnić ma ona również ważną rolę w poszerzeniu przestrzeni plażowania, w szczególności na odcinkach gdzie istniejąca plaża jest wyjątkowo wąska. Od strony północnej plaże „zamyka” projektowane molo z mariną, jako przedłużenie osi głównej alei prowadzącej do jeziora. Tuż przy niej, położony u podnóża skarpy (częściowo wbijając się w nią) zaplanowano piętrowy budynek – siedzibę WOPR-u oraz wypożyczalnią sprzętu wodnego wraz z infrastrukturą towarzyszącą obsługi plaży. Zielony dach obiektu stanowi atrakcyjną platformę widokową na jezioro i nabrzeża znajdujące się po jego drugiej stronie.

Po północnej stronie od tego miejsca rozciąga się przestrzeń leśna, więc ingerencja w ukształtowanie istniejącego terenu jest ograniczona. Niemniej istotne było dla nas by stanowiła ona atrakcyjny i otwarty teren, wzbogacony np. o elementy przyrodnicze i edukacyjne. Planowane kładki pośród drzew, ścieżki leśne czy stacje informacyjne, miałyby istotną rolę w kształtowaniu takiej roli. W tej części zagospodarowaniu zaplanowano również „program małych plaż” - przestrzeni o różnym charakterze i formie, które ułatwiałyby dostęp do nabrzeża i jeziora. W projekcie przewidziano również kompleksową rewitalizację parku położonego przy ul. Kościuszki wraz z amfiteatrem położonym w jego sercu. Przebieg istniejących alejek w dużej mierze pozostaje takim sam, ale wraz z planowanymi ścieżkami, ukształtowanie parku staje się bardziej logiczne – symetryczne i osiowe. Dodatkowo podkreślone zostało to przez nową zabudowę i zadaszenie amfiteatru. Projekt zakłada jego rozbudowę, poprzez budowę nowego obiektu scenicznego z garderobami oraz pom. biurowymi, rozbudowę trybun, oraz budowę położonego pod nimi budynku usługowego – gastronomicznego, który nie tylko poszerzy możliwości funkcjonale amfiteatru, ale również uatrakcyjni samą przestrzeń parku. Całość przykryć miałoby miękkie tkaninowe ( z membrany technicznej) zadaszenie wsparte na stalowej konstrukcji, w formie muszli ( odniesienie do muszli koncertowej jak i do położonego obok akwenu wodnego). Park utrzymany jest w miękkiej, naturalistycznej stylistyce, podobnie jak sąsiadujący po północnej stronie skwer. W jego graniach zaproponowano lokalizację placu wodnego oraz „placu piaskowego”. Atrakcje te są dogodnie skomunikowane z miastem, ale również z plażą, a stanowić mogą naturalne zewnętrzne poszerzenie funkcjonalne sąsiadującego aquaparku. Po zachodniej stronie parku, położony jest istniejący piętrowy pawilon gastronomiczny. W projekcie przewidziano jego przebudowę i przywrócenie modernistycznego wyglądu.

W części po południowej stronie względem plaży zaproponowano biegnące na różnych wysokościach wijące się i przenikające ze sobą ścieżki i dojścia, komunikujące okoliczną zabudowę z parkiem. U jego podnóża zaproponowano ścieżkę zdrowia wraz ze stacjami do ćwiczeń i gier oraz miejscami do odpoczynku. W projekcie znaleziono również miejsce na uczczenie istniejącego lapidarium. Otwarty pawilon w formie wijącej się ku górze urwanej wstęgi określa kształt centralnego placu poświęconemu dawnym mieszkańcom i ich tragicznym losom.

Po zachodniej stronie jeziora, zagospodarowanie terenu jest bardziej luźne i spokojnie, bazując na walorach przestrzenno- krajobrazowych. Na wysokości ronda ul. Bartodziejskiej tuż przy wjeździe do miasta, gdzie teren łagodnie opada w kierunku jeziora, znajduje się chyba najlepszy punkt do obserwacji całego akwenu. W tym miejscu ścieżki poprowadzone rytmicznie „odginają się” w kierunku skrzyżowania niejako zachęcając przechodniów do integracji i „wejścia” w głąb projektowanego terenu. By zachować walory widokowe na jezioro, nie przewiduje się nowych nasadzeń.

W dalszej części projektu planujemy powstanie skwerów z zieleńcami w formie wydm, pośród których znajdować miałyby się place zabaw dla dzieci oraz place aktywności dla seniorów. Na przedłużeniu ul. Leśnej podobnie jak po przeciwnej stronie, zaprojektowane zostało molo, a po północnej części ( przy ośrodku „Neptun”) kładka z mariną.

Wzdłuż całego traktu zaproponowano lokalizację małych pawilonów o zmiennej funkcji – kawiarni, przebieralni z wc, czy w formie otwarto zadaszonego pawilonu np. pod ławy z siedziskami do spotkań, pikników czy gier miejskich.

6. KOMUNIKACJA

W projekcie nie przewidujemy znacznej ingerencji w dotychczasowy układ komunikacyjny tej części miasta. Jest on wg naszej oceny wystarczający, nawet biorąc pod uwagę poszerzenie obszarów funkcjonalnych na projektowanym terenie. Ma on dostatecznie -w swojej ilości- dogodnych dojazdów i dojść, przez co nie jest potrzebne lokalizowanie nowych. Podobnie sprawa wygląda z ilością parkingów i miejsc postojowych, w szczególności we wschodniej części jeziora. Projekt kładzie jednak akcent na zdefiniowaniu nowego głównego wejścia - traktu do plaży i jej poszczególnych atrakcji i funkcji. Zgodnie z uwagami, dotychczasowy dojazd zlokalizowany przy hotelu „Pietrak” został ograniczony i zwężony, a ilość miejsc postojowych zmniejszona – odsuwając tym samym istniejącą infrastrukturę drogową poza główną strefę jeziora i przywracając tym samym pewien zielony bufor dla wypoczywających na plaży lub wokół niej. Rolę głównej alei prowadzącej w kierunku jeziora przejąć miałaby ul. Kościuszki na wysokości szkoły (po północnej stronie) – tu zlokalizowany jest nowy parking, tu znajdują się również istotne obiekty publiczne np. szkoła, hala sportowa czy kino miejskie. Wokół jeziora założono dojazd dla pojazdów porządkowych oraz uprzywilejowanych w ciągu ścieżek pieszych. Nie przewidujemy ścieżek rowerowych, wszystkie projektowane chodniki i dojścia stanowią strefę wspólną dla
pieszych i osób poruszających się jednośladami.

Oprócz komunikacji „lądowej” przewidujemy również komunikację wodną w ramach aktywizacji akwenu. Oprócz możliwości wypożyczenia sprzętu wodnego takiego jak kajaki, łódki czy rowery wodne, proponujemy stworzenie stacji dla tramwaju wodnego lub stateczku opływającego całe jezioro. Przewidujemy lokalizację takich stacji w zachodniej części na wysokości ul. Leśnej, po stronie południowej przy przejściu kolejowym, a po stronie wschodniej na wysokości budynków WOPR-u i Nadleśnictwa Durowo.

7. MATERIAŁY

Zakładamy w projekcie wyłącznie naturalne materiały, o stonowanej kolorystyce i fakturze. Nawierzchnie zagospodarowania w zdecydowanej większości z materiałów przepuszczalnych: piaskowo-żwirowych, w innych przypadkach o nawierzchni kamiennej lub betonowej.

Dużą rolę w projekcie pełni drewno, jako wykończenie elewacji budynków i pawilonów oraz elementów małej architektury. Proponujemy zastosowanie gatunków odpornych na warunki zewnętrzne np. drewno egzotyczne lub drewno klejone. Wszelkie kładki i pomosty z materiałów odpornych na wilgoć i temperaturę np. deski kompozytowe. Elewację projektowanego amfiteatru planujemy przykryć siatką cięto-ciągnioną, zaś zadaszenie wykonać z membrany technicznej naciąganej na konstrukcję stalową. Wszelkie materiały powinny być łatwe do wymiany i podlegać recyklingowi.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: ronet@ronet.pl, poczta@ronet.pl