Konkurs na opracowanie koncepcji zagospodarowania rynku miejskiego w Brzegu wraz z zielenią i elementami małej architektury
I nagroda

<<< powrót
  • Maćków Pracownia Projektowa
Skład zespołu:
  • Zbigniew Maćków (główny projektant)  
  • Michał Zawadzki (architekt prowadzący)  
  • Katarzyna Mrzewa  
  • Michał Nykiel  
  • Justyna Turowska  
  • Ewelina Zawadzka  
  •    
  • wizualizacje:   
  • Escalight  
  •  
  •  
  • http://www.mackow.pl/  
  •  

AKTUALNY UKŁAD PRZESTRZENNY

Rynek w Brzegu, wytyczony w momencie lokacji miasta w XIII wieku jako jego serce, zapewne przez stulecia tętnił życiem. Dzięki ulokowaniu ratusza i przyległych zabudowań pośrodku rynku, utworzone zostały dwa place oraz dwa przejścia pomiędzy nimi. Każda z tych przestrzeni zyskała przez lata nieco inną funkcję i charakter.

Działania wojenne oraz czasy powojenne pozbawiły go większości starych budynków. Do dzisiejszego rynku brzeskiego przylega uzupełniona w 60. XX w. zabudowa, której partery dość sprawnie funkcjonują jako lokale handlowe i usługowe we wszystkich trzech istniejących pierzejach, natomiast niewiele znajduje się tu lokali gastronomicznych. Zastąpienie zachodniej pierzei skwerem i utworzenie dużego parkingu na wprost głównego reprezentacyjnego wejścia do ratusza spowodowało rozmycie granic rynku. Wjeżdżające na rynek i parkujące nawet we wnętrzu bloku śródrynkowego samochody uniemożliwiają swobodne korzystanie z przestrzeni. Ukształtowanie powierzchni posadzki w podziałem na chodniki przy budynkach oraz jezdnie dodatkowo podkreśla, że pieszy użytkownik placu powinien uważać na mogące nadjechać samochody. Różnica poziomów pomiędzy chodnikami a jezdnią ogranicza możliwość wystawiania stolików kawiarnianych na zewnątrz lokali usługowych, z czego być może wynika znikoma ich liczba. Rewitalizacja placu Polonii Amerykańskiej z galerią handlową i ulicą Długą na pewno spowodowała nieco przeniesienie ciężaru centrum z rynku w ten rejon.

Wschodni plac, obudowany z czterech stron ścianami, jest miejscem organizacji imprez, koncertów, jarmarków, jednak ustawione pośrodku placu dwie latarnie z siedziskami blokują możliwość elastycznego korzystania z centralnej części placu. Ruch pieszy w obrębie placu jest spory, ponieważ w jego południowym narożniku ma swój początek uczęszczana ulica Mleczna, prowadząca do zrewitalizowanego placu Polonii Amerykańskiej oraz będąca połączeniem z żywą, handlową ulicą Długą.

Południowe przejście rynku jest również chętnie użytkowane przez przechodniów. Dobra odległość pomiędzy ścianą budynków a szpalerem drzew, które osiągnęły już pewną wysokość, tworzy wygodną przestrzeń dla spacerowiczów i robiących zakupy.

W odróżnieniu od południowego, północne przejście nie stanowi atrakcyjnego miejsca dla pieszych. Odległość pomiędzy pierzeją rynku a blokiem śródrynkowym jest mniejsza, chodnik węższy, a drzewa niewysokie. Potencjalnie atrakcyjne mogłoby być poszerzenie przy ścianie ratusza, gdzie obecnie znajduje się restauracja - poza tym nie wykorzystane.

Zachodni plac przy reprezentacyjnym wejściu do ratusza nie został odtworzony po zniszczeniu sąsiadującej z nim pierzei. Przeznaczenie tej powierzchni terenu na parking nadaje charakteru zaplecza i zdecydowanie nie przystaje do rangi jaką powinien on pełnić w strukturze przestrzennej rynku i miasta.

Potencjalnie atrakcyjne przejście śródrynkowe aktualnie pełni funkcję typowo zapleczową.

PRZYJĘTE ROZWIĄZANIA FUNKCJONALNO-PRZESTRZENNE

Decyzje o likwidacji komunikacji kołowej oraz odbudowie pierzei zachodniej, zapisane w warunkach niniejszego konkursu, są pierwszym, niezbędnym krokiem do nadania rynkowi właściwej rangi i charakteru. Konkursowa praca projektowa ma za zadanie wzmocnić te decyzje i uporządkować zastaną sytuację, bez rewolucyjnej zmiany funkcjonalnej czy przestrzennej w tym miejscu.

Podstawowe założenia funkcjonalno-przestrzenne w koncepcji zagospodarowania rynku w Brzegu:
Plac zachodni – nadanie jednoznacznej, eleganckiej formy zagospodarowania palcu, adekwatnej do jego rangi i znaczenia w skali rynku i w strukturze miasta.

Plac wschodni – pozostawienie placu jako elastyczna, zmienna przestrzeń rekreacji i spotkań, zarówno w czasie codziennego użytkowania, jak również w momencie organizacji większych imprez miejskich.
Przejście południowe – wzbogacenie i uzupełnienie dość dobrze funkcjonującej ulicy handlowej o brakujące elementy małej architektury.

Przejście śródrynkowe – nadanie nowej funkcji, „wylewającej się” również w stronę przejścia północnego w jego poszerzonym fragmencie.

Przejście północne – nadanie nowej funkcji w części poszerzonej, spójnej z funkcją przejścia śródrynkowego oraz uzupełnienie o brakujące elementy małej architektury.

OPIS ROZWIĄZAŃ ELEMENTÓW PRZESTRZENI PUBLICZNEJ, ZIELENI, MAŁEJ ARCHITEKTURY

Posadzka


Kolejne przestrzenie rynku, choć o odmiennym charakterze, tworzą całość.

W zaproponowanym rozwiązaniu projektowym zastosowano jeden rodzaj płyt chodnikowych na całą powierzchnię rynku, z wyjątkiem „wkładki” wewnętrznej, mającej za zadanie podkreślić rangę ratusza i pozostałych obiektów bloku śródrynkowego, a jednocześnie scalić wszystkie przejścia i zakamarki w jego obrębie. Różnicę poziomów posadzki pomiędzy chodnikami a jezdniami zniwelowano, a poziom całego rynku lekko podniesiono tak, aby zlikwidować częściowo schody, prowadzące do lokali usługowych.

Na główną posadzkę zaproponowano kostki granitowe cięte płomieniowane czarne Szwed, o wymiarach 30x10cm, z kolei posadzkę „wkładki” zaprojektowano z płyt chodnikowych granitowych płomieniowanych szarych Strzelin, o wymiarach 80x80cm.

Ulice i chodniki, które dochodzą do płyty rynku, wykonane są obecnie z jasnego granitu z ciemniejszymi pasami i utrzymane są w dobrym stanie. W zaproponowanym rozwiązaniu ciemna nawierzchnia rynku kontrastuje z istniejącą posadzką ulic. Końcowe fragmenty ulic, zbliżające się do rynku, zakończone są w formie łagodnego wzniesienia w kierunku płyty tak, aby zniwelować powstałą wskutek lekkiego podwyższenia rynku różnicę poziomów.

W posadzce obu placów rytmicznie rozmieszczono punkty świetlne, dodające eleganckiego charakteru i dopełniające całą kompozycję. Przyciągają uwagę przechodniów również w zimnych porach roku, kiedy aktywność rekreacyjna i spacerowa rynku zmniejsza się. We wszystkich narożnikach rynku proponuje się lokalizację przyłączy mediów, niezbędnych do realizacji imprez.

Rozwiązania komunikacyjne

Cała płyta rynku zaprojektowana jest jako strefa piesza, z dopuszczeniem przejazdu pojazdów kołowych w narożnikach rynku, po nowoprojektowanej posadzce. W zagospodarowaniu terenu wyznaczono strefę, która pełni rolę drogi pożarowej oraz stanowi dojazd dostawczo-techniczny do budynków z lokalami usługowymi przy rynku. Komunikacja rowerowa odbywa się wyłącznie w strefie drogi pożarowej, pozostała posadzka w całości przeznaczona jest wyłącznie dla pieszych. W przejściu południowym, przy ścianie ratusza, wyznaczono miejsca postojowe dla pojazdów uprzywilejowanych. Z płyty rynku wycofano komunikację miejską, zlikwidowano przystanek autobusowy i postój taksówek.

Zieleń

Szpalery drzew wzdłuż trzech ścian rynku i czwartej brakującej w zaproponowanym rozwiązaniu projektowym uzupełniono i zagęszczono. W ten sposób drzewa w miarę wzrostu utworzą sporą zieloną masę, dając cień przy budynkach w gorące dni, a jednocześnie pozostawiając otwartą przestrzeń na placach, konieczną, aby realizować aktywności, wymagające „pustki”. Przestrzeń wzdłuż ścian bloku śródrynkowego z zabytkowym ratuszem nie jest obsadzana drzewami, dzięki temu historyczne elewacje pozostają dobrze wyeksponowane.

Z całą pewnością w Brzegu nie brakuje terenów całkowicie przeznaczonych rekreacji wśród zieleni – wokół starej części miasta rozprzestrzeniają się parki z placami zabaw, wzdłuż brzegów Odry czy przy zamku znajdziemy kolejne tereny zielone. Wobec tego wprowadzanie dodatkowej zieleni na samą płytę rynku, oprócz szpalerów drzew, wydaje się nieuzasadnione.

Zgodnie z wytycznymi popularnych systemów ocen ekologicznych (LEED, BREAM), postuluje się uzupełnienie szpalerów drzewami gatunków rodzimych, odpornych na lokalne warunki klimatyczne i niewymagających szczególnej pielęgnacji.

Pierzeja zachodnia

Pierzeje przyrynkowe są chętnie obserwowane i interesujące dla przechodniów prawdopodobnie ze względu na widoczne nawarstwienie kolejnych ich elementów z biegiem lat. Gęste podziały na kolejne działki dają gwarancję, że kolejni właściciele, pomimo wspólnych pierwotnych założeń co do wysokości czy charakteru budynków, nieco inaczej potraktują swój prostokątny fragment przyrynkowej ściany. Pozwala to uzyskać efekt rozrzeźbienia, wynikający ze zmiennych wysokości i rozmiarów okien, wystających balkonów lub zagłębionych loggii, różnorodnie zaprojektowanych dachów. Przeciwieństwem tego efektu jest zaprojektowanie w miejscu dawnej pierzei rynkowej jednego budynku. W kontraście z istniejącą kamienicową zabudową taki pojedynczy obiekt zawsze wypada monotonnie, jednostajnie, nieciekawie.

W konkursowym rozwiązaniu projektowym pierzei zachodniej zaproponowano podział bloku przyrynkowego na pięć segmentów o urozmaiconej szerokości, z których skrajne, przylegające do ulic Chopina i Zamkowej, stanowią większe obiekty, ciągnące się aż do ulicy Władysława Jagiełły. Podział ten, podobnie jak kształty dachów czy układy okien w pewnym stopniu odzwierciedlają historyczny kształt tego miejsca. Większe budynki zaprojektowano jako usługowe czy biurowe, zaś trzy najmniejsze – jako budynki mieszkalne. We wszystkich nowych budynkach zaprojektowano usługowe partery o otwartych, przeszklonych witrynach. Sąsiednie kwartały wzdłuż ulicy Władysława Jagiełły zaprojektowano w analogiczny sposób, kierując się tym samym rozumowaniem.

Funkcja parterów

Uporządkowanie i wyrównanie poziomów posadzki wokół rynku umożliwia wprowadzenie w parterach zarówno istniejących, jak i nowoprojektowanych budynków kawiarni i restauracji. Jest to bardzo ważny zabieg, ponieważ ten typ usług, pomimo istnienia galerii handlowych, nadal przyciąga przechodniów. Ma on tę przewagę nad sztucznie wyreżyserowaną ulicą czy placem wewnątrz budynku handlowego, że umożliwia przebywanie na świeżym powietrzu. O ile korzystanie ze sklepu może być wygodniejsze pod jednym wspólnym dachem galerii handlowej, o tyle kawiarnia czy restauracja zawsze lepiej sprawdza się, gdy posiada witrynę, mającą kontakt ze światem zewnętrznym. Miejsce przy stoliku kawiarnianym na zewnątrz zajmujemy nie tylko po to, aby skonsumować posiłek, ale również po to, aby korzystać z ładnej pogody czy obserwować życie toczące się wokół nas. Stoliki wystawione przed lokale gastronomiczne to proste rozwiązanie, które generuje ruch na placu. Siadając na zewnątrz z jednej strony stajemy się widzami, podglądającymi siedzących czy spacerujących pieszych, z drugiej – aktorami, ponieważ w tym samym czasie obserwują nas inni.

W proponowanym rozwiązaniu projektowym na posadzce rynku wyznaczono strefy, gdzie możliwe i pożądane jest wystawianie stolików i organizowanie ogródków gastronomicznych. Konieczne jest dopilnowanie trzymania się tego schematu, ponieważ układ ten nie ma swojego odzwierciedlenia w posadzce, która pozostaje jednolita.

Strefa piesza wzdłuż pierzei południowej jest dość szeroka, a odległość pomiędzy ścianami budynków a szpalerem drzew wynosi ok. 7,5 m. W związku z tym wzdłuż witryn lokali usługowych zaproponowano strefę ogródków gastronomicznych o szerokości ok. 180, pozostawiając szerokie, wygodne przejście piesze.

Podobne gabaryty ma strefa piesza wzdłuż nowoprojektowanej pierzei zachodniej, stąd podobna lokalizacja i szerokość strefy ogródków wzdłuż ścian budynków. Przy tej pierzei istnieje również możliwość rozbudowy strefy ogródków o około 5 m poza granicą szpaleru drzew, które dadzą pożądany w upalne dni cień.

Przejście północne jest zbyt wąskie na organizację strefy stolików, jednak poszerzenie przy ścianie ratusza wydaje się odpowiednie na rozszerzenie strefy ogródkowej, którą obecnie próbuje wygenerować właściciel restauracji, zlokalizowanej w piwnicy ratusza.
Przejście pomiędzy drzewami a ścianami budynków na placu wschodnim jest wąskie, jednak wolna płyta placu umożliwia zorganizowanie dość szerokiej strefy gastronomicznej poza linią szpaleru drzew. Ogródki korzystają z cienia, rzucanego przez drzewa. Możliwe jest rozszerzanie ogródków dalej w głąb placu w jego północno-wschodnim narożniku.

Plac zachodni

Przy placu zachodnim znajduje się efektowne, reprezentacyjne wejście do ratusza, flankowane dwiema wieżami. Przed ratuszem, na osi wejścia, w miejscu, gdzie dawniej znajdowała się fontanna, zamieniona potem na pomnik Fryderyka II, zaproponowano płytką sadzawkę o prostokątnym kształcie, ustawioną symetrycznie w kompozycji placu. Wzdłuż zachodniego brzegu sadzawki zaprojektowano długie, pełne, betonowe siedzisko. Cała kompozycja nie konkuruje o uwagę z ratuszem, a jego renesansowa elewacja odbija się w lustrze wody. Strefa ogródków gastronomicznych, częściowo ocieniona drzewami, ożywia plac, pozostawiając jego zasadniczą część wolną.

Plac wschodni

Większy, rekreacyjny plac wschodni pozostawiono jako pustą, przestrzeń do swobodnego aranżowania w przypadku organizacji większych imprez. Podest, usytuowany w południowym narożniku placu, może służyć jako dodatkowe miejsce siedzące, leżące czy charakterystyczny punkt identyfikacyjny w przestrzeni. Miejsca siedzące znajdują w strefie ogródków gastronomicznych, w cieniu drzew oraz na podeście.

Przejście południowe

Dzięki wyznaczeniu miejsca na stoliki kawiarniane oraz zaprojektowanie ciągu szerokich ławek-polegiwaczy, okalających pnie drzew i wykorzystujących ich cień, oprócz funkcji handlowej strefa ta zyskuje również charakter żywej przestrzeni rekreacji. Ławki sąsiadujące z placami wschodnim i zachodnim dają możliwość obserwowania ich z tej perspektywy.

Przejście śródrynkowe

Przejście pomiędzy ścianami bloku śródrynkowego wymaga głównie oczyszczenia z elementów zapleczowych jak miejsca postojowe dla samochodów czy kosze na śmieci. Jedna wspólna posadzka dla wszystkich przejść i zakamarków tego miejsca pozwoli je scalić i nadać mu nową funkcję. W związku z tym, że przy ratuszu działa Brzeskie Centrum Kultury z Galerią Sztuki, przejście może być wykorzystywane jako przestrzeń wystawiennicza czy ekspozycyjna, stanowiąc tło dla eksponatów i dzieł sztuki. Funkcja kulturalna i rekreacyjna przejścia jest wzmocniona przez luźno wstawione meble kawiarniane śródrynkowych lokali gastronomicznych oraz donice z zielenią. Girlandy opraw oświetleniowych nadają specjalny, nieco tajemniczy charakter wnętrzu.

Przejście północne

Ponieważ jest to najwęższa przestrzeń spośród otaczających rynek, w proponowanym rozwiązaniu projektowym wzdłuż ścian budynków nie wyznaczono strefy ogródków gastronomicznych. Usytuowano tu kilka ławek-polegiwaczy, które dają możliwość obserwacji obu rynkowych placów z północnej strony. Ławki zostały ustawione w taki sposób, aby nie zawężać chodnika – zostały wysunięte poza linię wyznaczoną przez szpaler drzew. Poszerzająca się część przejścia, znajdująca się przy ratuszu, poprzez zastosowanie posadzki jednakowej jak w przejściu śródrynkowym zostaje włączona w strefę dedykowaną ekspozycji sztuki. Czasowe wystawy fotografii, plakatów, rzeźb mogą tu znaleźć swoje tło. Jednocześnie strefa ta pozwala na szersze rozlanie się ogródka restauracji, zlokalizowane w podziemnej części ratusza.

Mała architektura

Zaproponowano zastosowanie elementów małej architektury oraz oświetlenia ulicznego o prostym wzornictwie, współgrających z prostym, współczesnym wykończeniem nawierzchni. Elementy małej architektury: siedziska, stojaki rowerowe, kosze na odpadki, latarnie tworzą spójny zestaw mebli miejskich w obrębie całego placu. Wszystkie te elementy zostały zgrupowane na linii szpalerów drzew, stanowiąc niejako obsługę rynku na jego obrzeżach, pozostawiając jego środek czystym i wolnym od drobnych elementów.

Ławki-polegiwacze, ustawione w rekreacyjnych strefach pod drzewami, zaprojektowano z betonu i drewna o szarym odcieniu. Podłużna, niska, szeroka ławka wzdłuż sadzawki przed wejściem do ratusza zaprojektowana została w całości z betonu.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, poczta@ronet.pl