Konkursu na zagospodarowanie Placu Orła Białego w Szczecinie wraz z koncepcją zagospodarowania w obszarze wyznaczonym Placem Żołnierza Polskiego, ul. Farną i Sołtysią, ul. Ks. Kard. S. Wyszyńskiego i ul. Tkacką
III nagroda

<<< powrót
  • DOMINO Grupa Architektoniczna
Skład zespołu:

OPIS PRZYJĘTYCH ZAŁOŻEŃ PROJEKTOWYCH

Stare Miasto w Szczecinie przez ostatnie dziesięciolecia przeszło diametralną zmianę. Błędne działania powojenne, powielane i umacniane w kolejnych latach, spowodowały obniżenie rangi i roli tego miejsca, tak ważnego przecież dla tożsamości i ciągłości historycznej Szczecina. Niegdysiejsze tętniące życiem gęsto zabudowane ulice zastąpiła luźna powielana zabudowa o czysto mieszkalnej funkcji. I choć sama idea – miasta ogrodu – jest z pewnością słuszna, to wydaje się jednak, że jego lokalizacja jest w tym wypadku absolutnie nieadekwatna i niesłuszna. Najistotniejszym postulatem tej pracy jest więc chęć przywrócenia kluczowej roli tej ważnej dzielnicy w życiu miasta i jego mieszkańców. Projekt zakłada wieloaspektowe zmiany, począwszy od zmiany postrzegania tego miejsca - poprzez wytworzenie nowych otwartych przestrzeni i nadanie im nowych funkcji, po diametralne przeorganizowanie komunikacji kołowej i systemu parkowania, aż po implementacje nowej zabudowy, czy nadanie nowych kierunków w kształtowaniu przyszłej zieleni czy małej architektury.

KONCEPCJA ZAGOSPODAROWANIA TERENU STAREGO MIASTA

Projekt zakłada powstanie trzech stref w obrębie Starego Miasta, różniących się względem siebie dostępnością, sposobem organizacji przestrzeni i jej docelowym przeznaczeniem.

PLAC ORŁA BIAŁEGO

Pierwsza strefa wytyczona jest przez granice Placu Orła Białego i dochodzących do niej bezpośrednio trzech ulic. Na przestrzeni ostatnich kilku lat zauważyć można pozytywne zmiany zachodzące w tym miejscu. Odnowiona została wyjątkowa fontanna Orła Białego (choć bez stałego przywrócenia jej głównego przeznaczenia), odrestaurowane zostały jedne z najważniejszych i najokazalszych gmachów okalających plac, tchnięto życie w opustoszały dawny budynek „Polmozbytu”, a przede wszystkim pojawiły nowe usługi, lokale gastronomiczne i kawiarenki. To one dały potrzebę bycia i przebywania w tym miejscu. Nie bez znaczenia jest także sąsiedztwo Katedry. Te czynniki wymuszają zmiany.

Projekt zakłada znaczną zmianę tego obszaru. Pierwszą z decyzji projektowych było ponowne wytyczenie granic placu, który powiększony miałby zostać o sąsiadujące z nim ulice. Wytworzona zostałaby dzięki temu jedna otwarta przestrzeń – salon miasta. Salon ten stanowiłby serce Starego Miasta, a dla Szczecina prawdziwy rynek – przy czym podkreślić należy tu, że nie rozumiany w sposób dosłowny i tradycyjny, bo nie jest on ukształtowany historycznie i niejako jest sprzeczny z kształtującą się przez wieki urbanistyką miasta. Niemniej przestrzeń ta stanowiłaby otwartą dla przechodniów, a zamkniętą dla aut (w ostateczności mocno ograniczoną) funkcjonalną strefę, przeznaczoną pod miejskie i okolicznościowe wydarzenia, usługi czy wypoczynek.

Obecne ukształtowanie terenu nie pozwala na integrację i powiązanie funkcjonalne okalających budynków i funkcji z płytą placu. Z jednej strony jest on ograniczony jezdnią i parkingiem z drugiej zieloną skarpą pozbawioną dojść. Zakłada się częściowe obniżenie południowej części obszaru do poziomu zero budynków tworzących wschodnią pierzeje. Dzięki temu partery tych obiektów będą mogły otworzyć się na plac. Nowe ukształtowanie placu wytworzy niejako jego podział na część „górną” po północnej stronie z centralnie położoną fontanną Orła Białego i część „dolną” po południowej stronie. Takie rozwiązanie miałoby swoje zalety w codziennym funkcjonowaniu tego miejsca. Każda z części może dopełniać drugą lub funkcjonować osobno. Istotną kwestią była również chęć podkreślenia najważniejszej osi widokowej – fontanna – Katedra i wygodne udostępnienie jej dla przechodniów (co w chwili obecnie ze względu na skarpę, schody i niekontrolowaną zieleń jest problemowe).

Zastosowane rozwiązanie przestrzenne zapewniają wielofunkcyjność placu z możliwością organizowania imprez okolicznościowych, jarmarków, koncertów, festynów a sam podział na dwie strefy umożliwia, w miarę potrzeb, niezależne funkcjonowanie i użytkowanie danych stref placu.

Zieleń spełnia ważną rolę w kształtowaniu tego miejsca. To ona nadaje temu projektowi charakteru, a zarazem mocno go porządkuje. Projekt zakłada powstanie rytmicznych równoległych pasów zieleni, donic i granitowych bloków – siedzisk, będących jako całość przestrzenną miejską rzeźbą, a zarazem postumentem pod posąg Flory. To właśnie ten pomnik stał się inspiracją do powstania tej formy. Ich proste i płaskie kształty kontrastują z barokowymi, miękkimi kształtami posągu bogini. Sam pomnik został nieznacznie przesunięty i obrócony w kierunku fontanny Orła Białego. Działanie te jest celowe - oba obiekty ze sobą korespondują, są „wizytówkami” odmiennych charakterów obu placów. Z jednej strony zachowawczego i statecznego w wyrazie, z drugiej pełnego zmian, ruchu i życia. Celowo nie zdecydowano się na projektowanie tradycyjnych form zieleni w postaci trawników czy skwerów. Historycznie nie było tutaj zieleni i takie formy wydaje się że częściowo rozmazują staromiejski klimat i potencjał tego miejsca.

Projekt pozostawia szpalery lip biegnących wzdłuż ulic Staromłyńskiej i Grodzkiej, proponuje zaś wycinkę tych po wschodniej stronie ( w większości samosiejek), które burzą ład a zarazem zasłaniają osiowy widok na Katedrę.

W ramach projektu projektuje się oświetlenie słupowe, w formie pojedynczych wysokich prostych opraw, oraz oświetlenie posadzkowe liniowe. Powiela ono kształt nieistniejącego już kwartału miejskiego, który domykał od strony południowej plac Orła Białego. Proponuje się również odsłonięcie fundamentów (jeśli zostały zachowane) jednej z kamienic, zabezpieczenie ich i przykrycie taflami szkła bezpiecznego zlicowanymi z płytą placu.

Najbardziej charakterystycznym i zapewne najważniejszym elementem zagospodarowania placu jest istniejąca fontanna. Nadaje ona charakter i klimat tego miejsca. Projekt zakłada bardzo silne do niej nawiązanie poprzez zastosowanie detalu w formie wielokolorowych heksagonalnych płyt kamiennych jako posadzki placu – odniesienie się do kolorystyki i formy (rzutu) fontanny. Sposób ułożenia i jej wzór podkreśla w sposób symboliczny kształtujące się dwa przenikające, ale odrębne place. Mała architektura w postaci drewnianych siedzisk i kamiennych ław jest oszczędna w formie, prosta i pozbawiona zbędnego detalu. Ma stanowić jedynie tło dla kontrastującej posadzki i architektury sąsiadujących budynków i obiektów. Zaproponowano je w większości w ciągu długich biegnących naprzemiennie po obu stronach traktu i ulic pasów, podkreślonych ciemną posadzką.

Ideą projektu było by nowy plac nie stanowił zamkniętej przestrzeni ograniczonej jedynie pierzejami okolicznych budynków i jasno określonymi granicami. Jego oddziaływanie powinno „przelewać się” na pozostałe obszary. Poprzez jego przeciągnięcie na pozostałe ulice, łączy się on z sąsiadującymi obszarami, tworząc jeden wspólnie funkcjonujący organizm. Ważną i wyjątkową rolę w projekcie spełnia szczególnie ulica Łaziebna. Ta wąska i klimatyczna uliczka, chyba najbardziej odzwierciedlająca to jak wyglądał cały ten teren przed wojną, stanowi istotny łącznik między projektowanym placem Orła Białego, a planowanym traktem na ulicy Tkackiej. Postuluje się zamknięcie jej dla ruchu kołowego, a odzyskaną przestrzeń planuje się przeznaczyć na funkcje usługowe.

ULICA TKACKA I MARIACKA

Drugą strefą funkcjonalno- komunikacyjną, którą można wyodrębnić są okalające uliczki Starego Miasta, np. ul. Tkacka czy Mariacka. Proponuje się by stworzyć na całych ich długościach tzw. przestrzenie współdzielone („shared space”) gdzie na równych zasadach funkcjonuje ruch pieszy i kołowy. Nie ma dla nich wydzielonych chodników czy ulic jest jedna wspólna przestrzeń, z jedynie wydzielonymi miejscami postojowymi. Nie muszą i nie powinny być jednak one stałe. W ramach różnych wydarzeń, jarmarków, festiwali czy po prostu okresu letniego, zastępowane mogę być one przez ogródki kawiarniane. To właśnie w zmienności i mobilności leży siła i atrakcyjność tych miejsc. Dostosowują się one bowiem do zapotrzebowania lub oczekiwań.

Ulica Tkacka stanowić może pierwszy impuls do zmian. Ta ważna ulica, również istotna pod względem komunikacyjnym, spełniać może ogromną rolę w kształtowaniu nowej roli Starego Miasta. Jest bowiem łącznikiem między tą dzielnicą, a centrum miasta. Nowa przestrzeń ma zachęcać i zapraszać użytkowników, wprowadzać ich i kierować do serca Starego Miasta. Ulica Tkacka może być gastronomicznym uzupełnieniem dla bardziej handlowej i usługowej, a sąsiadującej z nią alei Niepodległości. Z racji lokalizacji parkingów w budynkach okalających ten projektowany trakt, niemożliwe jest zamknięcie go dla ruchu kołowego. Jest on jednak ograniczony poprzez różne działania projektowe i przestrzenne, obniżając jego wpływ i rangę.

Czy to poprzez ujednolicenie całej posadzki, aż po załamanie perspektywy ulicy, spowodowanej naprzemiennymi „wysunięciami” stref przeznaczonych na ogródki gastronomiczne, zieleń i miejsca postojowe. Takie działanie powoduje uspokojenie ruchu, a zarazem wizualnie zaburza pewien tradycyjny ogląd i ukształtowanie ulicy. Staje się ono jedną wspólną przestrzenią. Na całej długości wyznaczone są strefy do parkowania, możliwa jest jednak ich adaptacja na inne cele, chwilowe lub okresowe. Cały trakt wyłożony został jednakowymi wielobarwnymi płytami kamiennymi. Mała architektura wzbogacona zaś została w drewniane podesty i kamienno - drewniane siedziska. Wzdłuż ulic zaproponowano również kwietniki oraz szpalery średniowysokich drzew.

ULICE GRODZKA, FARNA, STAROMŁYŃSKA

Trzecia strefa ograniczona jest ulicami Grodzką i Farną, oraz częściowo ul. Staromłyńską. Ulice te są historycznie jak i obecnie najważniejszymi traktami komunikacyjnymi dla Starego Miasta. Proponuje się zachowanie tam komunikacji kołowej, poszerzenie komunikacji zbiorowej, oraz wytworzenie szerokich traktów pieszych w formie zielonych bulwarów ze szpalerami drzew, uporządkowanym systemem parkowania i z wyznaczonymi miejscami pod usługi/ogródki gastronomiczne. Przestrzenie te objęte miałyby być tzw. strefą „tempo-30”, gdzie ruch kołowy owszem jest dostępny, ale mocno ograniczony. Stare Miasto powinno być przede wszystkim bezpieczne dla przechodnia, a przestrzenie w nim, w tym przede wszystkim ulice nie powinny stanowić dla niego przeszkód w swobodnym poruszaniu się. Ideą tej strefy jest bowiem to by nie zamykać ulic i Starego Miasta dla aut, taka forma przemieszczenia się jest tu bowiem również potrzebna, chociażby dla dostępności dla osób niepełnosprawnych, czy komunikacji publicznej. Regułą i postulatem jednak powinno być to, że nie jest ona uprzywilejowana i nadrzędna. Stąd chociaż wyznaczone są ulice i chodniki osobno, nie projektuje się wydzielonych przejść dla pieszych. Ulice nie stanowią granic przemieszczania się i nie wymuszają na użytkowniku wymuszonego kierunku. Przy projektowanych ciągach proponuje się lokalizację głównych parkingów podziemnych, które zrekompensować mogłyby likwidację miejsc wzdłuż placów i uliczek. Proponowane lokalizacje to teren przychodni przy ul. Staromłyńskiej czy szkoły przy ulicy Grodzkiej. Ich lokalizacja nie jest przypadkowa, z jednej strony bowiem są to tereny, które w w pierwszej kolejności będzie można zabudować, przywracając tym samym ład i porządek urbanistyczny ulic przy których się znajdują, z drugiej ich „peryferyjnie” położenie w granicach Starego Miasta, powoduje że ruch kołowy nie będzie wprowadzany do części centralnej tej dzielnicy, w tym w szczególności do wąskich jednokierunkowych uliczek tam się znajdujących. Projekt wymusza zresztą w związku z zamknięciem placu i części ulic dla aut, reorganizację układu drogowego tej części miasta. W dużej mierze skupiając się na ideowych rozwiązaniach, przekształcających je w trakty piesze z rozwiązaniami, powodującymi uspokojenie ruchu samochodowego. Ruch poprzez wąskie uliczki ma być w jak najszybszy sposób odprowadzany do głównych ulic Starego Miasta – ul. Grodzkiej i Farnej, które stanowią dla projektu komunikacyjną ramę dla tej dzielnicy i swoistą „staromiejską obwodnicę”.

DZIAŁANIA POZA OBSZARAMI A I C

Koncepcja zakłada wyburzenie istniejącego budynku przychodni i zastąpienie obiektem wielofunkcyjnym z odtworzeniem funkcji medycznej, z wprowadzeniem przestrzeni usługowych oraz przeważającej funkcji mieszkaniowej. Pod całym budynkiem i terenem należącym do Gminy Miasta Szczecin planuje się jednokondygnacyjny parking podziemny na ok. 124 mp.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, poczta@ronet.pl