Konkurs realizacyjny na zagospodarowanie Kopca Powstania Warszawskiego wraz z otoczeniem w Dzielnicy Mokotów m.st. Warszawy
Wyróżnienie II stopnia

<<< powrót
  • eM4 Pracownia Architektury Brataniec
Skład zespołu:
  • arch. Marcin Brataniec  
  • arch. Urszula Forczek-Brataniec  
  • arch. Marek Bystroń  
  •  
  • http://www.em4.pl/  
  •  

IDEA

Park powstał na gruzach. Na gruzach wyrosła zieleń.

Zieleń nadała nową formę i funkcję temu miejscu. Tchnęła w nie nowe życie.

Idea projektu podejmuje ten wątek, a jej głównym przesłaniem jest integracja przestrzenna i treściowa miejsca o wyjątkowej historii i nowej roli jaką pełni w przestrzeni żywego miasta. Koncepcja polega na stworzeniu spójnej płynnej przestrzeni przy zachowaniu jej odrębności. Zróznicowana stylistyka i forma pozwala na stworzenie czytelnej odmienności sąsiadujących funkcji.

W terenie rekreacyjnym wyodrębniono przestrzeń drogi pamięci za pomocą formy i koloru. Droga pamięci wiedzie od pawilonu przez ścieżkę do schodów prowadzących na szczyt i placu na szczycie. Całość ma geometrię „łamanej linii” która widoczna jest w rzucie, ale również dyktuje formę rozwiązania styku ścieżki z terenem w postaci dynamicznych w rysunku skarp.

W ten sposób przestrzeń pamięci zostaje wyraźnie wyartykułowana i odróżnia się od pozostałej rekreacyjnej funkcji parku. Swą odrębnością i wyrazistością sugeruje, a wątkiem narracyjnym uczytelnia jej przekaz i pozwala na stopniowe budowanie właściwego nastroju . Ta scenograficzna przestrzeń dyktuje tor ruchu definiując miejsce pamięci. Zabieg ten jednocześnie „uwalnia” pozostałą przestrzeń od zadumy i przyzwala na rekreacyjne jej wykorzystanie.

Obiekty architektoniczne są negatywem, dopełnieniem wypukłej formy Kopca. Są wydrążone. Wcięcie pawilonu odsłania warstwy budujące kopiec

1.KOMPOZYCJA URBANISTYCZNA I KRAJOBRAZOWA

Kontekst krajobrazowy

Park położony jest w zakolu Wisły i otoczony jest terenami płaskimi Kopiec Powstania Warszawskiego stanowi dominantę krajobrazową wyróżniającą się w tej części miasta stanowiącą o jej tożsamości. Przyległe dzielnice – Dolny Mokotów Sielce od zachodu, Siekierki od wschodu przybliżają się nową zabudową osiedlową do granic parku. Obecnie obszar ten stanowi barierę przestrzenną i izoluje przyległe osiedla. Wprowadzona zgodnie z MPZP sieć ścieżek i dróg podąża za ukształtowaniem terenu i tworzy powiązania na osi wschód-zachód i północ-południe. Zabieg ten scali tkankę miejską, a jednocześnie udrożni połączenia w szerszej skali zamieniając barierę w zwornik przestrzenny o ponadlokalnym znaczeniu. Główne powiązania rowerowe i piesze zepną w jeden system Park Akcji „Burza”, Łazienki, Wał Zawadowski, Fort Augustówka i Jeziorko Czerniakowskie a wraz z nim sąsiadujące osiedla i tereny ogródków działkowych. Działania te wzmocnią ruch lokalnych społeczności i będą sprzyjały ich integracji.

Powiązania widokowe
Kopiec będąc najwyższym wzniesieniem Warszawy jest jednocześnie wyjątkowym punktem widokowym. Ze względu na zadrzewienia obecnie dostępny jest widok w kierunku południowym na morze zieleni zawierające Rezerwat Jeziorko Czerniakowskie, zwieńczony zabudową Sadyby i Wilanowa. Przerzedzenie zieleni od strony północnej pozwoli na otwarcie widoku na Dolinę Wisły, a cięcia pielęgnacyjne uczytelnią widok w kierunku Śródmieścia. Kopiec jest również widoczny z zewnątrz. Kompozycja zieleni wprowadza jego sylwetę w przestrzeń parku czyniąc z niego widokowy element przewodni jego przestrzeni.

Funkcja

Teren opracowania łączy w sobie kilka funkcji. Jego substancja w swej objętości i formie jest bryłą pamięci. Jego powierzchnia jest przestrzenią życia ludzi i przyrody. W celu pełnego wykorzystania tej przestrzeni wyodrębniono strefy funkcjonalne.

Strefę historyczno-krajobrazową obejmującą drogę pamięci składającą się z pawilonu, ścieżki, schodów i placu na szczycie kopca
Strefę rekreacyjną obejmującą podnóże kopca
Strefę przyrodniczą obejmującą wschodnie zbocze kopca, teren występowania wielu gatunków flory i cennych gatunków fauny, a przede wszystkim awifauny
Ponadto na terenie przeznaczonym do realizacji w etapie drugim wyznaczono strefy:
Strefę sportowo-rekreacyjną na terenach dawnych magazynów,
strefę parkowo-przyrodniczą przeznaczoną dla rekreacji mieszkańców i rozwoju przyrody
strefę edukacyjną w której znajdą miejsce edukacyjne place zabaw połączone z naturalną ekspozycją roślin strefę ogródków społecznych .

Projekt zachowuje specyfikę miejsca nie narusza struktury kopca traktując ją jako oryginalną substancję. Wkomponowując w nią drogę pamięci eksponuje jej strukturę i symbolikę. W ten sposób pełni funkcje edukacyjną i buduje świadomość rangi miejsca, pozwalając na emanację jego substancji.

Projekt zachowuje i eksponuje walory przyrodnicze. Teren opracowania znajduje się w strefie Warszawskiego OChK, a sąsiedztwo rzeki sprzyja rozwojowi fauny i flory.

Kompozycja zieleni

Kompozycja zieleni opiera się miejscowej korekcie zastanej struktury. Korekta wynika z koncepcji stworzenia powiązań widokowych, wzbogacenia bioróżnorodności i stopniowej wymiany i uzupełnienia drzewostanu. Powiązania widokowe wymagają uczytelnienia osi widokowej na centrum miasta, widoku w kierunku mostu Siekierkowskiego i widoków z terenu parku na kopiec i pomnik. Wprowadzone zadrzewienia o różnych funkcjach również respektują założenia kompozycji widokowej.

Koncepcja zieleni zakłada racjonalną gospodarkę drzewostanem. Celem gospodarki zielenią jest zachowanie równowagi młodego ekosystemu i delikatne ukierunkowanie jego struktury na wzbogacenie gatunkowe mające na celu wzmocnienie bioróżnorodności i stabilizację.

Wprowadzoną zieleń ze względów funkcjonalnych można podzielić na:
Zieleń izolacyjną – mającą na celu izolację od uciążliwych arterii komunikacyjnych
Zieleń łącznikową – zieleń mająca za zadanie wzmocnienie korytarzy ekologicznych i minimalizację negatywnego wpływu barier powstałych pomiędzy terenami zielonymi
Zieleń stref przyrody – dzikie enklawy sukcesji stanowiące miejsce rozwoju dzikiej przyrody działające na zasadzie rezerwatów, o ograniczonym dostępie ludzi i ograniczonej ingerencji w procesy tam zachodzące.
Zieleń edukacyjną – ekspozycja gatunków związanych z przyrodniczą i kulturową historią miejsca
Zieleń małej retencji – ogrody deszczowe zatrzymujące okresowy nadmiar wody i pełniące funkcję oczyszczającą jak i stanowiące bazę rozwoju bioróżnorodności
Zieleń rekreacyjną – polany przeznaczone dla rekreacji ( miejsca spotkań, piknikowania, opalania, gier i zabaw, aktywności na świeżym powietrzu wymagających rozległych przestrzeni) pokryte naturalną roślinnością okresowo koszoną
Zieleń ogródków działkowych – teren ten pełni funkcję ogrodu społecznego z „gospodarzem” animującym działania na jego obszarze. Organizacja przestrzenna ogrodu w umożliwia swobodne przejście przez jego teren tak aby uniknąć efektu bariery na terenie parku. Forma ogrodu wzbogacona stałymi nasadzeniami krzewów wpłynie na jego atrakcyjność również w czasie gdy plony zostały zebrane. Ogród pełni role edukacyjną i wskazane jest wykorzystanie jego powierzchni dla zajęć z uczestnictwem okolicznych szkół.

Działania wzbogacające bioróżnorodności:
Wprowadzenie budek lęgowych pod nadzorem ornitologa, wyznaczenie stref przyrody przy konsultacji przyrodniczej, wprowadzenie korytarzy dla nietoperzy, realizacja zbiornika wodnego pełniącego role wodopoju dla zwierząt, wprowadzenie ogrodów deszczowych, łąk dla owadów zapylających, pozostawienie obszarów zarośli oraz raz w roku koszonych łąk, pozwalających na naturalne rozsiewanie i pełny rozwój owadów.

2. KOMPOZYCJA ARCHITEKTONICZNA – obiekty kubaturowe i mała architektura

2.1 Obszar realizacyjny


• plac wejściowy od ul. Bartyckiej
Plac wejściowy pełni funkcję reprezentacyjną jego forma pozwala na organizowanie imprez związanych z obchodami rocznicy Powstania warszawskiego. Pochylnią można wejść bezpośrednio na Droge Pamięci i skierować się na szczyt kopca lub do pawilonu. Ukształtowanie placu pozwala również na obsługę organizacyjna szczytu kopca, samochody techniczne mogą tedy skierować się na serpentynę prowadzącą na szczyt. Kompozycja placu oparta jest na układzie prostopadłym do ul. Bartyckiej. Od strony ulicy ramuje ja pergola widoczna z ulicy i pełniąca jednocześnie rolę izolacyjną. Od strony kopca plac zamyka skarpa wykorzystana do aranżacji miejsc do siedzenia.

• Aleja Godziny W - schody na szczyt Kopca
Grzbiet Kopca po którym poprowadzono schody Alei Godziny W. ma charakterystyczna formę topograficzną. W dolnej części prowadzi wypukłością grzbietu, a w części górnej schody są wcięte w grzbiet tworząc kameralny wąwóz. W projekcie wykorzystano te formy terenu dla stworzenia rozległej rzeźby terenowej.

W ten sposób droga na kopiec staje się obiektem sztuki - land art.

Aleja godziny W została zachowana w formie schodów. Schody wraz z elementami murów powstałych na styku ich konstrukcji z terenem tworzą relief o wyraźnym rytmie wznoszących się w górę stopni. Ze względów ergonomicznych i symbolicznych stopnie podzielono na części. Całość składa się z 9 części odpowiadających 9 tygodniom trwania powstania tworząc swego rodzaju kalendarium. W miejscach podziału na tygodnie zlokalizowano przystanki zaznaczone miejscem do siedzenia, informacją zawierającą najważniejsze daty i wydarzenia. Dodatkowo po trzech częściach ( tygodniach) następuje silniejsze zaakcentowanie przestrzeni w postaci pomostu lub poszerzenia. Tutaj jest miejsce na zaaranżowanie większej ekspozycji dotyczącej przebiegu powstania w postaci mapy, czy rzeźbiarskiej symbolicznej instalacji budującej nastrój i przekazującej dyskretnie najważniejsze informacje. Ta scenograficzna sekwencja uzupełniona jest symbolicznymi krzyżami występującymi obecnie wzdłuż alei oraz roślinnością której semantyka dopełni nastrój miejsca. Struktura kopca zbudowanego z gruzów Warszawy zostanie wyeksponowana na początku drogi zaraz po wyjściu z pawilonu. Zabieg ten pozwoli od początku uświadomić zwiedzającym genezę powstania kopca i jego symbolikę. Na kopiec można się dostać schodami lub okrężną drogą przeznaczoną dla wózków jak również umożliwiającą dojazd samochodem. Schody odzwierciedlają chronologię powstania a ruch jaki wymuszają pozwala narzucić narrację podążającą za sekwencję wydarzeń. Droga okrężna ma swobodniejszy charakter można nia wyjść lub tylko zejść w przypadku gdy pod górę wspieto się schodami. W związku z tym przy okrężnej drodze zlokalizowano ścieżkę edukacyjna poświęconą samemu kopcowi, jego budowie i technologii powstawania oraz osobom związanym z jego historią: Eugeniusza Ajewskiego, Anny Smoleńskiej, Stanisława Gruszczyńskiego i innych.

• Droga pamięci.
Pawilon z wystawą historyczną jest zlokalizowany (zgodnie z wytyczną mpzp) w pewnej odległości od głównej osi schodów terenowych Aleji Godziny W. Został on połączony z Aleją W ścieżką z obiektami terenowej ekspozycji historycznej. Całość tworzy ścieżkę historii która wiedzie od pawilonu, przez Aleje na szczyt kopca, z możliwością bezpośredniego wejścia z placu przy ul. Bartyckiej.
W betonowych murach oporowych ramujących drogę zatopione będą fragmenty gruzu znalezione w trakcie prac budowlanych. Pochyłe ściany drogi stają się w ten sposób lapidarium zapisującym pamięć o zburzonej Warszawie. Prowadzą na szczyt Kopca z którego można podziwiać jej dzisiejsze życie.

• szczyt Kopca Powstania Warszawskiego
Szczyt kopca zaaranżowano w formie placu widokowego. Jego geometria wynika z głównych kierunków osi widokowych. Na szczycie znajduje się pomnik, znicz, miejsce do siedzenia i przestrzeń pomiędzy pozwalająca na zgromadzenie ludzi w czasie uroczystości. Pomnik jest oświetlony światłem odbitym z zachowaniem zasad ograniczenia zanieczyszczenia światłem. Forma paleniska przyjmuje kształt znicza zasilanego gazem, umożliwiającym utrzymanie płomienia przez 63 dni w czasie kolejnych rocznic powstania. Na szczycie znajduje się amfiteatralna konstrukcja trzech stopni umożliwiająca zarówno podziwianie widoku, jak i uczestnictwo w uroczystości. Od strony południowej podobne stopnie schodzą w dół i zabezpieczone są balustradą. Lekkie obniżenie terenu powoduje, ze balustrada znajduje się niżej i nie zakłóca ekspozycji.

Kompozycja placu na szczycie Kopca sprawia że monumentalny znak Polski Walczącej staje się jednym z uczestników wydarzeń. Ludzie współcześni jednoczą się z tymi przeszłości

• pawilon informacyjny (teren ZP.1.1)

-Pawilon parkowy – kompozycja architektoniczna

Jednokondygnacyjny pawilon jest wkomponowany w skarpę i pokryty zielonym dachem. Ramuje wejście od ul. Bartyckiej i jest pierwszym punktem Drogi Pamięci. Wejście do pawilonu jest z poziomu parkingu od ul. Bartyckiej i jest obniżone względem poziomu polany w parku, układ ramp zapewnia dostęp dla niepełnosprawnych. Konstrukcja umocnień na obniżonym placu przed pawilonem prezentuje warstwy budulca Kopca w formie wcięcia w jego strukturze. Rozwiązanie to umożliwiającego wejście użytkownika w strukturę wzgórza i obserwację odsłoniętych warstw gruzu z którego zostało usypane. MPZP sugeruje pierzeję zabudowy pawilonu ZP-1.1 od strony ul. Bartyckiej. W projekcie ten warunek został spełniony przez wysuniecie świetlika, który wyznacza linię pierzei zgodnie z planem. Natomiast ze względu na kompozycje parku nakierowaną na dominantę kopca zadecydowano o otwarciu fasady wejściowej pawilonu w zagłębieniu terenu z widokiem w stronę polany parkowej i szczytu kopca.

- Pawilon parkowy – założenia funkcjonalno-użytkowe.
Pawilon pełni funkcje informacyjną, wystawową, gastronomiczną i edukacyjną wraz z punktem sanitarnym i miejscem dla rodziców z dziećmi. Dla zachowania jak największej otwartej części zbliżono go do ulicy. Zaprojektowany jako prosta nieregularna forma wpisany został w ukształtowanie terenu. Jest w nim przestrzeń na stałą wystawę oraz uroczystości upamiętniające. Stanowi on oprawę wejścia na Drogę Pamięci. Swym otoczenie, formą oraz zawartością wprowadza użytkownika w temat Powstania Warszawskiego, powstania kopca, oraz historii Dolnego Mokotowa z czasów konspiracji

• polana pod kopcem
Polana pod kopcem pełni funkcję rekreacyjną i przyrodniczą. Jest przeznaczona do użytkowania przez osoby odwiedzające park. Jest na niej miejsce na aktywności wymagające dużych przestrzeni, to strefa piknikowania, opalania, gier i zabaw, Polana będzie okresowo koszona z zachowaniem buforowej strefy łąkowej. Na polanie na granicy strefy rekreacji i strefy pamięci został wyeksponowany głaz Konstytucji 3 maja.

• ogród deszczowy
u podnóża kopca po północnej stronie na terenie przylegającym do polany rekreacyjnej i drogi pamięci został zlokalizowany cieniolubny ogród deszczowy. Woda ze schodów będzie sprowadzana wzdłuż ich przebiegu i dwoma ujściami będzie spływała na to istniejące zgłębienie terenu. W ten sposób powstanie zacienione miejsce o charakterze zadumy funkcjonalnie natomiast ogród pozwoli zatrzymać i oczyszczać wody opadowe i wzbogaci bioróżnorodność podnóża kopca. Wejście ze ścieżki przyrodniczej w pobliże ogrodu zapewni drewniany pomost.

• mała architektura
Mała architektura jest utrzymana w spójnym charakterze i estetyce integrującej obszar całego parku. Na mała architekturę składają się różnego typu miejsca siedzące w postaci ławek, murków ławek i stopni. Wzdłuż ścieżek edukacyjnych znajdą się tabliczki lub słupki informujące o przebiegu ścieżki i miejscu przystankowym. Planowane jest ograniczenie pionowych elementów informacyjnych tak aby nie zakłócały odbioru zielonej przestrzeni i formy wzgórza. Stojaki na rowery, altany, ekspozytory wystaw plenerowych bariery ochronne i mury oporowe są oszczędne w formie wykonane z betonu, opcjonalnie barwionego, drewna i stali, dostosowane do standardów miejskich. Przewiduje się zastosowanie „Ławki Warszawskiej” warszawskich automatycznych toalet miejskich oraz infrastruktury parkowej wg standardów Zarządu Zieleni m.st. Warszawy. Teren nie będzie ogrodzony.

2.2 Obszar studialny

Na terenie obszaru studialnego zlokalizowano strefy: sportowo-rekreacyjną, edukacyjną, parkowo-przyrodniczą.

W strefie sportowo-rekreacyjnej znajda się obiekty kubaturowe nawiązujące do hal magazynowych i handlowych ul. Bartyckiej. Dachy spadkowe i prostopadłościenne formy są interpretacją architektonicznego kodu tego miejsca. W strefie parkowo-przyrodniczej ukształtowana jest zieleń parkowa nasycona elementami użytkowymi w postaci placów zabaw, polan wybiegu dla psów, oczka wodnego pełniącego rolę przyrodniczą. Układ ścieżek integruje przyległe osiedla. Cześć edukacyjna związana jest głównie z obserwacją przyrody i aktywnością na łonie natury w postaci subtelnych form leśnych ścieżek zdrowia.

Pawilony przy ul. Polski Walczącej zaprojektowane zostały jako wolnostojące bryły o podobnych gabarytach. Zgodnie z wytycznymi MPZP są usytuowane blisko drogi. Dzieki powtarzalnemu rytmowi i zróżnicowaniu w ukształtowaniu dachów tworzą ażurową pierzeję południową parku. Fasady północne są nakierowane na widok Kopca. Połączone place przed pawilonami tworza przyjazna przestrzeń publiczną na krawędzi parku.

3. FUNKCJA

Podstawowym założeniem funkcjonalnym Parku jest zrównoważenie jego ponadlokalnej funkcji upamiętnienia i lokalnej funkcji rekreacyjnej. Zdecydowano o zachowaniu „dzikiego” charakteru Parku, który organizuje jego aktywność rekreacyjną. Obiekty, które służą narracji historycznej wpisano w istniejące miejsca zachowując ich obecny swobodny charakter. Rangę tych obiektów budują użyte materiały i geometria ich form. Wprowadzono rozwiązania stymulujące integrację różnych grup wiekowych i społecznych oraz przedłużenie dostępności parku przy uwzględnieniu zmiennych warunków atmosferycznych na przestrzeni roku. Wprowadzone strefy funkcjonalne odpowiadają roli miejsca i aktualnym potrzebom mieszkańców.

W projekcie wprowadzono system systemu ścieżek edukacyjnych związanych z przyroda, historią i kosmosem. Projekt zakłada ograniczenie działań związanych z koniecznością prowadzenia rozległych prac ziemnych w obrębie Kopca, a w razie potrzeby stosowanie technologii i rozwiązań jak najmniej ingerujących w grunt. Na terenie parku wprowadzono komunikacje rowerową oraz parkingi rowerowe, ścieżki piesze udostępniające kluczowe obiekty parku. Wprowadzono miejsca parkingowe zgodnie z planem miejscowym, ich wkomponowanie w teren wraz z zielenią ogranicza negatywne oddziaływanie na mikroklimat parku oraz walory estetyczne

• dostępność terenu - w projekcie wprowadzono rozwiązania zapewniające dostępność dla niepełnosprawnych. Na szczyt wzgórza można dostać się drogą serpentynową, Obiekty sportowe i kubaturowe są dostępne z poziomu terenu.

4. KONSTRUKCJA

Nawierzchnie rozwiązania materiałowe

Aleja główna, alejki, place, alejki leśne - naturalne, żwirowe na podbudowie mrozochronnej, bioczynne szerokości zmiennej.

Ścieżki rowerowe ogólnodostępne - asfaltowe szerokości zmiennej.

Ścieżki rowerowe terenowe - gruntowe – zgodnie ze stanem obecnym.

Place zabaw dla dzieci - nawierzchnie bezpieczne – naturalne (piesek, żwir, kora)
• wzmocnienie skarp - projekt zakłada też umocnienia i zabezpieczenia wzgórza z uwagi na jego morfologię, gruzy Warszawy z których jest usypany:
- Przeciw erozji powierzchniowej:
- Gabiony podtrzymujące skarpy, nasypy i wykopy;
- Grunt zbrojony w skarpach wysokich, uzupełnienia;
- Wymianę gleby na bardziej urodzajną.

• zarządzanie wodą opadową - przewiduje się uporządkowanie kwestii niekontrolowanego spływu powierzchniowego w postaci sekwencji ogrodów deszczowych i zbiornika wodnego.
• rozwiązania proekologiczne - w zakresie infrastruktury budowlanej i technicznej pawilonu przewiduje się m.in.:
- budowę zielonego dachu który pozwoli na zwiększenie pow. biologicznie czynnej
- retencje wód deszczowych oraz ochronę termiczną pawilonu; gromadzenie wód deszczowych dla podlewania, wykorzystanie wody szarej, rekuperację, Park poprzez dobór roślin, siedlisk i kompozycje będzie wspierał bioróżnorodność, będzie dostosowany do siedlisk lokalnych i stosowny dla zwierząt występujących na tym terenie.

5. UWARUNKOWANIA FORMALNE

Projekt jest zgodny z MPZP

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, poczta@ronet.pl