Konkurs realizacyjny na opracowanie koncepcji urbanistyczno-architektonicznej „Zielony plac” teren u zbiegu ulic Łomżyńskiej i Jadowskiej w Dzielnicy Praga-Północ m.st. Warszawy
III nagroda

<<< powrót
  • R3D3 Pracownia Architektoniczna Grzegorz Ziętek
Skład zespołu:
  • arch. Grzegorz Ziętek  
  • arch. Michał Malewczyk  
  • arch. Agnieszka Ziółkowska  
  • arch. Amelia Łepkowska  
  • mgr inż. Kinga Ziętek  
  •  
  • http://www.r3d3.pl/  
  •  

ZAŁOŻENIA KONCEPCJI

Kształtowanie przestrzeni w przedmiotowym zadaniu projektowym opiera się na czterech podstawowych założeniach:
- po pierwsze wynika z szacunku dla otoczenia oraz walorów historyczno-kulturowych miejsca
- po drugie nowo powstałe formy architektoniczne oraz sposób zagospodarowania przestrzeni mają być współczesne i godnie świadczyć o czasie, w którym powstały
- po trzecie zagospodarowanie terenu tworzy nową tożsamość przestrzeni w aspekcie urbanistycznym i architektonicznym
- po czwarte buduje osnowę ekologiczną miasta łącząc tereny zielone oraz strefy wypoczynku

LOKALIZACJA

Teren objęty opracowaniem znajduje się na Szmulowiznie – osiedlu w dzielnicy Praga-Północ w Warszawie.

Od strony południowo zachodniej obszar projektu łączy się z ul. Łochowską, która w tym fragmencie ma zostać poddana rewitalizacji i przebudowie w formie woonerfu. Od strony wschodniej teren ograniczony jest nasypem oraz trasą kolejową o znaczeniu ogólnopolskim.

Teren Północnej Pragi charakteryzuje się postindustrialnym dziedzictwem, w którym istotnymi materiałami budowlanymi są czerwona cegła, stal, beton.

CELE

Celem nadrzędnym proponowanej koncepcji jest określenie wspólnego, jednolitego wyrazu architektonicznego przestrzeni publicznej w celu nadania jej łatwo rozpoznawalnego charakteru decydującego o jej indywidualnej nowej tożsamości w kontekście historycznym, kulturowym, gospodarczym i społecznym.

Holistyczna wizja ukształtowania przestrzeni wpisuje się zarówno w skali lokalnej, dzielnicowej, jak i całego systemu miejskiego.

Starannie dobrane elementy przestrzeni mają w zamyśle twórców być odpowiedzią na problemy mieszkańców, wypełniać niszę w zakresie funkcjonalnym służącym potrzebom lokalnej ludności. Wysokiej jakości zagospodarowanie spełnia współczesne standardy, wymagania techniczne oraz staje się jednocześnie interesującą ofertą turystyczną dzielnicy. Projekt ma budować lokalne więzi pomiędzy mieszkańcami, być może budować solidarność międzypokoleniową przez egalitarne traktowanie przestrzeni.

Założenia kulturalno-rozrywkowe, wielofunkcyjność przestrzeni, bogata oferta wydarzeń mają integrować ludzi z miasta, okolic, a być może skłonią mieszkańców stolicy do częstszego odwiedzania Szmulowizny.

IDEA

Szmulowizna + Michałów = tożsamość miejsca.

Teren projektowy posiada bogatą historię. Nazwa terenu Szmulowizna pochodzi od imienia właściciela tych gruntów Szmula (Samuela) Jakubowicza Sonnenberga, najbogatszego warszawskiego żyda. Tereny we wschodniej części Szmulowizny wykupiła w 1902 para książęca Michał i Maria Radziwiłłowie. Odtąd nazwano je Michałowem na cześć księcia. Idea projektowa buduje się na opozycji dwóch osobowości, reprezentujących dwa narody. Dwie postaci, głęboko związane z historią tego miejsca budują jego tożsamość, mieszankę tradycji polsko-żydowskich. Genius loci przestrzeni wynika z zestawienia dwóch wartości, które tworzą nową jakość, nową bogatą multikulturową tradycję.

FORMA

Idea została formalnie zbudowana na zasadzie przenikających się dwóch rysunków geometrycznych – układów linii skośnych. Pierwszy zaczyna się od strony zachodniej terenu rzeźbą reprezentującą to co żydowskie (Szmula) i biegnie w formie ukośnych pasów do Zielonego Placu. Drugi rysunek zaczyna się od strony wschodniej, rzeźbą symbolizującą polskość (Michał Radziwiłł) i biegnie w formie pasów ułożonych w lustrzanym odbiciu w kierunku Zielonego Placu. Na placu oba kierunki spotykają się tworząc miraż geometrycznych kierunków – diamenty powstałe z dwóch pozornie przeciwstawnych elementów.

Forma posadzki w szczególe rysowana jest jako transpozycja gwiazdy Dawida, symbolu żydowskiego. Gwiazda Dawida to sześciopromienna gwiazda (heksagram) złożona z dwóch zachodzących na siebie trójkątów równoramiennych (najczęściej równobocznych) obróconych względem siebie. Geometrycznie ciekawa forma gwiazdy, buduje zestaw pozostałych elementów koncepcji, jak zagospodarowanie woonerfu, miejsca postojowe, drobne formy architektoniczne – DFA, etc. Poszczególne elementy korzystają z geometrii trójkąta równobocznego, heksagonu, siatki trójkątnej i form pochodnych.

ROZWIĄZANIA ARCHITEKTONICZNO – PRZESTRZENNE

Woonerf / Podwórzec miejski


Przewiduje się przekształcenie poszerzonego fragmentu ulicy Łomżyńskiej w rejonie zbiegu z ul. Jadowską w podwórzec miejski o charakterze zielonego placu i zagospodarowanie przestrzeni ulicy Łomżyńskiej w postaci ciągu pieszo-jezdnego (woonerf) z preferencją dla ruchu pieszego i rowerowego, o uspokojonym ruchu samochodowym, wraz z uporządkowanymi miejscami parkingowymi. Zielony Plac jest integralnie złączony z woonerfami, zarówno po stronie wschodniej jak i zachodniej placu. Zestaw przestrzeni tworzy jeden wspólny ciąg przestrzeni publicznych. Elementem dominującym nad placem jest ślepa ściana, która została w projekcie zagospodarowana jako artystyczna instalacja. Wjazd na teren woonerfu zaznaczono w formie wyniesionych skrzyżowań, licujących się z posadzką ciągu pieszo-jezdnego. Rozwiązanie zastosowano przy skrzyżowaniach z ulicami Otwocką, Jadowską oraz Grajewską.

W projekcie przeanalizowano zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z uwzględnieniem antycypowanej zabudowy. W ocenie twórców istotne jest uzupełnienie zabudowy w miejscach, w których obecnie znajdują się „dziury” w tkance urbanistycznej, w tym miejsca zagospodarowane niezgodnie z planem (np. warsztat samochodowy z parkingiem).

Charakter zaproponowanych w konkursie rozwiązań przestrzennych inspirowany jest sąsiadującymi obiektami stanowiącymi postindustrialne dziedzictwo warszawskiej Pragi. Obiekty o proweniencji przemysłowej bezpośrednio sąsiadujące z terenem projektowym to Mała Warszawa (dawniej Fabryka Trzciny) oraz hale produkcyjne przy ul. Grajewskiej. Mała Warszawa stanowi istotny punkt na kulturalnej mapie Pragi. Od strony Zielonego Placu przewidziano wejście na teren dziedzińca Małej Warszawy. Dziedziniec, jako zamknięta wygrodzona przestrzeń nadaje się na organizację wydarzeń wymagających biletowania, np. targ antyków. Proponuje się połączenie budynku spacerową ścieżką edukacyjną, która integrowałaby je z innymi, podobnymi obiektami na Pradze.

W koncepcji położono silny nacisk na lokalny aspekt przestrzeni publicznej. Zadbano o wielofunkcyjny, zróżnicowany program atrakcji przestrzennych, dostępnych o różnych porach roku i różnych porach dnia, dedykowany grupom użytkowników w różnym wieku, o różnym statusie społecznym, o różnych zainteresowaniach i potrzebach. Szczególny nacisk położono na rozwiązania pozwalające na aktywny udział społeczności lokalnej w funkcjonowaniu Zielonego Placu. Przewidziano liczne scenariusze funkcjonowania nowego Zielonego Placu, np.:
- cykliczne eventy o zasięgu ogólnomiejskim, np.: imprezy foodtruckowe (kuchnia bliskowschodnia i polska), ekologiczne targi śniadaniowe, pokazy filmowe, imprezy muzyczne,
- spotkania kulturalne: wystawy artystyczne (malarstwo, rzeźba, architektura), spotkania z twórcami, happeningi, rozmowy o historii dzielnicy,
- lokalna aktywność: wyprzedaże garażowe, warsztaty miejskie,

Zastosowane rozwiązania wzmacniają i kreują tożsamość lokalną związaną z historią dzielnicy. Elementy historycznego bruku ulic oraz zjazdów bramnych traktuje się projekcie ze szczególną uwagą. Z uwagi na szereg niedogodności funkcjonalno-użytkowych (jak nierówności i hałas przy ruchu samochodowym), a także ze względu na nieznaną dokładnie ilość (fragmenty wymagające odkrywek asfaltu) proponuje się przełożenie bruku w pasy między projektowanymi płytami betonowymi. W pozostałej części projektu pasy uzupełniane są czerwoną brukową cegłą klinkierową. Ponadto przewidziano realizację dwóch rzeźb na zakończeniu woonerfu z odzyskanych fragmentów bruku. Realizacja zamierzenia w formie konkursu rzeźbiarskiego z zastosowaniem istniejącego materiału.

W projekcie wykorzystano zieleń gatunków roślin charakterystycznych dla warszawskiej Pragi, z uwzględnieniem wytycznych z miejskich dokumentów.

Ekspozycja widoku na wieżę Bazyliki przy ul. Kawęczyńskiej. Mimo szczątkowego widoku na wieżę z Zielonego Placu, zadbano o niewprowadzanie wysokich elementów zagospodarowania, tak aby zachować maksymalnie dobrą ekspozycję wieży z ul. Jadowskiej.

Zielony Plac

Plac został zaprojektowany w formie przestrzeni otwartej, niewygrodzonej. Podzielony został jednak na strefy funkcjonalne, a część placu z przeznaczeniem na eventy została odgrodzona od ulicy słupkami, zabezpieczającymi przed parkowaniem samochodów na placu. Część słupków jest składana – tak aby zapewnić możliwość realizacji imprez plenerowych.

Zaproponowane rozwiązania Zielonego Placu umożliwiają lokalnej społeczności współtworzenie jego szczegółowego programu funkcjonalnego i współgospodarowanie stworzoną przestrzenią.

Projekt zaleca uporządkowanie przestrzeni wokół projektowanego placu i w jego najbliższym sąsiedztwie w zakresie wykorzystywanych nośników reklamowych.

Miejsca postojowe

Wszystkie miejsca postojowe zostały wkomponowane w zieleń. Część parkingów została zaprojektowana z nawierzchnią z ażurowych krat parkingowych PCV, obsadzonych trawą. W ten sposób puste miejsca parkingowe łączą się z terenami zielonymi. Projekt przewiduje wariantowość zespołów miejsc postojowych – mogą służyć jako parkingi lub miejsca rekreacji/spotkań – „ogrodów do zabaw”. Decyzja o wyborze wariantu powinna zostać podjęta na podstawie konsultacji społecznych, wskazań mieszkańców, a także włodarzy miasta. Założone rozwiązanie projektowe pozwala na elastyczne kreowanie przestrzeni w ramach ciągu pieszo-jezdnego.

W koncepcji położono nacisk na rozwiązania funkcjonalne w zakresie organizacji miejsc postojowych dla samochodów osobowych i rowerów. Wskaźnik ilości miejsc parkingowych został powiększony względem istniejącego.

Nawiązania przestrzenne

Projektowaną przestrzeń powiązano w zakresie użytkowym oraz funkcjonalnym z pobliskimi zabudowaniami mieszkalnymi, ze szczególnym uwzględnieniem istniejących lokali użytkowych w parterach budynków. Przewidziano możliwość rozwoju usług np. handlowych, gastronomicznych i kulturalnych w rejonie, które będą miały wpływ na atrakcyjność miejsca oraz sposób użytkowania danej przestrzeni przez interesariuszy. Szczególną uwagę poświęcono obiektowi biznesowo-artystycznemu „Mała Warszawa” (dawniej Centrum Artystyczne Fabryka Trzciny). Podwórze obiektu sąsiaduje z Zielonym Placem i samo w sobie pozwala na organizację imprez zamkniętych. Dodatkowo obiekt dysponuje odpowiednim zapleczem, mogącym organizować wydarzenia takie jak kino letnie, warsztaty artystyczne, koncerty, happenigi etc. W projekcie uwzględniono również powiązania funkcjonalnoprzestrzenne z ul. Łochowską, która obecnie jest w opracowana na zlecenie Biura Architektury i Planowania Przestrzennego Urzędu m.st. Warszawy w ramach realizacji programu „Na_Prawa Ulic”. Projekt przewiduje w przyszłości zamianą pozostałej części ul. Łochowskiej w podwórzec miejski, tworząc system ulic o charakterze lokalnym.

ROZWIĄZANIA MATERIAŁOWE

Nawierzchnie ciągów pieszo-jednych.


W koncepcji zaprojektowano autorski układ posadzek wynikający z nadrzędnej idei projektowej. Składa się on z powierzchniowych elementów betonowych – prefabrykowanych płyt chodnikowych – w kształcie trójkąta równobocznego o krawędzi boku 44 cm. Płyty są wykonane z betonu pochłaniającego dwutlenek węgla CO2, barwione w masie, występują w dwóch wybarwieniach – jasnoszarym i ciemnoszarym – i ułożone są we wzór zgodnie z rysunkiem projektu. Grupa czterech płyt tworzy większy trójkąt równoboczny – zasadniczy element kompozycyjny, w skład którego zawsze wchodzą jednakowo barwione płyty. Grupy trójkątów ułożone są zgodnie ze wzorem trójkątnej siatki równobocznej, której węzły znajdują się w odległości 1m od siebie. Wzdłuż linii siatki ułożono brukowe cegły klinkierowe w naturalnym czerwonobrązowym wybarwieniu. Materiał jak i kolor nawiązuje wprost do licznych ścian szczytowych i elewacji nietynkowanych na Północnej Pradze. Ponadto przewiduje się, iż z czasem ilość budynków w tym stanie będzie zanikać, wskutek powszechnego ocieplania budynków styropianem i tynkowania cienkowarstwowo. Cegła brukowa na posadzce woonerfu pozostanie śladem dawnej Pragi dla przyszłych pokoleń. Zastosowanie cegły w systemie posadzkowym pozwala na kształtowanie obrzeży ciągu pieszo jezdnego na styku z terenami zieleni w formie krawężników – cegły ustawione na sztorc, wozówkami w górę. Ze względu na wyższy koszt bruku od płyt betonowych zastosowano go na ok. 20% powierzchni całkowitej nawierzchni ciągu.

Część nawierzchni przewidzianej pod miejsca postojowe została zaprojektowana z ażurowych geokrat PCV obsadzonych trawą zapewniających naturalną retencję wód opadowych. Miejsca te przewidziano do możliwej zmiany w „ogrody do zabaw”. Projekt przewiduje przełożenie starobruku wydobytego z odkrywek w dwojaki sposób. Po pierwsze przewiduje się wkomponowanie fragmentów – pojedynczych kamieni lub grup kamieni w pasy między płytami betonowymi. Ze względu na nieznaną ilość materiału szacuje się, iż wyżej wymienione rozwiązanie będzie w stanie zagospodarować wszystkie odzyskane kamienie brukowe. W razie dysponowania znacznie większą ilością historycznego bruku można rozważyć układanie wybranych pasów lub pól trójkątnych wg zaproponowanej koncepcji. Drugim sposobem zakładającym wykorzystanie bruku jest stworzenie z niego dwóch rzeźb zamykających osie kompozycyjne na skrajach ciągu pieszo jezdnego. Autorzy pracy wierzą, iż istnieje możliwość stworzenia małego konkursu rzeźbiarskiego, w którym narzucone mogą zostać przybliżone gabaryty rzeźb, ich tematyka oraz materiał z jakiego mają zostać wykonane. Wykorzystanie starobruku w rzeźbie podniesie jego rangę, stworzy w otoczeniu nową jakość, wpisując się jednocześnie w tożsamość miejsca.

Wszystkie nawierzchnie zastosowane w projekcie są wykonane i dostosowane do ruchu samochodowego, w tym samochodów dostawczych oraz spełniają wszelkie wymagania i udogodnienia do poruszania się przez osoby o ograniczonej mobilności i percepcji. W projektowanym układzie nawierzchni placów, chodników oraz ulicy położono nacisk na wysoki poziom bezpieczeństwa, uspokojenie ruchu do 30 km/h oraz wysokie walory estetyczne i użytkowe. Projektowana funkcja komunikacyjna została zaprojektowana z priorytetem dla pieszych i rowerzystów. Zastosowano rozwiązania mające na celu ochronę zieleni przyulicznej przed niszczeniem przez rozjeżdżanie. Materiały są dostosowane do warunków miejskich, łatwe w utrzymaniu czystości, wandaloodporne oraz odporne na warunki pogodowe. W układzie pieszo-jednym zastosowano właściwą infrastrukturę drogową.

Elementy małej architektury (DFA), tj. ławki, kosze, stojaki rowerowe, słupki, latarnie itp. Dla przedstawionej koncepcji stworzono autorską linię mebli miejskich z wykorzystaniem systemowych minimalistycznych slupów oświetleniowych.

Na Zielonym Placu, przy widocznej szczytowej ścianie zaprojektowano grupę stołów o wymiarach 140x70 pozornie swobodnie rozrzuconych zgodnie z rysunkiem posadzki. Stoły są kotwione mechanicznie do podłoża za pomocą fundamentów żelbetowych. Spełniają wielorakie funkcje – pozwalają organizować eventy sąsiedzkie (wyprzedaże garażowe, warsztaty plastyczne, wieczorne spotkania, etc.), uzupełniają ofertę targów śniadaniowych, czy imprez foodtruckowych.

Pozostałe elementy DFA to ławki z oparciami, kosze na odpady, stojaki rowerowe, słupy wys. 6 m do montażu ekranu kinowego. Wszystkie powyższe meble wykonane są ze stali ocynkowanej, malowanej proszkowo w kolorze antracytowym RAL 7016. Blaty stołów oraz siedziska i oparcia ławek wykonano z kompozytu drewno/PCV odpornego do działanie warunków atmosferycznych.

Słup oświetleniowy o wys. 4,5m wyposażony w energooszczędne źródło światła LED. Elementem wyróżniającym się na tle zastosowanych mebli miejskich jest tablica informacyjna stanowiąca część ścieżki historyczno-edukacyjnej przewidzianej do realizacji w zakresie wykraczającym poza teren objęty konkursem. Proponuje się stworzenie płyty o wymiarach 1 x 2,5 m wykonanej ze stali cortenowej gr. 3 mm. Na tablicy znajdą się opisy poszczególnych obiektów w technice sitodruku w kolorze białym oraz w formie odciśniętych punktów – alfabet Braille’a dla osób niewidomych. Na terenie objętym opracowaniem przewidziano instalację jednej płyty – przy wejściu do Małej Warszawy od podwórza.

Elementy typu DFA są dostosowane do warunków miejskich, łatwe w utrzymaniu czystości, wandaloodporne oraz odporne na warunki pogodowe. Projektowane urządzenia są dostosowane dla osób o ograniczonej mobilności i percepcji oraz dla osób starszych. Zastosowane urządzenia swoim wyglądem oraz funkcjonalnością zachęcają użytkowników do codziennego, dłuższego przebywania i korzystania ze zmodernizowanej przestrzeni. W projekcie zastosowano naturalne i ekologiczne materiały. W projekcie przewidziano udział przestrzeni w formie „ogrodów do zabaw”. Sposób kształtowania nawierzchni oraz wyposażenia ulic, placów, skwerów w elementy małej architektury i zieleni urządzonej, zaprojektowano zgodnie z przyjętymi standardami i strategiami m.st. Warszawy oraz obowiązującymi przepisami prawa.

SZATA ROŚLINNA

Zieleń wykorzystana w projekcie została dobrana zgodnie ze Standardami kształtowania Zieleni Warszawy opracowanymi przez Zarządu Zieleni m. st. Warszawy oraz wskazaniami w materiałach konkursowych, tj.: zieleń projektowana zawiera gatunki i odmiany roślin ozdobnych (drzewa, krzewy, byliny), typowe do nasadzeń miejskich, niewymagające i tolerancyjne wobec warunków miejskich oraz dostosowane do warunków siedliskowych i przestrzennych. Dobór roślin jest w miarę szeroki, w celu uniknięcia miejskich monokultur. Zastosowany dobór roślin cechuje się bioróżnorodnością z zastosowaniem gatunków rodzimych, zróżnicowaniem pod względem formy, faktury, wysokości oraz kolorystyki, jak również nawiązuje i uzupełnia istniejące nasadzenia. W projekcie położono szczególny nacisk na zastosowanie gatunków fitoremediacyjnych, tj. roślin mających zdolność do aktywnego pochłaniania pyłów, dwutlenku węgla i innych gazów, czyli oczyszczające powietrze z zanieczyszczeń. Kwestię wód opadowych z powierzchni utwardzonych uregulowano poprzez utworzenie ogrodów deszczowych. Dodatkowo istniejące ogródki przydomowe, a także część nowoprojektowanych terenów zielonych może służyć do rozsączania wód opadowych z powierzchni dachów sąsiadujących budynków.

Uwzględniono lokalny charakter układu ulicznego oraz przewidziano zwiększony udział zieleni przyulicznej. Nawiązano się do pobliskich terenów zieleni na obszarze istniejących podwórek oraz zaproponowano sposób łączenia tych obszarów, jako ciąg zielonej komunikacji w kontekście nowych form wypoczynku.

Ponadto dobór roślin determinowany był porami roku, porami kwitnienia oraz barwienia liści, nasłonecznieniem, ukształtowaniem terenu, etc. Wybrany zestaw roślin prezentuje się atrakcyjnie o każdej porze roku.

Wykorzystano m.in. następujące gatunki roślin:
Drzewa: Świdośliwa, Głóg śliwolistny, Grusz drobnoowocowa, Klon czerwony, Lipa Warszawska, Leszczyna turecka, Brzoza pospolita
Pnącza i krzewy: Hortensjka pnąca, Bluszcz pospolity (zimozielony)
Krzewy: Tawuła brzozolistna, Dzika róża, Rokitnik pospolity, Irga pozioma
Kwiaty: Smagliczka srebrzysta, Niezapominajka

HARMONOGRAM I PLAN:

I etap – realizacja odcinka ciągu pieszojezdnego ul. Łomżyńskiej pomiędzy ul. Łochowską i Otwocką. W trakcie realizacji należy zadbać o dostęp do wejść do budynków oraz parkingu zlokalizowanego przy budynku mieszkalnym wielokondygnacyjnym.

II etap - realizacja odcinka ciągu pieszojezdnego ul. Łomżyńskiej pomiędzy ul. Otwocką i Jadowską. Do realizacji przewidziano wyniesione skrzyżowanie ul. Łomżynskiej/Otwockiej oraz połowę Zielonego Placu wraz z instalacją na ścianie szczytowej budynku przy placu. Należy zapewnić przejezdność na ul. Jadowską od strony wschodniej.

III etap - realizacja odcinka ciągu pieszojezdnego ul. Łomżyńskiej pomiędzy ul. Jadowską i Grajewską. Do realizacji przewidziano wyniesione skrzyżowanie ul. Łomżynskiej/Grajewskiej oraz połowę Zielonego Placu z zapewnieniem przejezdności na ul. Jadowską od strony zachodniej.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, poczta@ronet.pl