Konkurs otwarty, dwuetapowy, realizacyjny architektoniczno-urbanistyczny na opracowanie koncepcji zagospodarowania Starego Rynku w Słupsku wraz z kwartałem zabudowy ograniczonym ulicami: Grodzka, Piekiełko, Zamenhofa
I nagroda

<<< powrót
  • Inicjatywa projektowa Sp. z o.o
Skład zespołu:

Słupsk – Stary Rynek

Diagnoza


Obszar Starego Rynku, ograniczony ulicami Grodzką, Piekiełko i Zamenhofa, położony w ścisłym centrum współczesnego Słupska, to część składowa historycznego układu urbanistycznego, średniowiecznego miasta lokacyjnego, wpisanego do rejestru zabytków.

Obecnie zaniedbany plac, zdominowany przez funkcję komunikacyjną i parkingową, nie stanowi przestrzeni, w której skupia się życie miasta. Stary Rynek, pomimo że historycznie był miejscem spotkań, handlu i rozrywki, nie przyciąga, nie stanowi wizytówki miasta. Teren wykorzystywany jest okazjonalnie do organizacji czasowych imprez: pokazów, wydarzeń artystycznych, wystaw, kiermaszów.

Pozbawiony funkcji administracyjnej i kulturowej, bez wprowadzenia w ich miejsce bogatego programu usługowego, stał się mijanym punktem, a nie celem podróży. Dla mieszkańców okolicznych budynków Stary Rynek nie jest również miejscem atrakcyjnym, nie stwarza okazji i pretekstów do interakcji.

Teoria

Jan Gehl w książce „Życie między budynkami” zaleca kształtowanie przestrzeni publicznych tak, aby stały się miejscem spotkań, według której przyjazna przestrzeń publiczna powinna być zaprojektowana zgodnie z następującymi założeniami:
− projektowana z zachowaniem ludzkiej, przyjaznej skali,
− świadomość efektu krawędzi – Christopher Alexander „…jeśli zawiedzie krawędź, przestrzeń nigdy nie będzie ożywiona” tj. bez podcieni, zadrzewień i usług w parterach przestrzeń publiczna pozostaje martwa,
− aranżacja przestrzeni przyjaznej dla pieszych – uspokojenie ruchu, poprawa dostępności, ciągłość przestrzeni publicznych, płynne przechodzenie z jednego wnętrza do drugiego, miejsca sprzyjające zatrzymaniu się, dające możliwość obserwacji miejskiego życia,
− tworzenie miejsc ogniskujących kontakty – otwieranie przestrzeni w przeciwieństwie do tworzenia centrów handlowych, egalitarność usług oraz wydarzeń: sztuka, bazary, targi okolicznościowe.

Działania człowieka, w czasie których korzysta on z przestrzeni miejskiej, można podzielić na zachowania konieczne, opcjonalne i społeczne. Działania konieczne o charakterze funkcjonalnym, to te które wykonujemy, gdyż są mniej lub bardziej obowiązkowe, chodzenie na zakupy, pracy, szkoły. Działania opcjonalne (rekreacyjne) – zachodzą, w przypadku zaistnienia chęci, a czas i miejsce nie są przeszkodą, spacery, przechadzki itp. Działania te nie muszą być związane z aktywnością społeczną, służą pewnej formie rekreacji, wówczas warunki środowiska muszą być odpowiednie. Działania społeczne, które zależą od obecności innych osób w przestrzeniach społecznych, dzielą się na kontakty pasywne (gdy nie wchodzimy w interakcje) lub aktywne (spotkania). Wprowadzane zmiany przestrzeni miejskiej powinno wspierać, ułatwiać działania społeczne.

Postulaty Jana Gehla znalazły swoje odbicie zarówno w zapisach Miejscowego Planu zagospodarowania Przestrzennego „Śródmieście” w Słupsku jak i w Wytycznych konkursowych, a ich realizacja była jedną z ważniejszych wytycznych projektowych.

Remedium

Stary Rynek w wyniku działań projektowych powinien stać się atrakcyjną przestrzenią publiczną, będącą miejscem spotkań, zapraszającą do spędzania wolnego czasu, która jednocześnie daje możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, aktywności społecznej i kulturalnej. Ma stanowić miejsce codziennego odpoczynku i rekreacji dla wszystkich mieszkańców Słupska, a także miejsce spotkań sztuki i publiczności.

Przebiegający w ulicy Nowobramskiej ciąg pieszy, prowadzący od Placu Zwycięstwa w kierunku bulwarów rzeki Słupi, w obszarze Starego Rynku rozpręża się, przecinając przestrzeń placu, skupia się ponownie w jego północno-wschodnim narożniku. Ślad ciągu wyznaczają lampy wbudowane w posadzkę, które wprowadzają przechodnia na plac, podkreślając ważniejsze kierunki. Autorzy projektu postulują przebudowę skrzyżowania ulic Anny Łajming i placu Zwycięstwa w celu bezpośredniego, pieszego powiązania ulicy Nowobramskiej z Placem Zwycięstwa.

Ulica generała Józefa Bema, przy której znajduje się Państwowy Teatr Lalki Tęcza, połączona przejściem bramowym ze Starym Rynkiem, również znalazła swoje odbicie w posadzce, w sposobie oświetlenia placu.

Zgodnie z praktyką Svena Hantloya oraz teorią Jana Ghela na placu należy zlokalizować element skupiający dopasowany skalą do całości założenia, może on przybrać postać budynku ikony lub obiektu sztuki. W przypadku Starego Rynku w Słupsku zaproponowano umiejscowienie „Niedźwiadka szczęścia”, w punkcie zamknięcia osi widokowej biegnącej pomiędzy budynkiem kina i projektowaną zabudową, a także wykonanie fontanny posadzkowej łączącej miejsca dawnych studni. Figura niedźwiedzia stoi bezpośrednio na posadzce, bez cokołu, wyniesienia. Nie jest pomnikiem, lecz uczestnikiem codziennych wydarzeń.

Wytworzenie zwartej zabudowy w kwartale ograniczonym ulicami Grodzką, Piekiełko i Zamenhofa, z założeniem przeznaczenia parterów na lokale usługowe, częściowo dedykowane instytucjom publicznym, ożywi projektowane miejsce. Wyższe kondygnacje nowych budynków przeznaczono również na lokale usługowe, z wyjątkiem budynku przy skrzyżowaniu ulic Piekiełko i Zamenhofa, gdzie zaproponowano mieszkania. Powstały zadaszony dziedziniec połączony jest podcieniem ze Starym Rynkiem. Z dziedzińca dostępna jest także sala prelekcyjna, zlokalizowana w dawnej sali kinowej. Dwa, sprzężone ze sobą place, mogą pełnić odmienne funkcje, wzajemnie się uzupełniające. Rynek – reprezentacyjny, rozleglejszy, drugi plac, mniejszy, kameralny.

W projekcie zaproponowano remont budynku kina Milenium, przywracający elewacjom wygląd z momentu powstania, uwzględniając montaż neony z nazwą kina. Samo wnętrze gmachu powinno godzić funkcję handlową i kulturalną - sklep mieszczący się na parterze, w dawnym foyer, i salę wykładową w adaptowanej sali kinowej. Niewystarczająca powierzchnia użytkowa budynku uniemożliwia funkcjonowanie instytucji typu filharmonia, teatr. Realizacja remontu może nastąpić w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego.

Wzdłuż południowej pierzei rynku, zgodnie zapisami Miejscowego Planu zagospodarowania Przestrzennego „Śródmieście”, zaprojektowano podcień, umożliwiający większą integrację lokali usługowcy z przestrzenią publiczną. Zadaszenie, niezależnie konstrukcyjnie, oddylatowane od istniejącego budynku, nie ingeruje w jego tankę. Dach nowego ustroju porośnięty będzie zielenią ekstensywną.

Cykliczne, okolicznościowe wydarzenia – bazary, targi, wystawy, organizowane w przestrzeni Rynku pod przestawnymi zadaszeniami, lokale usługowe, kawiarnie w podcieniach północnej i południowej pierzei placu zbudują życie towarzyskie i kulturalne miasta. Zrewaloryzowany budynek kina Millenium, pełniący jednocześnie funkcję kulturalne i handlowe, stanie się tłem dla toczącego się życia słupszczan.

Zakres proponowanych w opracowaniu konkursowym przekształceń w obszarze Starego Rynku dotyczy przede wszystkim jego posadzki. W powściągliwy sposób porządkuje podłogę wnętrza urbanistycznego, jednoznacznie określonego przez uzupełnione pierzeje.

Rozwiązania komunikacyjne

Powiązanie przestrzeni ulicy Nowobramskiej z Rynkiem osiągnięto przez zamknięcie dla stałego ruchu kołowego dwóch fragmentów ulic przylegających do pierzei Starego Rynku – przedłużenie ulicy Zamenhofa, pierzeja zachodnia rynku, oraz przedłużenie ulicy Nowobramskiej, od strony zabytkowych kamienic i od strony bloku mieszkalnego – południowej pierzei. Jeden ze szpalerów drzew, południowy, przebiegający w ulicy Nowobramskiej, został przedłużony aż do ulicy Grodzkiej, i dalej w kierunku rzeki Słupi, poprzez istniejące nasadzenia w ciągu ulicy Kowalskiej.

Jednokierunkowy przejazd przed budynkiem dawnego kina Milenium i proponowaną zabudową, łączący ulicę Grodzką z ulica Zamenhofa i prowadzący w kierunku ulicy Zamenhofa, został wydzielony jako przestrzeń współdzielona (shared space), ograniczona wizualnie przy pomocy poziomych elementów – stalowych pinezek, rozmieszczonych wzdłuż zakładanego toru jazdy. Dodatkowo pinezki tworzą pola uwagi, będącego częścią systemu oznaczeń informacyjno-dotykowych dla potrzeb osób niewidomych i niedowidzących.

Podobnie, jako przestrzeń współdzielona, zostało zaprojektowane przejście dla pieszych w północno-wschodnim narożniku Starego Rynku. Poziom nawierzchni ulicy Grodzkiej został podniesiony do poziomu posadzki placu. Najazdy o długości 3 m i nachyleniu nie przekraczającym 3% umożliwiają swobodny przejazd autobusów przez przejście, zwiększając bezpieczeństwo pieszych.

Wprowadzenie przestrzeni współdzielonej podyktowane jest założeniem zmniejszenia dominacji samochodów w przestrzeni publicznej i wprowadzeniem efektywnego ograniczenia prędkości. Wydziela się ją również w celu podniesienia bezpieczeństwa niechronionych uczestników ruchu. Piesi mogą poruszać się swobodniej, gdyż kierowcy bardziej koncentrują się na otoczeniu drogi przez brak jasnego podziału na jezdnię i chodnik.

W obrębie placu Starego Rynku ruch rowerowy ma się odbywać na zasadach ogólnych. W podcieniu wzdłuż południowej pierzei rynku przewidziano zadaszoną stację rowerów miejskich. Stojaki rowerowe umiejscowiono w przeciwległych narożnikach rynku – północno-zachodnim, przy budynku dawnego kina Milenium, i południowo-wschodnim, przy ściany budynku plac Stary Rynek 7, od strony ulicy Michała Mostnika.

Wzdłuż przejezdnej części ulicy Zamenhofa i ulicy Piekiełko, przewidziano prostopadłe miejsca postojowe, a wzdłuż ulicy Grodzkiej – równoległe, łącznie 34 stanowiska postojowe, w tym 2 dla osób niepełnosprawnych. Pod nową zabudową założono parkingi podziemne, z wjazdami od strony ulic Zamenhofa i Grodzkiej. W projekcie zaproponowano wydzielenie części parkingu podziemnego dla potrzeb osób odwiedzających Stary Rynek, jak i dla mieszkańców. Byłby on bezpośrednio dostępny z zewnątrz projektowanych budynków. Budowa parkingów może również nastąpić w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego. Wzdłuż wschodniej pierzei rynku, przy ulicy Grodzkiej, wydzielono dwa przystanki komunikacji publicznej.

Obsługa pożarowa budynków stojących bezpośrednio przy Starym Rynku będzie następowała z płyty placu, który został udostępniony dla karetek pogotowia i wozów bojowych straży pożarnej poprzez wzmocnienie nawierzchni.

Rozwiązania materiałowe

Posadzka Starego Rynku została ujednolicona - wykonana z płyt z jasnoszarego granitu strzegomskiego o wymiarach 50x150cm, z gęstszym, dodatkowym podziałem w miejscach dawnej zabudowy. W ten sposób zaznaczono przebieg dawnych pierzei Starego Rynku jak i lokalizację budynku ratusza. W negatywie, przy pomocy kostki bazaltowej, pokazano przedwojenny rysunek posadzki.

Wyrównano poziom płyty placu, a różnica wysokości pomiędzy ulicą Nowobramską, Rynkiem a ulicą Grodzką, została uzyskana przez nachylenie nie przekraczające 3%. Naturalny spadek wykorzystywane jest w konstrukcji fontanny posadzkowej, umożliwiając swobodny spływ wody do szczelin, pomiędzy poszczególnymi płytami, które ustawione zostały na wspornikach, „buzonach”. Pomieszczenie techniczne fontanny usytuowano bezpośrednio pod fontanną, z wejściem w formie wyłazu. W pomieszczeniu może znaleźć również swoje miejsce instalacja odzysku „wody szarej” z kanalizacji odprowadzającej wodę odpadową z płyty placu. Odzyskana woda może posłużyć do pielęgnacji zieleni miejskiej.

W nawierzchni placu znalazły również swoje odbicie ciągi piesze prowadzące na bulwary rzeki Słupi. Umieszczone w posadzce podłużne lampy akcentują ich przebieg, jednocześnie oświetlając centralną przestrzeń placu. Elewacje historycznych budynków oświetlono przy pomocy reflektorów, montowanych do ścian budynków, podkreślających detale architektoniczne – tympanony i pilastry. Lokalizacja opraw, jak i natężenie światła, nie będą powodowały olśnienia okien lokali mieszkalnych. Iluminacja budynku dawnej poczty ma uwypuklać bryłę gmachu poprzez oświetlenie różnym stopniem natężenia światła poszczególne płaszczyzny elewacji.

Dowolne aranżowanie przestrzeni Starego Rynku umożliwiają składane, przestawne zadaszenia żaglowe, które swe inspiracje czerpią z tradycji żeglarskiej. Konstrukcja to słupy stalowe rozstawione w module kwadratu o boku 4,5 m. Poszycie stanowi tkanina służąca do produkcji ożaglowania. W posadzce placu zaprojektowano, ukryte pod kamiennymi płytami, „gniazda” umożliwiające szybki montaż zadaszeń w maksymalnej liczbie 36 sztuk. Tworzą one wtedy przekryty pasaż w kształcie litery „U”.

Pod zadaszeniami zaproponowano ustawienie 11 drewnianych ruchomych ław, leżanek w opozycji do kamiennych stałych siedzisk zlokalizowanych wzdłuż południowej pierzei rynku.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, ronet@ronet.pl