KONKURS REALIZACYJNY NA ZAGOSPODAROWANIE TERENÓW ZIELENI NAD KANAŁEM ŻERAŃSKIM
II nagroda

<<< powrót
  • OPEN architekci
Skład zespołu:
  • Monika Kalita  
  • Emil Kotowski  
  • Przemek Kokot  
  • Daniel Mermer  
  • Paweł Paradowski  
  • Sebastian Przestrzelski  
  • Marta Sójka  
  • Karolina Szalbót  
  • Kasia Trochimowicz  
  •  
  • współprac:  
  • Dziuban Papla APK  
  •  
  •  
  • http://openarchitekci.com/  
  •  

OGÓLNE ZAŁOŻENIA PROJEKTOWE

Teren, na którym ma powstać docelowy Park Żerański można obecnie podzielić na pięć podstawowych części. Podążając od południa to:

1. Teren leśny, charakteryzujący się bardzo gęstym zadrzewieniem, uniemożliwiającym w zasadzie, jakiekolwiek jego użytkowanie (T1)
2. Teren leśny, o rzadszym stopniu zadrzewienia w sąsiedztwie terenów częściowo zagospodarowanych na cele rekreacyjne (orlik, place zabaw) (T2)
3. Wąski pas nabrzeża, ograniczony zabudową mieszkaniową oraz Kanałem (T3)
4. Teren leśny o rzadszym stopniu zadrzewienia w sąsiedztwie z dużą ilością gruzu żelbetowego (ruin) (T4)
5. Wąski pas nabrzeża, z nielicznymi drzewami, ciągnący się do wiaduktu kolejowego (T5)

Naszym celem jest połączenie tych wszystkich obszarów w jeden organizm parkowy przy jednoczesnym poszanowaniu obecnych różnic. Dostrzegając istniejące walory zarówno przyrodnicze jak i kulturowe chcemy naszą ingerencję ograniczyć do poprowadzenia niezbędnej infrastruktury (chodniki, ścieżki rowerowe, miejsca różnych aktywności) oraz podkreślenia wartościowych i unikatowych cech tego miejsca. Południowa część terenu jest ewidentnie opanowana przez naturę. Brak tam jakiegokolwiek działania człowieka. Część północna to wysypisko odpadów przemysłu budowlanego, swoisty pomnik przeszłości. Jednak i w tym miejscu przyroda postanowiła przejąć kontrolę, wchłaniając niejako odpady pozostawione przez człowieka.

Naszym podstawowym celem jest nie przerywanie tego procesu, świadczącego o sile przyrody. Z tego też powodu proces projektowy został przeprowadzony poprzez nakładanie na siebie kolejnych kalek (warstw), które nie przysłonią naszego celu.

KALKA nr 1 - Komunikacja.

Zwycięstwo przyrody musi być odczuwalne i zauważalne. W tym celu musimy zapewnić do niej dostęp.

T1. Gęsty las powinien pozostać gęstym lasem. Aby móc korzystać z jego walorów poprowadziliśmy w nim leśny dukt (pętle) o naturalnej nawierzchni, służący spacerom, biegaczom. Przez las poprowadziliśmy też skróty, łączące tereny osiedlowe z bulwarem nad kanałem.

T2. Na tym terenie las jest rzadszy i nie ma konieczności prowadzenia w nim specjalnych ścieżek czy duktów. Jest na tyle mały, że wystarczające są ścieżki wokół niego. Na styku T1 i T2 zlokalizowaliśmy główne dojście z terenów mieszkaniowych na bulwar nad kanałem.

T3. Teren ten jest na tyle nieduży, że jedyną sensowną weń ingerencją jest przeprowadzenie duktów komunikacyjnych łączących poszczególne części Parku.

T4. Prowadzenie użytkownika po tym terenie podporządkowane jest lokalizacji ruin. Celem jest ekspozycja tego swoistego frontu walki kultury i natury. Z tego powodu podstawowa komunikacja po tym terenie odbywa się po stalowych podestach, zawieszonych nad runem leśnym.

T5. Teren ten obejmuje stosunkowo wąski pas, gdzie poza komunikacją nad Kanałem nie ma potrzeby prowadzenia dodatkowych ścieżek. Wszystkie tereny spięte są bulwarem zlokalizowanym na nabrzeżu, umożliwiającym spacery piesze, rowerowe czy na rolkach.

KALKA nr 2 – Natura

Podstawowym celem jest utrzymanie i ekspozycja gatunków występujących na terenie opracowania. Dodatkowe nasadzenia mają na celu wzmocnienie zakładanego efektu.

T1. Na tym terenie nie planuje się żadnych ingerencji poza projektowanymi polanami, które z racji na funkcje powinny pozostać głównie trawiaste.

T4. W celu zabezpieczenia ruin przed ewentualnym, niechcianym użytkowaniem planujemy tern wokół nich pokryć bluszczem, który nie zachęca do chodzenia. Same ruiny chcemy wzbogacić porostami czy trawami.

KALKA nr 3 – Kultura

Ingerencja człowieka (kultury) musi polegać na podkreśleniu dominacji natury.

T1. Oprócz spacerowych pętli, proponujemy wykonanie kilku wąskich ścieżek, pozwalających na zgłębienie się w gąszcz. Ścieżki będą wykonane z ażurowych, stalowych podestów, zawieszonych nad runem. Chcąc podkreślić wagę i siłę lasu, proponujemy by w niewielkiej odległości od pomostów umieścić między drzewami kilka starannie wybranych spośród wielu niechcianych rzeźb miejskich z lat siedemdziesiątych, które powoli znikają z ulic polskich miast. Niedostępne, zlokalizowane w gęstwinie będą kolejnym przykładem symbiozy człowieka z przyrodą, która działa jak należy gdy właściwe proporcje są zachowane.

T2. Dziedzictwo człowieka jest tu już mocno odciśnięte, z tego powodu ograniczamy się tylko do możliwości jego dostrzeżenia.

KALKA nr 4 – Rekreacja

Podstawowym celem Parku jest zaspokojenie potrzeb jego użytkowników (przy nadrzędnej roli poszanowania przyrody). W tym celu przestrzeń Parku została wzbogacona o wiele terenów czy kubatur służących aktywnościom mieszkańcom okolicznych osiedli mieszkaniowych.

Wszystkie obiekty architektoniczne poprzez rozwiązania materiałowe jak i przestrzenne nawiązują do industrialnej przeszłości miejsca. Podstawowym (widocznym) materiałem budowlanym jest stal kortenowska, której cechą podstawową jest współdziałanie kultury przemysłowej człowieka z siłą natury co znakomicie odpowiada temu miejscu. Dużą rolę chcemy oddać pnączom, które wzbogacą
ściany wykonane z rdzawej siatki.

T1. Wzdłuż „skrótu” łączącego bulwar z przedłużeniem ulicy Łopianowej zlokalizowaliśmy pawilon wielofunkcyjny 3, służący aktywności sportowej. Jego lokalizacja zapewnia pewną intymność i oderwanie od codzienności sąsiedniej gęstej zabudowy.

Na tym terenie zlokalizowaliśmy również dwie niewielkie polanki. Jedna jest miejscem na „sąsiedzkiego” grilla, druga służy jako wybieg dla psów.

T2. Wzdłuż głównego ciągu komunikacyjnego łączącego bulwar z przedłużeniem terenami mieszkaniowymi zlokalizowaliśmy pawilon wielofunkcyjny 2, służący aktywności lokalnej. Jego lokalizacja zapewnia pewną intymność i oderwanie od codzienności sąsiedniej gęstej zabudowy. Pawilon został wyposażony w duży taras (deck), który pozwala na aktywności „sąsiedzkie” również na zewnątrz.

W pobliżu tego skweru znajdzie się też plac zabaw dla dzieci

T4. Na tym terenie zlokalizowaliśmy pawilon wielofunkcyjny 1. Jego dolna kondygnacja jest zagłębiona w skarpę tak by ułatwić transport sprzętu wodnego i by zmniejszyć jego skalę (z poziomu skarpy czytany jest jako jednokondygnacyjny). Niedaleko „parku ruin” znajdują się skate park i urządzenia do parkouru, których charakter (sporty miejskie) współgra z kontekstem miejsca.

T5. Tu głównym elementem jest wieża widokowa, z której rozciąga się widok na Kanał Żerański, zamknięty sylwetą centrum Warszawy.

Wzdłuż Kanału prowadzą: bulwar pieszy oraz ścieżka rowerowa. Dodatkowo rozmieszczone zostały miejsca do wypoczynku, stanowisk wędkarskich czy obserwacji zawodów wodnych.

KALKA NR 5- WIZERUNEK

Powstanie ona poprzez wsłuchanie się w obecne atrybuty miejsca- zderzenie natury i brutalnie pojmowanej kultury - działalności człowieka w postaci poprzemysłowych gruzowisk.

Synteza tych dwóch światów stanowi o DNA miejsca i wzmocniona odpowiednio może nadać mu silny jedyny w swoim rodzaju charakter. Nie tworzymy jedynie kolejnego parku a MIEJSCE na mapie. Myśli nasze zwróciły się w stronę rozwiązań i materiałów , które z jednej strony dobrze komponują się z zastaną naturą- z drugiej zaś przywodzą na myśl przemysłowe skojarzenia. Odwołując się do historii miejsca podkreślamy jego odrębność i wyjątkowość.

Parafrazując przemysłowe skojarzenia dotarliśmy do wspomnianych już stalowych rzeźb- sztuki ulicznej z lat 70. Często zapomniana i miejscami niechciana dziś- mogłaby - odpowiednio wyeksponowana w bujnej zieleni - stanowić intrygujące i mocno zapadające w pamięć uzupełnienie kulturowe parku.

Powyższy zabieg uzupełniony zostanie o odpowiednio dobrane elementy drobnej architektury, oświetlenia i stosowany w architekturze pawilonów korten. Szczególnym doznaniem ma być spacer po ażurowych przerośniętych drobną roślinnością podestach.

Stworzenie systemu informacji wizualnej mówiącego zarówno o kontekście przyrodniczym jak i kulturowo- przemysłowym powiąże różnorakie mikro przestrzenie parku w wyrazistą rozpoznawalną całość.

Inspiracją dla nas stały się liczne realizacje niemieckie i holenderskie reaktywacji i przemodelowania poprzemysłowych terenów. W niemal nietkniętej formie przemysłowy krajobraz wysycono parkową zielenią i sztuką osiągając unikatowy nastrój.

Park Żerański ma szansę stać się MIEJSCEM funkcjonalnym, rozpoznawalnym i inspirującym do dalszych aktywności lokalną społeczność co jak rozumiemy jest jednym z celów konkursu.

Poza terenami objętymi realizacją proponujemy:
1. Budowę kładki pieszo-rowerowej łączącej brzegi Kanału. Konstrukcja kładki nawiązuje do konstrukcji mostów i wiaduktów kolejowych, jednak jej proporcje są nieco zmienione (wynikają między innymi z innej szerokości przeprawy), smuklejsze. Chcemy, by kładka wyglądała jakby była położona w zieleni.

2. Budowę budynku sportowo-hotelowego z charakterystyczną wieżą latarnią, która z jednej strony będzie wieżą widokową, skierowaną na północ (Kanał Żerański), a z drugiej strony, świetlistym sygnałem (okno do wieży ze ścianką wspinaczkową) dla podróżujących ul. Modlińską).

OGÓLNE ZAŁOŻENIA PRZYRODNICZE

Teren opracowania charakteryzuje się wartościowymi elementami przyrodniczymi oraz kulturowymi, co przekłada się na jego olbrzymi potencjał do stworzenia atrakcyjnej przestrzeni rekreacyjnowypoczynkowej. Woda, zwarte zadrzewienia, interesujące dalekie i bliskie powiązania widokowe połączone z historią miejsca stanowią o wyjątkowości tej przestrzeni i powinny być harmonijnie wkomponowane w projektowany park.

Koncepcja zagospodarowania parku opiera się na wykorzystaniu i wzbogaceniu potencjału przyrodniczego terenu wraz z istniejącą roślinnością. Istotnym elementem projektu będzie wspieranie bioróżnorodności m.in. poprzez wprowadzenie muraw łąkowych, roślin atrakcyjnych dla zwierząt, odtworzenie roślinności przywodnej. Ważnym elementem ochrony istniejącego siedliska będzie stworzenie obszarów o zróżnicowanej intensywności użytkowania, w tym stref naturalnych o zminimalizowanej ingerencji człowieka.

Istniejąca i projektowana roślinność poprzez swoje zróżnicowanie i wysoką wartość ekologiczną będzie podstawą programu edukacyjnego parku. Program edukacyjny będą uzupełniać również elementy związane z funkcjonowaniem wody w przyrodzie i życiu człowieka (Wisła, Kanał Żerański), informacje o żyjącej na terenie faunie (m.in. chronione ptaki, ssaki, owady) oraz historii miejsca (m.in. tereny przemysłowe). Wprowadzenie elementów naturalnego krajobrazu użytkowego (łąka kwietna, farma miejska – ogród społeczny) będzie dodatkowo wspierać działania społeczne, edukacyjne i informacyjne nowej przestrzeni. W projektowanej przestrzeni parku możemy wydzielić zróżnicowane formy krajobrazu i siedlisk, na różnych etapach sukcesji, co będzie stanowić o jego atrakcyjności przyrodniczej, kulturowej i edukacyjnej.

Istniejące na terenie zadrzewienia będą stanowiły ostoje przyrody o charakterze leśnym (charakter ubogich grądów i borów mieszanych), jako naturalne strefy o zminimalizowanej ingerencji człowieka. Będzie to równocześnie siedlisko dla bytujących na tym terenie ptaków, jeży, wiewiórek, zająca, czy żyjących w dziuplach drzew nietoperzy.

Projektowane zadrzewienia będą miały charakter parku leśnego. Podstawową strukturę roślinności będą stanowiły adaptowane drzewa istniejące uzupełnione o nasadzenia drzew i krzewów rodzimych, charakterystycznych dla terenu opracowania i dostosowanych do warunków siedliskowych terenu m.in. gatunki siedliskotwórcze: dąb szypułkowy (Quercus robur), klon jawor (Acer pseudoplatanus), klon zwyczajny (Acer platanoides), lipa drobnolistna (Tilia cordata), brzoza brodawkowata (Betula pendula), grab pospolity (Carpinus betulus). W strefie przybrzeżnej Kanału projektuje się nasadzenia roślinności przywodnej i wodnej. Szuwary z trzciną pospolitą (Phragmites australis), palką szerokolistną (Typha_latifolia), sitem rozpierzchłym (Juncus effusus) będą stanowiły siedlisko dla ptactwa wodnego (m.in. kaczki krzyżówki, łabędzia, łyski, perkoza, mewy, rybitwy), a także schronienie dla ryb.

Wzdłuż bulwaru planuje się miejscowe odtworzenie komponowanych układów liniowych zadrzewień przywodnych – głównie topól - będących cechą charakterystyczną krajobrazu przyrodniczego i kulturowego Kanału Żerańskiego.

W strefie kontrolowanej rurociągu, gdzie niemożliwe będzie posadzenie drzew i roślinności średniowysokiej, zaplanowano wprowadzenie muraw łąkowych. Łąki kwietne i ziołorośla z udziałem mieszanek kserotermicznych to siedlisko o dużej wartości przyrodniczej jako pożytek dla zapylaczy i biotop rzadkich gatunków. Wieloletnia łąka kwietna koszona 1-2 razy do roku będzie atrakcyjna dla owadów, także dla pszczół. W pobliżu zlokalizowane zostaną hotele dla owadów.

Dla zapewnienia pożywienia zwierzętom zaplanowano również adaptowanie i uzupełnienie istniejących skupisk roślin miododajnych i kwitnących będących naturalnym schronieniem dzikich zapylaczy i ważną ostoją tej grupy owadów. Istniejące śliwy, jabłonie, głogi, robinie, czereśnie, czeremchy uzupełnione bzem czarnym, dereniem i kaliną będą stanowić istotną bazę pokarmową owadów, jak również żyjących tu ptaków. Będą także atrakcyjnym akcentem wiosennym (kwiaty) i jesiennym (owoce).

W miejscach istniejących gruzowisk planuje się stworzenie obszaru naturalnej sukcesji roślinnej - stref porośniętych roślinnością ruderalną, które będą funkcjonować jako element edukacyjny (jeden z etapów sukcesji ekologicznej) jak i miejsce bytowania zwierząt. Płyty betonowe, pryzmy gruzu są na terenie opracowania schronieniem dziennym i zimowym gatunków chronionych (jeży, ropuch, zaskrońca), a także miejscem gniazdowania trzmieli.

Jednym z elementów programu edukacyjnego będzie stworzenie „ogrodu społecznego”, którego częścią będą rośliny użytkowe, farma miejska, pasieka, ogród kuchenny z ziołami i warzywami. Place i ulice o charakterze miejskim obsadzone będą drzewami, krzewami i bylinami odpornymi na warunki miejskie. W miejscach tych, podobnie jak przy głównym bulwarze, planuje się posadzenie kwitnących nasadzeń o charakterze rabat preriowych.

Od strony ulicy Modlińskiej oraz w miejscach o dużym natężeniu hałasu planowane jest wprowadzenie szerokich, zwartych szpalerów drzew i krzewów pełniących funkcje zieleni izolacyjnej.

W doborze nowych nasadzeń kierowano się następującymi kryteriami i zasadami:
- adaptacja i wykorzystanie walorów krajobrazowych i ekologicznych roślinności istniejącej;
- wykorzystanie w przeważającej części gatunków rodzimych, dostosowanych do istniejących warunków siedliskowych;
- minimalizowanie w doborze gatunków obcych, a w szczególności inwazyjnych;
- bogaty dobór gatunkowy projektowanej zieleni wspierający rozwój bioróżnorodności na terenie całego parku;
- wprowadzenie roślin atrakcyjnych dla zwierząt m.in. ze względu na owocowanie, kwitnienie;
- szerokie wykorzystanie projektowanych nasadzeń do celów edukacyjnych i działań proekologicznych;

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, poczta@ronet.pl