Dwuetapowy konkurs architektoniczno-urbanistyczny na opracowanie koncepcji siedziby Muzeum Książąt Lubomirskich we Wrocławiu.
Wyróżnienie

<<< powrót
  • M.O.C. Architekci
Skład zespołu:

Muzeum Książąt Lubomirskich stanowi ważny punkt na kulturalnej mapie Wrocławia. Architektura nowej siedziby muzeum powinna spełnić dwie zasadnicze funkcje. Z jednej strony pełnić rolę wizytówki placówki jak i samego miasta. Z drugiej zaś musi sprostać rozbudowanemu programowi użytkowemu, który łączy w sobie zarówno przestrzenie wystawiennicze dedykowane specyficznym kolekcjom, jak przestrzenie pracy muzealników oraz powierzchnie magazynowania zbiorów. Wyzwaniem dla projektantów jest także sama lokalizacja inwestycji w historycznym centrum miasta oraz zastana sytuacja urbanistyczna.

UWARUNKOWANIA LOKALIZACYJNE

Przedmiotową działkę wyróżnia kilka kluczowych cech. Przede wszystkim jest to sąsiedztwo szacownych instytucji, takich jak Ossolineum czy Uniwersytet Wrocławski. Ponadto bliski dostęp do nadodrzańskich bulwarów i wysp oraz staromiejskiego rynku. Walorem jest także położenie przy zbiegu placu Uniwersyteckiego z ulicą Szewską, która stanowi atrakcyjny ciąg komunikacyjny przecinający Starówkę z północy na południe. Dużym atutem lokalizacji są również trzy wyeksponowane narożniki działki – południowo-wschodni przy Szewskiej, południowo- zachodni przy placu Uniwersyteckim oraz północno-zachodni widoczny znad Odry.

Poniższa koncepcja zakłada podkreślenie unikatowej lokalizacji Inwestycji. Punktem wyjścia jest tu bezpośrednie sąsiedztwo Ossolineum, jako instytucji patronującej. Projektowany budynek winien stanowić architektoniczne dopełnienie i wchodzić w dialog z fasadą historycznego gmachu. Atrakcyjne ciągi komunikacyjne – Szewska i Plac Uniwersytecki, które będą doprowadzać ruch pieszy ze starówki, krzyżują się właśnie nieopodal głównego wejścia do Ossolineum. Zdaniem autorów, wzdłuż tych ulic powinna zostać wykreowana strefa wejściowa do muzeum, przy czym wejście główne należy usytuować w kluczowym narożniku przy ulicy Szewskiej.

KONCEPCJA FORMALNA

Zaproponowana przez autorów forma architektoniczna budynku wynika zarówno z zapisów planu miejscowego, jak i twórczej ich interpretacji. Oczywistym wydawało się pogodzenie wymogu kontynuacji skośnych dachów o określonych parametrach z koniecznością zaakcentowania strefy wejściowej. Stąd też analogiczne podcięcie bryły w przyziemiu wzdłuż ulic Szewskiej i placu Uniwersyteckiego. Taka operacja pozwala na wyodrębnienie dwóch ważnych formalnie części – masywnej bryły muzeum oraz przeszklonej strefy wejściowej na planie litery L. Pierwsza z nich stanowi zamknięty, odizolowany od miejskiego zgiełku skarbiec – swego rodzaju szkatułę, która skrywa istotę funkcjonowania instytucji muzeum (przechowywanie zbiorów, konserwacja oraz ekspozycja). Charakter działalności instytucji wręcz nasuwa konieczność zapewnienia przestrzeni zapewniającej komfortowe warunki pracy w ciszy i skupieniu oraz kameralnych przestrzeni dla ekspozycji i kontemplacji dzieł sztuki. W opozycji do introwertycznej bryły szkatuły ma stać transparentna strefa wejściowa, pełniąca rolę strefy publicznej dostępnej bezpośrednio z ulicy, zapraszającej do wnętrza muzeum.

UKŁAD FUNKCJONALNO-PRZESTRZENNY

Strefa wejściowa. Usytuowana w parterze, z wejściem w południowo-wschodnim narożniku działki. Będzie miała ona charakter przestrzeni wielofunkcyjnej, pełniąc jednocześnie rolę holu wejściowego jak i przestrzeni dla wystaw i wernisaży czy też miejsca odpoczynku z muzealną kawiarnią. Tak zorganizowana strefa wejściowa może być dostępna wzdłuż całej południowej pierzei. W centralnej części strefy, tuż przy wejściu głównym znajduje się reprezentacyjna klatka schodowa prowadząca w dwóch kierunkach: w górę, do szkatuły, w kierunku wystaw oraz na dół – do dwukondygnacyjnej części holu wejściowego, pełniącej rolę wydzielonego foyer audytorium. Pozostałą część kondygnacji parteru, przyległą do strefy wejściowej zajmują powierzchnie obsługujące, takie jak księgarnia, szatnie, kasy, węzły sanitarne oraz strefa techniczna z ekspedycją. W północnej elewacji budynku znajduje się wydzielona strefa tzw. „wejścia nocnego”, umożliwiająca niezależny i kontrolowany dostęp do muzeum dla pracowników i interesantów.

Strefa wystaw. Zlokalizowana na kondygnacji +1 i +2. Dostajemy się do niej reprezentacyjną klatką schodową wprost z holu wejściowego.

Pierwszy poziom (+1) stanowi przestrzeń dla wystawy stałej z dominującą rolą ekspozycji Panoramy Plastycznej Dawnego Lwowa. Przestrzeń ta została zorganizowana na zasadzie sekwencji wystaw tematycznych otaczających centralnie zlokalizowaną galerię Panoramy. Zamiarem autorów było odejście od organizacji otwartej przestrzeni ekspozycyjnej (typu open space) na rzecz wytworzenia wydzielonych i kameralnych gabinetów. Tak zaprojektowana przestrzeń zapewnia odpowiednie warunki do oglądania z niewielkiej odległości drobnych eksponatów (które dominują w zbiorach Muzeum) a także umożliwia utrzymanie kameralnej, kontemplacyjnej atmosfery ekspozycji. Oprócz galerii Panoramy, na poziomie tym zlokalizowano również Gabinet Numizmatyczny, Gabinet Sztuki oraz tzw. Skarbiec.
Drugi poziom (+2) pełni rolę niezależnej powierzchni dla wystaw czasowych. Przestrzeń ekspozycyjna zorganizowana jest na planie czworoboku, który można swobodnie dzielić i kształtować ze względu na zmienny charakter wystaw. Plan ten zapewnia zarówno sekwencyjny układ zwiedzania (amfilada) lub też wydzielanie niezależnych galerii.

Strefa edukacji. Tworzą ją dwie niezależne części – zespół sal warsztatowych z zapleczami, zlokalizowany na poziomie +2 oraz strefa audytorium na poziomie -1 z wydzielonym holem, szatniami, węzłem sanitarnym oraz zapleczem cateringowym. Foyer audytorium dostępne jest bezpośrednio z holu wejściowego, tym samym może pełnić funkcję niezależnej przestrzeni wystawowej.

Strefa interesantów. Strefa o ograniczonym dostępie interesantów, zlokalizowana na kondygnacji +3. Dostępna niezależnie z zewnątrz („wejście nocne”) oraz z holu głównego poprzez wydzielone drogi komunikacji pionowej (niezależna klatka schodowa i winda). W jej ramach zorganizowano funkcję czytelni z biblioteką oraz przestrzenie biurowe i administracyjne, wymagające dostępności dla osób z zewnątrz (Dział Inwentaryzacji, Dział Edukacji, dyrekcja). Gabinety rozlokowano wzdłuż obwodu budynku, funkcje niewymagające doświetlenia zlokalizowano wewnątrz.

Strefa pracowników. Powierzchnia o ograniczonym dostępie osób niebędących pracownikami lub współpracownikami. W jej ramach wydzielono strefę pracowni merytorycznych i konserwatorskich na kondygnacji +4 (dostępna wyłącznie przez „wejście nocne”) oraz strefę magazynów i gromadzenia zbiorów. Pomieszczenia strefy magazynowej zorganizowano na kilku kondygnacjach (+2, +3, +4) jako wydzielone kontrolowane powierzchnie, towarzyszące konkretnym funkcjom (np. wystawom czy pracowniom konserwacji), zlokalizowane bezpośrednio przy drogach komunikacji pionowej (niezależny dźwig towarowy i osobowy dla pracowników). Strefę ekspedycji wraz z miejscem postojowym dla rozładunku dostaw umieszczono na poziomie parteru (niezależny wjazd z zewnątrz od strony ulicy Fredry).

Strefa dostępna niezależnie – parking podziemny. Strefa wydzielona na dwóch najniższych kondygnacjach -1 i -2. Dostępna poprzez wydzieloną rampę oraz skomunikowana z „wejściem nocnym”. Górny poziom parkingu (-1) przeznaczony jest pod wydzielony parking dla pracowników,

dolny poziom (-2) pod parking komercyjny. Parking dla rowerzystów został przewidziany w północnej części działki, bezpośrednio przy wejściu „nocnym”.

Strefa ogrodu. Na poziomie dachu zaprojektowano dodatkową funkcję wydzielonego ogrodu muzealnego, który pełniłby rolę kameralnej przestrzeni wypoczynku pod gołym niebem dla pracowników muzeum. Koncepcja wydzielonej przestrzeni zieleni jest nawiązaniem do analogicznych przestrzeni ogrodowych, zamkniętych w sąsiadujących kwartałach – wirydarz oraz barokowy ogród Ossolineum, ogród na dziedzińcu Collegium Antropologicum przy Kuźniczej 35. Zaprojektowany ogród ograniczają z czterech stron załamujące się do wnętrza połacie dachu. Dwie z nich (skierowane na południe i zachód) stanowią płaszczyznę dla ekspozycji instalacji fotowoltaicznej (regularny układ paneli, wpisanych w regularny rozstaw żeber elewacji).

Strefa techniczna. Zadaszoną przestrzeń otaczającą ogród na dachu (wzdłuż obwodu budynku) przewidziano jako strefę techniczną, która jest niezbędna ze względu na wyposażenie instalacyjne budynku (centrale wentylacyjne, agregaty, wyrzutnie i czerpnie powietrza itp.). Dodatkowe pomieszczenia techniczne wydzielone zostały na kondygnacji podziemnej -1 (pomieszczenia dla przyłączy mediów i obsługi technicznej).

W kondygnacji -1 przewidziano możliwość opcjonalnego połączenia projektowanego budynku z istniejącą siedzibą Ossolineum za pomocą podziemnego łącznika (pod poziomem jezdni ulicy Szewskiej). Łącznik ten byłby dostępny z wydzielonej drogi komunikacyjnej (tylko dla pracowników).

Wszystkie zaprojektowane przestrzenie w budynku są dostępne dla osób niepełnosprawnych poruszających się na wózku inwalidzkim.

KONCEPCJA EKSPOZYCJI PANORAMY DAWNEGO LWOWA

Gabinet prezentujący Panoramę Plastyczną Dawnego Lwowa stanowić będzie centralny punkt wystaw Muzeum. Makieta, będąc wiodącym eksponatem, swego rodzaju wizytówką Muzeum wymaga szczególnych warunków prezentacji, podkreślających jej wartość i znaczenie. Założenia dla formy galerii wynikają ze specyficznej historii modelu i niezrealizowanej wizji inż. Janusza Witwickiego, dotyczącej sposobu prezentacji makiety.

Autorska koncepcja zakłada wyeksponowanie modelu w wysokiej dwukondygnacyjnej przestrzeni, otoczonej z czterech stron galerią umożliwiającą oglądanie makiety z perspektywy lotu ptaka. Poniżej głównego poziomu znajdowałaby się sala, która zgodnie z zamierzeniem twórcy umożliwiałaby oglądanie poszczególnych kadrów z perspektywy ulicy (za pomocą peryskopów). Celem projektantów jest wykreowanie szczególnej przestrzeni, będącej sercem Muzeum. Stąd też dostojny i elegancki charakter wnętrza, utrzymanego w ciepłych barwach lakierowanego drewna. Koncepcja zakłada również wyeksponowanie we wnętrzu kilku akcentów, nawiązujących do historii i znaczenia Lwowa dla dawnej Polski (łacińska inskrypcja Leopolis semper fidelis oraz herby Lwowa, Rzeczypospolitej i Lubomirskich). Tak zaprojektowana przestrzeń stanowić będzie jednocześnie neutralne tło dla najistotniejszego eksponatu Muzeum.

Zaproponowana lokalizacja galerii Panoramy umożliwia korzystanie ze scenariusza tzw. szybkiej ścieżki zwiedzania, wiodącej wprost z holu wejściowego, pomijającej pozostałe wystawy (dostęp do pozostałych wystaw stałych i czasowych można traktować niezależnie).

ROZWIĄZANIA MATERIAŁOWE, INSTALACYJNE I KONSTRUKCYJNE

Konstrukcję budynku przewidziano w całości jako żelbetową. Posadowienie przewiduje się w postaci płyty fundamentowej z betonu wodoszczelnego (cała część podziemna wraz ze ścianami fundamentowymi stanowiłaby wannę szczelną). Konstrukcja obiektu opierałaby się na układzie ścianowym stężającym wewnętrznie strukturę. Ściany zewnętrzne (pionowe i ukośne) oraz połacie dachu zaprojektowano jako tarcze żelbetowe z otworowaniem na okna. Zewnętrzna skorupa konstrukcyjna stanowić będzie jednocześnie stelaż dla betonowej elewacji.

Okładzinę zewnętrzną zasadniczej bryły muzeum stanowić będzie modularny układ elementów z prefabrykatu betonowego. Poszczególne moduły ukształtowane byłyby tak by dawać efekt rytmu wertykalnych lamel, ciągnących się od parteru aż po dach. Analogiczna okładzina zewnętrzna pojawia się na połaciach dachowych (przy jednoczesnym przejściu z typowej ściany wentylowanej na szczelną powierzchnię po której będzie spływała woda opadowa (styk rozdzielony przez koryto odwadniające na poziomie linii gzymsu). Bezpośrednio za sekwencją betonowych żeber przewidziano w elewacji układ okien, które uzyskują w ten sposób zewnętrzny filtr, dozujący światło słoneczne (doświetlenie przestrzeni biur, pracowni i wybranych stref wystaw).

Wybór materiału na elewacjach (beton barwiony w kolorze piaskowym) jest naturalnym nawiązaniem do kamiennych okładzin okolicznych budynków (fasada kościoła uniwersyteckiego, fasada Ossolineum). Przeciwwagę dla masywnej okładziny betonowej stanowiłaby lekka konstrukcja szklanej fasady, która wizualne rozdziela przestrzeń holu wejściowego od ulic Szewskiej i placu Uniwersyteckiego. Projekt zakłada wykonanie fasady w postaci szklenia strukturalnego z udziałem pionowych żeber szklanych.

W przestrzeni wnętrz i holu wejściowego przewidziano akcenty materiałowe, nawiązujące do bogactwa kolekcjonerskiego zbiorów Lubomirskich. Charakterystycznym elementem architektury Muzeum może stać się reprezentacyjna klatka schodowa prowadząca na pierwsze piętro, wykonana z giętej blachy mosiężnej. Ten sam materiał zostałby użyty w przestrzeni recepcyjnej (box kasy, infopointu i kawiarni).

W ramach projektu przewiduje się komplet wyposażenia instalacyjnego, typowego dla tego typu obiektu, tj. instalacje wod-kan, c.o., wentylacji grawitacyjnej i mechanicznej oraz klimatyzacji, instalacje elektryczne i energetyczne, instalacje ppoż., instalacje teletechniczne, monitoring oraz odnawialne źródła energii (instalacja fotowoltaiczna na dachu budynku).

ROZWIĄZANIA PROEKOLOGICZNE I KLIMATYCZNE ORAZ ZAŁOŻENIA CHARAKTERYSTYKI ENERGETYCZNEJ OBIEKTU

W projekcie zakłada się wykorzystanie energii produkowanej ze źródeł odnawialnych (OZE). Stąd też przewidziano zabudowę paneli fotowoltaicznych na dachu budynku. Układ dachu został tak pomyślany, by ekspozycja ogniw nie była widoczna z zewnątrz z poziomu ulicy. Zakłada się wykorzystanie wysokowydajnych energetycznie paneli fotowoltaicznych o mocach min. 300W współpracujących z tzw. optymizerami, tj. układami zabudowanymi przy samych panelach, które pozwalają zwiększać uzyski energetyczne samych paneli oraz ograniczać spadki ich mocy w przypadku częściowego przysłaniania. Ilość i moc paneli fotowoltaicznych zostanie dobrana tak, aby energia elektryczna, produkowana w ogniwach, zużywana była w całości na potrzeby budynku a więc z uwzględnieniem jego profilu elektroenergetycznego. Sterowanie poszczególnymi urządzeniami, które będą wykorzystywane do optymalizacji wykorzystania energii produkowanej z paneli fotowoltaicznych, będzie realizowane przez układ automatyki budynkowej BMS.

W części pomieszczeń, w których będzie to możliwe i wskazane, wykorzystywane będzie naturalne oświetlenie, tzn. zastosowane zostanie sterowane oprawami oświetleniowymi oświetlenia sztucznego (daylight control), które będzie wyłączać te oprawy w przedziałach czasowych, kiedy naturalne światło słoneczne będzie wystarczające z punktu widzenia wymagań minimalnego natężenia oświetlenia. Sterowanie daylight control będzie częścią układu automatyki budynkowej BMS.

Energooszczędność budynku będzie również osiągana środkami standardowymi czyli poprzez zastosowanie oszczędnych energetycznie odbiorników elektrycznych (oprawy oświetleniowe typu LED, energooszczędne centrale wentylacyjne i urządzenia klimatyzacyjne).

Poza koniecznymi w tego typu obiektach instalacjami grzewczo-wentylacyjnymi zastosowane zostaną powietrzne pompy ciepła włączone w pętlę wodną. Dzięki temu rozwiązaniu możliwa będzie wymiana energii pomiędzy pomieszczeniami i dostarczanie jej do urządzeń, które w danej chwili będą użytkowane np. nagrzewnice wstępne w centralach wentylacyjnych lub zasobniki CWU.

Zgodnie z wymogami dotyczącymi parametrów cieplno-wilgotnościowych w poszczególnych pomieszczeniach konieczne będzie osuszanie powietrza. Proces ten wymaga sporej ilości ciepła w postaci odpadowej. Ciepło to zostanie w zależności od bieżącego zapotrzebowania dostarczone do pętli wodnej w celu wykorzystania w miejscu gdzie będzie akurat potrzebne.

Dzięki tym rozwiązaniom obiekt spełni założenia dla charakterystyki energetycznej, obowiązujące od 2021 roku.

Powyższa koncepcja zakłada harmonijne współdziałanie wszystkich poszczególnych stref funkcjonalnych przy jednocześnie czytelnym rozgraniczeniu ich dostępności. Autorzy koncepcji wyrażają nadzieję, że zaproponowana forma budynku stanowić będzie elegancką wizytówkę Instytucji Dziedzictwa Narodowego oraz charakterystyczny i niebanalny obiekt na kulturalnej i architektonicznej mapie Wrocławia.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, ronet@ronet.pl