Konkurs realizacyjny na opracowanie koncepcji urbanistyczno-architektonicznej „Zielony plac” teren u zbiegu ulic Łomżyńskiej i Jadowskiej w Dzielnicy Praga-Północ m.st. Warszawy
II nagroda

<<< powrót
  • RS Architektura Krajobrazu
Skład zespołu:
  • Dorota Rudawa  
  • Patryk Zaręba  
  • Joanna Karlikowska  
  • Zuzanna Banaś  
  • Kinga Olszewska  
  • Patrycja Raróg  
  • Agnieszka Gasparska  
  • Anna Wiechetek – Moczulska  
  • Piotr Gasparski  
  •  
  • wizualizacja z lotu ptaka:  
  • Rafał Barnaś, Unique Vision Studio  
  •  
  •  
  • http://krajobraz.com.pl/  
  •  

1. PODSTAWOWE ZAŁOŻENIA PROJEKTOWE

• stworzenie miejsca o charakterze kameralnego placu, a jednocześnie egalitarnego - skupiającego życie lokalnej społeczności Szmulowizny. Charakter tego miejsca świadomie stoi w opozycji do archetypu śródmiejskiego placu o funkcji reprezentacyjnej
• wprowadzenie zróżnicowanego programu społecznego przystosowanego do potrzeb wszystkich grup użytkowników, w tym: miejsca spotkań sąsiedzkich, wydarzeń kulturalnych, place zabaw, strefy przyrodnicze, przestrzeń pod ogródki gastronomiczne
• zaproponowanie programu atrakcji przestrzennych dostępnych o różnych porach dnia i roku
• nadanie nowej struktury przestrzennej i komunikacyjnej obszaru – wskazanie pieszych i rowerzystów jako istotnej grupy użytkowników projektowanej przestrzeni. Zestopniowanie rangi poszczególnych ciągów komunikacyjnych – wskazanie ulic o standardowym przekroju, z uspokojeniem ruchu, ulic o charakterze woonerfów
• uporządkowanie funkcjonalno-przestrzenne obszarów parkingowych - zbilansowanie liczby legalnych miejsc parkingowych na terenie objętym opracowaniem studialnym
• uwzględnienie przyszłych zmian w urbanistyce obszaru np. uzupełnienie zabudowy przy ul. Łomżyńskiej i Jadowskiej, tworzących ramy placu
• zwrócenie szczególnej uwagi na dziedzictwo kulturowe i historyczne terenu Szmulowizny oraz zastosowanie rozwiązań podkreślających te wartości w postaci obiektów małej architektury, rozwiązań materiałowych i przestrzennych
• zastosowanie rozwiązań pozwalających na udział lokalnej społeczności we wzmacnianiu i kreowaniu tożsamości tradycyjnego rzemiosła, wydzielenie przestrzeni pod warsztaty rzemieślnicze
• zachowanie i wzmocnienie wartości przyrodniczej terenu oraz stworzenie powiązań z przylegającymi podwórkami i innymi terenami zieleni, stworzenie mikrosiedlisk dla fauny
• uwzględnienie zasad zrównoważonego rozwoju w przestrzeni zurbanizowanej np. w zakresie gospodarowania wodą opadową (np. infiltracja wód opadowych) i innych rozwiązań proekologicznych
• poprawa poczucia bezpieczeństwa (m.in. oświetlenie wszystkich głównych ciągów)
• wzmocnienie identyfikacji miejsca w świadomości mieszkańców - wypromowanie oryginalnego charakteru warszawskiej Pragi m.in. dzięki zastosowaniu umeblowania i innych elementów wyposażenia w formie powtarzalnej

2. ANALIZA STANU ISTNIEJĄCEGO

Aktualnie teren u zbiegu ulic Łomżyńskiej i Jadowskiej jest przestrzenią zdegradowaną, pozbawioną programu społecznego, przez co został w całości zdominowany jako przestrzeń parkingowa. Dodatkowo, teren jest otoczony rozproszoną zabudową o różnych, nieuzupełniających się funkcjach.

Wśród podstawowych mankamentów aktualnego zagospodarowana wymienić należy:
- układ komunikacyjny nieuwzględniający potrzeb pieszych i rowerzystów
- znaczny udział terenów niezagospodarowanych, nieatrakcyjnych funkcjonalnie
- brak programu społecznego
- zły stan techniczny istniejących elementów zagospodarowania

Analiza kulturowa

Niektóre obszary warszawskiej Pragi, w tym objęte niniejszym opracowaniem, to miejsca, w których dawne tradycje są wciąż żywe, dzięki czemu, na tle całej Warszawy, stają się miejscami o szczególnej wartości. Sfera wartości kulturowych obejmuje szczególnie tradycyjne rzemiosło, sztukę (muzyka, murale, fotografia), a także relacje społeczne - rodzinne, sąsiedzkie. Życie miejskie toczy się na podwórkach, bazarach oraz w zyskujących nowe życie dawnych fabrykach. Oferta wydarzeń kulturalnych organizowanych na Pradze jest niezwykle bogata (koncerty, teatr, warsztaty).
O Pradze mówi się, że zawsze była miejscem specyficznym, z odrębną i niepowtarzalną kulturą. Życie toczy się tam własnym rytmem. Niezwykłość prawobrzeżnej dzielnicy Warszawy jest dostrzegalna na każdym kroku. Podczas rozmów z prażanami często pojawia się teoria o dwóch centrach Pragi - sakralnym, czyli rejon Bazyliki przy ul. Kawęczyńskiej oraz społecznym, czyli Bazar Różyckiego, którego klimat jest określany jako Praga w pigułce.

Analiza materiałowa

Praga przyciąga również z tego względu, że znajduje się tam najwięcej substancji zabytkowej. Zniszczenia wojenne objęły około 25% zabudowy, w większości były to zakłady przemysłowe. Budynki mieszkalne ucierpiały w mniejszym stopniu. Popularnym materiałem, z którego wykonywano elewacje była cegła, natomiast ciągi komunikacyjne obłożone były w większości brukiem. Często pojawia się także trylinka - przeważnie na podwórkach, targowiskach, składowiskach.
W ostatnich latach tkanka historyczna Pragi jest poddawana intensywnej rewitalizacji. Przywrócono do życia między innymi zabytkowe obiekty położone na terenie Warszawskiej Wytwórni Wódek „Koneser”, budynki pofabryczne przy ul. Mińskiej 25 (obecnie Soho Factory), czy kamienice wzdłuż ulicy Ząbkowskiej. Natomiast planowane inwestycje, jak przykładowo - zabudowa w Porcie Praskim, mają kontynuować tradycje materiałowe prawobrzeżnej części Warszawy.

Analiza przyrodnicza

Zieleń na Pradze cechuje duża swoboda, ma ona charakter bardziej lokalny niż miejski. Szczególnie bujna jest zieleń podwórek, które często są doglądane i uprawiane przez mieszkańców okolicznych kamienic. Rośliny pojawiają się również na balkonach. Co roku, w konkursie „Warszawa w kwiatach i zieleni” praskie balkony zdobywają nagrody za najpiękniejsze kwietniki. Popularna jest również uprawa roślin jadalnych - warzyw, owoców i ziół.

W ostatnich latach podjęto działania mające na celu poprawę jakości zieleni miejskiej na terenie warszawskiej Pragi. Według programu „Na_prawa zieleni” ma pojawić się więcej skwerów, drzew i placów, a także zieleni przyulicznej. Pod lupę wzięto również podwórka, które wymagają interwencji ze względu na zły stan zieleni, elementów wyposażenia, nawierzchni.

3. ZASADY KSZTAŁTOWANIA PRZESTRZENI

Projekt konkursowy ma na celu stworzenie takiego zagospodarowania, które pozwoli w pełni wybrzmieć potencjałowi tego miejsca, w sposób harmonijny i atrakcyjny pozwoli na zrealizowanie założeń projektowych oraz wyeliminuje wymienione w poprzednim punkcie mankamenty. Proponowane zagospodarowanie terenu pozwala na realizację codziennych wydarzeń.

Punktem wyjścia dla przestrzeni rewitalizowanego terenu jest konsekwentna realizacja głównego szkieletu funkcjonalno-przestrzennego tworzonego przez:
- drogi publiczne o ruchu uspokojonym. Działania te dotyczą wszystkich ulic w obrębie terenu opracowania, z podziałem na ulice z ograniczeniem "tempo 30" oraz strefy zamieszkania. Wśród proponowanych rozwiązań znajdują się min. prowadzenie ruchu rowerowego wspólnie z kołowym, wyniesione przejścia dla pieszych, meandrująca oś jezdni, śluzy, wyznaczenie równoległych lub prostopadłych miejsc parkingowych w miejscach zgodnych z obowiązującymi przepisami oraz stworzenie przestrzeni pod siedziska i ogródki gastronomiczne
- zielony plac otoczony szpalerami drzew, służący nie tylko jako plac wypoczynkowy, ale i centrum wydarzeń lokalnych, jako scena, targi śniadaniowe, wyprzedaże garażowe. W obrębie placu przewidziano szereg stref uzupełniających opisanych w dalszych punktach
- tereny podwórek z wydzielonymi miejscami spotkań sąsiedzkich, placami zabaw i do gier miejskich, ogrodami społecznymi, roślinnością izolacyjną

4. ZAŁOŻENIA ARCHITEKTONICZNE, PRZYRODNICZE I FUNKCJONALNO-UŻYTKOWE

4.1. Rozwiązania projektowe dla dróg publicznych - ulice o ruchu uspokojonym i strefy zamieszkania

Uspokojenie ruchu zaproponowano na wszystkich ulicach wchodzących w zakres opracowania.

W obrębie ulic Łomżyńskiej, Łochowskiej, Otwockiej, Siedleckiej, Grajewskiej i Wołomińskiej proponuje się stworzenie strefy "30" z wydzielonymi chodnikami. Jedną z ważniejszych form uspokojenia ruchu jest zmiana osi jezdni z prostej na meandrującą, co ma doprowadzić do spowolnienia ruchu kołowego. Kolejnym działaniem, mającym na celu poprawę poczucia bezpieczeństwa użytkowników było zaprojektowanie szykan, śluz i wyniesienie przejść dla pieszych. Dodatkowo, ulice zyskały przestrzeń pod ogródki gastronomiczne, ławki, a także zieleń w postaci drzew dających cień oraz niskiej zieleni ozdobnej. Przestrzeń zyskała bardziej miejski, przyjazny charakter. Miejsca parkingowe zlokalizowano po obu stronach ulic. Proponuje się wykorzystanie historycznego bruku znajdującego się terenie opracowania jako nawierzchni miejsc parkingowych. Nawierzchnia jezdni powinna być z kostki kamiennej rzędowej o równej, ciętej powierzchni w kolorze ziemistym, a chodniki z płyt betonowych 50x50 cm.

Ulice o mniejszym przekroju np. ul. Zachariasza, Michałowska, Jadowska, zaprojektowano jako strefy zamieszkania (tzw. woonerfy) charakteryzujące się wspólną powierzchnią w jednym poziomie, przeznaczoną dla ruchu pieszego, rowerowego i jezdnego. Przestrzeń ta charakteryzuje się meandrującym przebiegiem, bogatym programem funkcjonalnym (miejsca wypoczynkowe, miejsca spotkań) i znacznym udziałem zieleni. Nawierzchnia byłaby wykonana z kostki kamiennej rzędowej o równej, ciętej powierzchni w kolorze ziemistym. Wzdłuż wszystkich ulic położono szczególny nacisk na atrakcyjną oprawę roślinną, w tym nasadzenia drzew alejowych oraz uzupełniającą zieleń niską.

Proponowany dobór gatunkowy obejmuje drzewa charakterystyczne dla tego rejonu Pragi w tym. min. Robinia pseudoacacia 'Besoniana', Tilia cordata, Aesculus hippocastanum, a dla mniejszych ulic Acer campestre 'Elsrijk'. Zieleń niską stanowić będą gatunki krzewów odporne na trudne warunki siedliskowe (np. Ligustrum vulgare, Symphoricarpos chenaultii 'Hancock'). W miejscach szczególnych, towarzyszących ogródkom gastronomicznym, przewidziano nasadzenia o wybitnych walorach ozdobnych, w tym byliny np. Aster sp., Lupinus polyphyllus, Calamagrostis acutiflora.

4.2. Główny plac

Sercem opracowania jest zielony plac u zbiegu ul. Łomżyńskiej i Jadowskiej. W odróżnieniu od typowych śródmiejskich placów o funkcji reprezentacyjnej będzie on miał stricte kameralny, lokalny charakter służący lokalnej społeczności. Pod względem funkcjonalnym wydzielono w jego obrębie następujące strefy:
- centralna strefa placu - zlokalizowana w samym jego środku otwarta przestrzeń służąca jako miejsce pod różnego rodzaju wydarzenia okolicznościowe, imprezy, targi itd. Przestrzeń ta otoczona będzie trawnikami, które na co dzień służyć będą jako murawy rekreacyjne, a w czasie wydarzeń jako widownia (możliwość rozłożenia krzeseł, siedzisk czy leżaków).
- kameralne strefy wypoczynkowe - mikroprzestrzenie rozlokowane wokół części centralnej. Będą one miały formę nisz wyposażonych w umeblowanie wypoczynkowe (ławki, stoły) i otoczone będą przez bujną zieleń.
- strefa spotkań sąsiedzkich i ogrodów społecznych – z kwaterami dla ogródków uprawianych przez mieszkańców, roślinność typowa dla praskich podwórek, struktura zieleni uzupełniona o kwitnące drzewa; przestrzenie służące integracji sąsiedzkiej; mikrosiedliska dla fauny. Obszar ten przylegałby do budynków przy ul. Łomżyńskiej 27 i 29.
- strefa pod wystawy i instalacje artystyczne, a także okolicznościowe zjazdy foodtrucków - w rejonie muru/ogrodzenia Małej Warszawy
- ogródki kawiarniane / gastronomiczne pod pergolą – teren przylegający do budynków Małej Warszawy, propozycja zagospodarowania części budynków jako lokali gastronomicznych i funkcjonalne otwarcie ich w stronę placu
- plac zabaw pod koronami drzew – w postaci zielonego zagajnika, wyposażony w konstrukcję rurową o industrialnym charakterze, miejscami z zawieszonymi huśtawkami oraz inne zabawki. Uzupełnieniem wyposażenia zabawowego będą fontanny zamgławiające poprawiające mikroklimat w czasie upałów. Zużyta woda kierowana będzie powierzchniowo w obręb terenów zieleni pełniąc funkcję nawadniającą.
- strefa warsztatów rzemieślniczych z przylegającym parkingiem – propozycja mobilnych stołów ustawianych przy okazji wydarzeń dla lokalnych majsterkowiczów w sąsiedztwie postulowanego lokalnego centrum rzemiosła

Zaproponowano wykonanie projektowanych nawierzchni ze współczesnej wersji materiału silnie zakorzenionego w lokalnym krajobrazie kulturowym - płyt heksagonalnych (tzw. trylinki). Przewiduje sie zastosowanie 3 odcieni materiału (od jasnoszarego do ciemnoszarego) w ten sposób wyznaczając dodatkowe podziały funkcjonalne i ciągi komunikacyjne. Lokalnie, w przestrzeni pozakomunikacyjnej, materiał ten zostanie uzupełniony odsłoniętym, oryginalnym brukiem.

Proponowany dobór gatunkowy obejmuje gatunki stosowane lokalnie, w miejscach o kameralnym charakterze np. w obrębie podwórek. Wyróżnić tu należy takie kwitnące drzewa jak m.in.
Prunus avium 'Plena'
Prunus serrulata'
Malus sp.

Licznie reprezentowana będzie roślinność niska - reprezentowana m.in. przez takie gatunki jak:
Taxus baccata
Syringa vulgaris
Philadelphus coronarius
Deutzia scabra
Euonymus europeus
Ligustrum vulgare
Cornus alba
Pyracantha coccinea 'Red Cusion'
Berberis thunbergii

Istotnym elementem będą licznie reprezentowane byliny i rośliny jednoroczne o typowo ogrodowym charakterze, w tym m.in. takie gatunki jak:
Rudbekia laciniata
Helianthus sp.
Cosmos bipinnatus
Stipa tenuissima

Kolejną kategorią będą ogrody deszczowe. Fakt ich powstania wynika z dążenia do całkowitego zagospodarowania wody opadowej w obrębie terenu. Będą miały one formę zagłębień w obrębie obszarów przeznaczonych pod nasadzenia, w których po deszczu zbierać się będzie woda i następnie infiltrować w głąb profilu glebowego. Zagłębienia te obsadzone będą takimi gatunkami jak np.
Juncus efessus
Iris sibirica
Symphytum officinale
Filipendula ulmaria
Phalaris arundinacea


4.3. Proponowane rozwiązania dla pozostałych obszarów

Projekt przewiduje stworzenie zaplecza parkingowego dla funkcji proponowanych w obrębie placu oraz w bezpośrednim sąsiedztwie. Zlokalizowane ono będzie w rejonie ul. Grajewskiej. Parking ten obsadzony zostanie drzewami o charakterze alejowym (np. Tilia cordata lub Acer platanoides), a jego nawierzchnia będzie częściowo przepuszczalna - trawnik wzmocniony lub kruszywo.

Istotną propozycją projektową, wykraczającą poza zakres obszarowy części realizacyjnej, jest stworzenie lokalnego centrum rzemiosła. Zlokalizowane ono będzie w rejonie ul. Grajewskiej / Zachariasza i obejmować będzie teren istniejących warsztatów samochodowych. Byłoby to wyjątkowe w skali Warszawy miejsce skupiające tradycyjne rzemiosło o pewnym stopniu uciążliwości - typu kowalstwo, ślusarstwo czy mała huta szkła. Są to funkcje, które nie są możliwe do zlokalizowania w typowych lokalach usługowych w budynkach, a jednocześnie, gdy są rozproszone w obrębie stref przemysłowych, nie są w stanie się utrzymać ze względu na utrudniony dostęp dla klientów.

4.4. Szczegółowe rozwiązania z zakresu małej architektury

W ramach zakresu realizacyjnego przewiduje się budowę i montaż licznych elementów umeblowania, z czego część z nich charakteryzować się będzie własną, indywidualną charakterystyką.
Pergola - konstrukcja zadaszająca zlokalizowana przy ślepej ścianie budynków otaczających dziedziniec Małej Warszawy. Projekt zakłada aktywizację fasad tych budynków, zlokalizowanie w nich usług gastronomicznych i otwarcie ich w stronę projektowanego placu. Stylistyka pergoli np. belki w formie prostych skratowanych stalowych profili i płaskowników nawiązywałaby do przemysłowego dziedzictwa tego miejsca.
Ławki - projekt przewiduje zastosowanie kilku rodzajów ławek, w tym:
ławki z oparciem - typowe ławki warszawskie z oparciem i podłokietnikami. Konstrukcja stalowa,
siedzisko drewniane
ławki heksagonalne - ławki w formie sześciobocznych brył o różnych wysokościach, dających możliwość różnorodnego wykorzystania, od osób pojedynczych po grupy
Donice - donice drewniane służące do upraw w ogrodzie społecznościowym. Wyniesienie powierzchni gruntu ułatwia użytkowanie przez osoby starsze

4.5. Szczegółowe rozwiązania proekologiczne

Projekt w pełni realizuje zasady zrównoważonego rozwoju oraz wypełnia wymagania strategii Adapt City, przede wszystkim dzięki następującym rozwiązaniom:
- plac, w przeciwieństwie do typowych reprezentacyjnych przestrzeni śródmiejskich, w większości pokryty będzie powierzchnią biologiczne czynną
- przestrzenie sporadycznie użytkowane pokryte będą trawnikami (w tym trawnikami wzmocnionymi), a nie nawierzchniami utwardzonymi
- bogaty dobór gatunkowy, uwzględniający jako priorytet kwestie bioróżnorodności. Silny nacisk położony na zastosowanie roślin, które poza atrakcyjnym wyglądem, stanowić będą siedlisko życia ptaków, owadów i drobnych ssaków
- wyeliminowanie spływu wody opadowej do kanalizacji. Całość wody opadowej z powierzchni utwardzonych kierowana jest do zagłębień w obrębie terenów zieleni, tworzących tzw. ogrody deszczowe. Porastane one będą przez rośliny bagienne, znoszące czasowe zalewanie, ale także okresy suche.

4.5. Zasady dostępności

Projektowane rozwiązania zapewniają pełną dostępność całego opracowywanego terenu publicznego, w tym dla osób o różnych niepełnosprawnościach. Cechuje się to m.in.:
- zastosowaniem ławek z oparciami i podłokietnikami
- zastosowaniem nawierzchni pieszych o gładkiej, równej powierzchni
- unikaniem wprowadzania schodów i innych barier architektonicznych. Ewentualne spadki terenu wykonywane będą za pomocą łagodnych podjazdów do 5%
- wynoszeniem przejść dla pieszych do poziomu chodnika
- wprowadzeniem puli miejsc parkingowych dla osób niepełnosprawnych

5. POWIĄZANIA Z TERENAMI SĄSIADUJĄCYMI

Powiązania z terenami sąsiadującymi rozpatrywać należy na 3 poziomach:
- powiązania obszaru Szmulowizny, objętego opracowaniem z terenami przylegającymi
- powiązania wewnątrz terenu opracowania
- powiązanie obszaru realizacyjnego, w szczególności projektowanego placu z sąsiadującymi ulicami

5.1. Powiązania obszaru Szmulowizny, objętego opracowaniem z terenami przylegającymi

Praca konkursowa uwzględnia postulaty BAiPP dotyczące generalnej zasady obsługi komunikacyjnej tego obszaru, które stanowią, że jedyne połączenia kołowe z terenami Targówka realizowane będą jedynie za pośrednictwem ul. Radzymińskiej i Kijowskiej. W związku z tym teren opracowania traktować można jako enklawę wyłączoną z ruchu tranzytowego, co pozwala na stworzenie komfortowych, z punktu widzenia mieszkańców, warunków dla ruchu pieszego, rowerowego i kołowego w formie ulic o ruchu uspokojonym - strefa tempo 30 i strefa zamieszkania. Zachowuje się wszystkie połączenia z ulicami o charakterze zbiorczym - ul. Radzymińską i Kijowską. Dodatkowo postuluje sie wykonanie tunelu pieszo-rowerowego łączącego ul. Łomżyńską z ul. Ziemowita, pod nasypem kolejowym.

Istotnym aspektem dotyczącym powiązań z terenami sąsiadującymi jest propozycja stworzenia szlaku spacerowo-turystycznego łączącego obiekty historyczne, w szczególności fabryki, zlokalizowane w tej części Pragi. Bezpośrednio na terenie opracowania jest to teren dawnej fabryki Polskiego Przemysłu Gumowego, obecnie Mała Warszawa. Szlak ten łączyłby inne obiekty np. Fabrykę Obrabiarek Precyzyjnych przy ul. Siedleckiej, Fabrykę Drutów, Sztyftów i Gwoździ przy ul. Objazdowej, młyn parowy Michla przy ul. Objazdowej i wiele innych.

5.2. Powiązania wewnątrz terenu opracowania

Zakłada sie pełne wzajemne powiązanie wszystkich terenów publicznych, w tym przede wszystkim połączenie wnętrz i podwórek z terenami publicznymi.

5.3. Powiązania obszaru projektowanego placu z ulicami sąsiadującymi

Sercem projektu jest obszar zielonego placu, projektowanego w rejonie skrzyżowania ul. Jadowskiej i Łomżyńskiej.

Aby przewidywana przez niego funkcja, jako lokalnego miejsca spotkań, mogła w pełni wybrzmieć, niezbędne są zmiany w sposobie organizacji ruchu. Postuluje się wyłączenie z ruchu kołowego ul. Łomżyńskiej na odcinku od Otwockiej do Zachariasza. W obrębie placu zachowuje się jedynie możliwość dojazdu do dziedzińca / parkingu Nowej Warszawy od strony ul. Jadowskiej. Ruch ten, ze względu na charakter funkcjonowania Nowej Warszawy, jest na tyle niewielki, że nie spowoduje nadmiernych funkcjonalnych uciążliwości na terenie placu.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, poczta@ronet.pl