Konkurs realizacyjny na modernizację i aranżację terenu zieleni znajdującego się po południowej stronie Pałacu Kultury i Nauki pomiędzy ul. E. Plater, al. Jerozolimskimi, ul. Marszałkowską w Warszawie ("Aorta warszawska")
III nagroda

<<< powrót
  • RS Architektura Krajobrazu
Skład zespołu:

1. PODSTAWOWE ZAŁOŻENIA PROJEKTOWE

• stworzenie atrakcyjnej, wypełnionej bujną zielenią oprawy przestrzeni objętej opracowaniem, stanowiącej jedno z najistotniejszych miejsc w skali Warszawy i charakterystyczne miejsce spotkań;
• wprowadzenie dodatkowych funkcji na całości terenu, które stanowić będą cel wizyty dla mieszkańców Warszawy. Spektrum funkcjonalne obejmować będzie stworzenie miejsc wypoczynku, aktywności i interakcji społecznej, kulturalnej, wydarzeń artystycznych, przestrzeń spacerową, a także edukacyjną;
• uszanowanie i podkreślenie istniejących walorów urbanistycznych i historycznych, w tym historycznych osi założenia wokół PKiN oraz towarzyszących powiązań widokowych;
• wprowadzenie charakterystycznych i bogatych rozwiązań z zakresu zieleni - od atrakcyjnej cały rok osi kwiatowej, poprzez pergole porośnięte różnorodnymi gatunkami pnączy, ogrody ekspozycyjne, łąki kwietne, aż po "leśną oazę" wypełnioną kwitnącymi krzewami
• poprawa poczucia bezpieczeństwa
• uwzględnienie zasad zrównoważonego rozwoju w przestrzeni zurbanizowanej np. w zakresie gospodarowania wodą opadową (np. infiltracja wód opadowych)

2. ANALIZA STANU ISTNIEJĄCEGO

Mimo ogromnego znaczenia w przestrzeni miejskiej, definiowanego chociażby dziesiątkami tysięcy osób, które przechodzą tędy każdego dnia i dużej wartości urbanistycznej, w chwili obecnej sposób zagospodarowania tego obszaru charakteryzowany jest przez niską jakość rozwiązań. Przestrzeń ta w powszechnej świadomości, funkcjonuje jako przestrzeń niebezpieczna, zdegradowana, wykorzystywana jedynie jako ciąg komunikacyjny, a przebywanie w niej traktowane jest jako zło konieczne. Sytuacji nie poprawia fakt sąsiedztwa trudnej pod względem społecznym zabudowy (dworce kolejowe) oraz kilkudziesięcioletni okres "trwałej prowizorki", czyli oczekiwania na docelową zabudowę tego terenu, co doprowadziło istniejące elementy zagospodarowania do zapaści technicznej.

3. ZASADY KSZTAŁTOWANIA PRZESTRZENI

Będące celem konkursu opracowanie tymczasowego sposobu zagospodarowania terenu ze szczególnym uwzględnieniem roli zieleni jest bez wątpienia właściwą drogą, zwłaszcza w sytuacji przedłużania się momentu wprowadzenia zabudowy o charakterze docelowym.

Biorąc pod uwagę ograniczenia budżetowe oraz terminowe przewiduje się adaptację geometrii większości istniejącego podstawowego układu komunikacyjnego. Nie bez znaczenia jest tutaj także fakt, że układ ten ma charakter zabytkowy (stanowi część oryginalnego, przemyślanego układu urbanistycznego wokół PKiN).Układ ten stanowić będzie matrycę, której poszczególne obszary wypełniane będą nową, atrakcyjną funkcją. Przewiduje się wymianę nawierzchni głównych ciągów komunikacyjnych na nawierzchnię z różnoformatowych płyt betonowych, rozliczanych w module szerokości 50 cm, dzięki czemu płynnie łączyć się będą z nawierzchniami chodników wzdłuż przylegających ulic, które wykonane będą z płyt 50x50 cm. Drugorzędny układ komunikacyjny (ciągi uzupełniające, w tym parkowo-spacerowe) proponuje się z gładkich nawierzchni wodoprzepuszczalnych - mieszanek mineralnych lub mineralno-żywicznych. Ponadto na całym obszarze przewiduje sie montaż elementów umeblowania (ławki, kosze), a także przebudowę oświetlenia. Co istotne, lokalizacja ww. elementów wyposażenia ściśle uwzględnia kwestie bezpieczeństwa - ławki zlokalizowane będą w miejscach o pełnej kontroli społecznej (dobrze widoczne z głównych ciągów pieszych), a oprawy mają za zadanie oświetlić także obecnie niedoświetlone obszary.

4. SZCZEGÓŁOWE ROZWIĄZANIA FUNKCJONALNE

Koncepcja projektowa wprowadza następujące obszary funkcjonalne:

1. Oś kwiatowa wzdłuż głównego ciągu komunikacyjnego
2. Oś urbanistyczna PKiN
3. Pergole zacieniające z kolekcjami pnączy wraz z trawnikami rekreacyjnymi
4. Strefa ogrodów pokazowych i tematycznych
5. Strefa zieleni ozdobnej - obszar "leśnej oazy", łąki kwietne, "morze róż"
6. Rejon wejść do metra - tzw. "patelnia"

4.1. Oś kwiatowa wzdłuż głównego ciągu komunikacyjnego

Centralny obszar całego założenia, zlokalizowany wzdłuż głównego ciągu komunikacyjnego, wykorzystywanego każdego dnia przez dziesiątki tysięcy ludzi. Ze względu na znaczną długość i niewielką szerokość tej strefy, proponuje się wprowadzenie kulisujących nasadzeń żywopłotów, bylin oraz roślin jednorocznych, których wzajemny układ skracać będzie i poszerzać tą przestrzeń. Wzajemne proporcje roślin zagwarantują atrakcyjny wygląd rabaty przez cały rok, w tym także zimą (część żywopłotów będzie zimozielona, część bylin pozostawiać będzie zaschnięte kwiatostany). Proponowany dobór obejmuje takie gatunki jak:

Kwietniki na rok 2018
Dahlia 'Bishop of Auckland' lub 'Bishop of canterbury' - kwiaty purpurowe
Cosmos bipinnatus - kwiaty białe
Cosmos atrosanguineus - kwiaty bordowe
Nicotiana alata - kwiaty białe
Eryngium yuccifolium - kwiaty białe
Verbena bonariensis - kwiaty fioletowe
Ammi majus - kwiaty białe
Gladiolus 'Black star' - kwiaty ciemnopurpurowe
Callistephus chinensis - kwiaty purpurowe
Artemisia ludoviciana Silver Queen
Hordeum jubatum
Pennisetum setaceum ‘Rubrum'

Kwietniki na lata następne

ZMIANA WIOSENNA
Tulipa sp. - kwiaty białe
Myosotis sylvatica - kwiaty białe
Anemone coronaria - kwiaty fioletowe/ciemnopurpurowe
Muscari 'Valerie Finnis' - kwiaty srebrzyste/jasnoniebieskie
Fritillaria persica - kwiaty ciemnofioletowe

ZMIANA LETNIA
Limonium sinuatum - kwiaty fioletowe
Zinnia elegans - kwiaty ciemnopurpurowe
Lathyrus odoratus - kwiaty białe/ciemnofioletowe
Verbena bonariensis - kwiaty fioletowe
Cleome spinosa - kwiaty ciemnopurpurowe
Nicotiana sylvestris - kwiaty białe
Dahlia 'Downham Royal' - kwiaty ciemnopurpurowe
Lagurus ovatus
Pennisetum setaceum

Gatunki na rabaty bylinowe
Molinia caerulea 'Moorhexe'
Miscanthus sinensis "Yakushima Dwarf"
Aquilegia vulgaris 'Black barlow' - kwiaty purpurowe
Iris 'Black magic woman' - kwiaty ciemnofioletowe
Salvia nemorosa - kwiaty fioletowe
Paeonia lactiflora - kwiaty ciemnopurpurowe
Filipendula vulgaris - kwiaty białe
Agastache 'Black Adder' - kwiaty fioletowe
Sanguisorba officinalis - kwiaty bordowe
Echinops "Blue Glow" - kwiaty niebieskie
Gypsophila paniculata - kwiaty białe
Polygonum amplexicaule - kwiaty bordowe
Anemone ×hybrida 'Honorine Jobert' - kwiaty białe
rośliny cebulowe: Allium giganteum - kwiaty fioletowe

W przestrzeni tej zaproponowano także wydzielone miejsca w formie nisz wkomponowanych w układ zieleni służących do tymczasowej prezentacji rzeźb, dzieł sztuki itd. W sąsiedztwie głównej osi PKiN, obszar nasadzeń będzie się wznosił, pozwalając w ten sposób na stworzenie tarasów widokowych na nasadzenia, a jednocześnie tarasowo ukształtowanych schodów tworzących formę tarasów wypoczynkowych / widowni. Wzdłuż północnego ciągu pieszego zaproponowano gęsty układ ław z oparciem i bez oparcia, zaproponowanych w ramach budżetu partycypacyjnego, nawiązujących do istniejących ław na dworcu Śródmieście.

4.2. Oś urbanistyczna PKiN

Obszar ten stanowi serce funkcjonale całego założenia - zaproponowano tutaj szereg rozwiązań będących magnesem przyciągającym mieszkańców, stanowiących cel sam w sobie. W ramach tego obszaru wyróżnić można następujące podstrefy:
- plac przed dworcem PKP - istniejące zagłębienie znakomicie ramuje przestrzeń, która funkcjonować może jako scena, kino letnie, miejsce wydarzeń artystycznych, społecznych itd. Od strony uciążliwych al. Jerozolimskich, przestrzeń ta odseparowana będzie podwójnym szpalerem drzew. Boczne obszary placu zagospodarowane będą jako stały parklet z zielenią, zacieniaczami przywołującymi na myśl strukturę liści, siedziskami.

- centralna część obszaru - sąsiedztwo istniejącego zegara słonecznego przewidzianego do adaptacji i wpisania w układ zamgławiaczy / kurtyn wodnych, które działać będą w szczególności w czasie upałów, wpływając pozytywnie na mikroklimat. W tym miejscu proponuje sie także dodatkowe siedziska, a także amfiteatralne schody / podesty zwieńczone tarasami widokowymi, stanowiące widownie teatru życia miejskiego.

- część północna - w sąsiedztwie PKiN - wg MPZP pozostaje obszarem wolnym od zabudowy. Zaproponowana została jako osiowa aleja ramowana stałymi, monumentalnymi rozwiązaniami rzeźbiarskimi. W tym celu wykorzystuje się zabudowane burty nieczynnych fontann jako ich cokoły. Pośrodku osi proponuje się stół wodny, który działając jak lustro, stanowić będzie ikoniczne miejsce ekspozycji sylwetki PKiN, szczególnie atrakcyjne dla turystów korzystających z Dworca Centralnego.

4.3. Pergole zacieniające z kolekcjami pnączy wraz z trawnikami rekreacyjnymi

Jako swoistą dyskusję przestrzenną z pawilonami dworca Śródmieście, tworzącą dodatkowe, atrakcyjne rozwiązanie tymczasowe z zakresu zieleni, przewiduje się wprowadzenie relatywnie tanich, prostych konstrukcji drewnianych lub drewniano-stalowych, stanowiących podpory dla kolekcji pnączy tj, powojniki, wiciokrzewy, kokornaki, wisterie, aktninidie, akebie, winnki, winorośle, miliny, bluszcze i wiele innych. Takie rozwiązanie tworzyć będzie kameralne, atrakcyjne, zacienione miejsce o dodatkowych walorach edukacyjnych. Pod pergolą przewiduje się nawierzchnię parkową oraz, na fragmentach, zacieniony trawnik użytkowy.
Podobne trawnik o wielkoprzestrzennej skali oraz stricte użytkowej (rekreacyjnej) funkcji, zaplanowane są w sąsiedztwie ww. pergoli. Stanowić one będą atrakcyjnym miejsce o funkcji wypoczynkowej (możliwość rozłożenia leżaków, puf, koców).

4.4. Strefa ogrodów pokazowych i tematycznych

Pod względem społecznym szczególnie nowatorską przestrzenią jest przestrzeń ogrodów pokazowych i tematycznych. Zaaranżowana została w formie niewielkich, wydzielonych obszarów, którą mogą być zagospodarowane w sposób niemal dowolny przez określone grupy interesariuszy, użytkowników, organizacje czy hodowców roślin, którzy posługiwać się będą określonym kryterium. Znaczna ilość takich obszarów daje nieograniczone wręcz możliwości animowania tematów wśród których wyobrazić sobie można np.:
- prezentację roślin użytkowych / farm miejskich z gatunkami tj. mydelnice, czosnki niedźwiedzie, jarmuże, mięty, lebiodki, poziomki itd.
- kolekcje roślin balkonowych / tarasowych z gatunkami tj. wilczomlecze, pelargonie, fuksje, werbeny, lobelie itd.
- kolekcje roślin miododajnych z gatunkami tj. lawendy, facelie, pysznogłówki itd.
- kompozycje ozdobne opracowane i posadzone np. przez organizacje, szkoły, grupy społeczne
i dziesiątki innych możliwości

Zaproponowano umieszczenie części nasadzeń na wyniesieniach oporowanych murkiem kamiennym, co pozwala na bezpośredni kontakt z roślinami (dotkniecie, powąchanie) także osobom starszym czy niepełnosprawnym

4.4. Strefa zieleni ozdobnej - obszar "leśnej oazy", łąki kwietne, "morze róż"

Znaczną część terenu obejmować będą nasadzenia obszarowe roślin ozdobnych. Wśród tych obszarów wyróżnić należy:
- obszar leśnej oazy - teren przy północnej granicy opracowania, w rejonie istniejącego, zwartego drzewostanu. Obszar ten zaproponowano jako miejsce uzupełnione nasadzeniami krzewów i bylin o charakterze leśnym np. paprocie, parzydła leśne, cisy, rododendrony, laurowiśnie, jarzmianki, rodgersje, tiarelle, śmiałki, turzyce. Aktualnie obszar ten odbierany jest jako dość niebezpieczny po zmroku, dlatego szczególną uwagę postawiono na wprowadzenie dodatkowych opraw oświetleniowych w formie rozwieszonych pomiędzy drzewami lampionów przywołujących na myśl księżyce. Obszar ten, ze względu na dojrzały drzewostan, stanowić także może lokalną ostoję ptaków śpiewających.

- obszar łąk kwietnych - jest to realizacja projektu w ramach budżetu partycypacyjnego. Zlokalizowane będą od strony zachodniej, tworząc wielkoobszarowe, falujące na wietrze łany, przecinane układem ścieżek o nawierzchni parkowej; w skład gatunkowy wchodzić będą m.in.:
a. Rośliny o kwiatach białych tj. Achillea sp., Filipendula sp., Saxifraga sp., Gyspophila sp., Silene sp., Galium, sp.
b. Rośliny o kwiatach niebieskich tj. Scabiosa sp., Aster sp., Veronica sp., Salvia sp., Viola sp., Campanula sp., Echium sp.,
c. Rośliny o kwiatach różowych tj. Lychnis sp., Knautia sp., Thymus sp., Dianthus sp.,
Stachys sp.
- nasadzenia róż - także realizowane w ramach budżetu partycypacyjnego nasadzenia w rejonie wschodniej części opracowania pn. "morza róż", które zostaną wkomponowane w przyjęty układ funkcjonalno-przestrzenny, w tym m.in.:
- Rosa odm. 'Innocencia' - kwiaty białe,
- Rosa floribunda 'Iceberg' - kwiaty białe,
- Rosa odm. 'The Fairy' - kwiaty jasnoróżowe,
- Rosa odm. 'Lady perfume Jagoda' - kwiaty liliowo-fioletowe
- Rosa odm. 'Tuscany Superb' - kwiaty purpurowe.

4.5. Rejon wejść do metra - tzw. "patelnia"

Aktualnie obszar ten mimo ogromnego znaczenia w układzie komunikacyjnym miasta (najistotniejszy punkt przesiadkowy komunikacji miejskiej w Warszawie) zagospodarowany jest w nieatrakcyjny sposób, nieprzyjazny dla osób niepełnosprawnych / rodziców z dziećmi w wózkach. Poprawa tego stanu rzeczy możliwa będzie po przebudowie całego skrzyżowania w rejonie ronda Dmowskiego oraz radykalnej przebudowie wyjść z metra, co zawarte jest w MPZP, niemniej jednak opracowana koncepcja konkursowa zakłada podniesienie jakości tego obszaru w takim stopniu, w jakim jest to aktualnie możliwe. Przewiduje się tutaj rozrzeźbienie istniejącej skarpy łączonej z murem oporowym na układ tarasowych podestów i schodów, w które wkomponowany zostanie podjazd dla wózków, dodatkowe schody łączące z przystankiem autobusowym oraz zieleń. Centralna część całego układu stanowić będzie także miejsce spotkań / miejską agorę. W wymaganym zakresie wprowadzone zostaną tutaj także nasadzenia dodatkowych, zacieniających drzew, sadzonych np. w podziemnych donicach pozwalających na łatwe przesadzenie przed zasadniczą przebudową tego obszaru. Przewiduje się także posadzenie pnączy na podkonstrukcji z cięgien stalowych nad istniejącymi, półcylindrycznymi wyjściami z metra oraz założenie ekstensywnego zielonego dachu nad korpusem wyjść od strony północnej.

5. POZOSTAŁE INFORMACJE DOTYCZĄCE PRZYJĘTYCH ROZWIĄZAŃ

5.1. Pawilon informacyjny


W północno-wschodnim rejonie obszaru opracowania (w rejonie wyjść z istniejących wind stacji metra) zaproponowano zlokalizowanie pawilonu informacyjnego, przedstawiającego projekty budynków / terenów otwartych, przewidywanych na terenie pl. Defilad. Jednocześnie pawilon ten posiadałby taras widokowy pozwalający na bieżąco śledzić postępy poszczególnych inwestycji. Podobne miejsca organizowane były np. na czas realizacji zabudowy na Potsdamer Platz w Berlinie czy Haffen City w Hamburgu.

5.2. Rozwiązania materiałowe posadzek

Koncepcja przewiduje wymianę wszystkich nawierzchni w granicach terenu opracowania ze względu na ich zużycie techniczne, niską jakość (np. kostka typu behaton) czy dysfunkcjonalność (np. pasy surowołupanej kostki kamiennej na głównym ciągu komunikacyjnym, trudne do pokonania dla osób na wózkach czy z walizkami). Proponowanym rodzajem posadzki są różnoformatowe płyty z betonu architektonicznego, o module możliwym do rozliczenia z płytami w 50-cm module warszawskim. Proponowane układ płyt to układ pasowy o zmiennej szerokości pasów oraz zmiennej długości płyt. Wykaz formatek płyt np.: 25x25; 25x50; 25x75 / 50x25; 50x50; 50x75. Grubość płyt 12 lub 14 cm.
Tarasy w rejonie wejścia do metra wykonane będą z monolitycznych i okładzinowych prefabrykatów żelbetowych.

5.3. Rozwiązania z zakresu umeblowania

W projekcie konkursowym przewidziano następujące podstawowe elementy umeblowania / małej architektury:
- ławki linearne bez oparcia i z oparciem, zlokalizowane wzdłuż północnego ciągu pieszego, realizujące założenia budżetu partycypacyjnego (nawiązujące stylistycznie do ław na dworcu Śródmieście). Korpus ławek kamienny (piaskowiec), siedziska i oparcia drewniane. Podłokietniki z profili stalowych
- pufy miejskie - amorficzne elementy pokrywane miękkim granulatem EPDM, tworzące wygodne meble - siedziska / pufy, zlokalizowane wzdłuż osi PKiN
- zacieniacze - obiekty tworzące cień, zlokalizowane na placu przed dworcem Śródmieście. Stylistyka zadaszenia odwołująca się do układu unerwienia liści. Materiał - drewno lub drewno na profilach stalowych
- pergola - podpory stanowiące miejsce ekspozycji kolekcji pnączy, opcjonalnie zadaszone w formie ażurowej konstrukcji stylistyce unerwienia liści. Materiał - drewno lub drewno na profilach stalowych
- podesty w rejonie centralnej części osi PKiN - układ tarasowych podestów, wykonanych z impregnowanego, krajowego certyfikowanego drewna np. robinii lub modrzewia
- elementy wodne - opcjonalne elementy lokalizowane na osi PKiN w formie zamgławiaczy (układ otwarty) oraz lustra wodnego (układ zamknięty, woda filtrowana)

5.4. Rozwiązania z zakresu oświetlenia

Koncepcja przewiduje zastosowanie następujących opraw oświetleniowych:
- oświetlenie użytkowe wysokie - zlokalizowane głównie wzdłuż głównej osi założenia w formie neutralnych słupów z oprawami w formie cylindrów lub naświetlaczy.
- oświetlenie użytkowe rozwieszane między drzewami - oprawy z półprzezroczystego tworzywa z opcjonalnym nadrukiem (wzorem) uwidaczniającym się po zmroku.
- diody lokalizowane wśród nasadzeń krzewów i bylin wzdłuż głównej osi - oświetlenie akcentujące

6. POWIĄZANIA Z TERENAMI SĄSIADUJĄCYMI

Koncepcja projektowa zakłada pełne nawiązanie się do otaczającego kontekstu, zarówno pod względem powiązań widokowych i przestrzennych, a także komunikacyjnych. Generalna osnowa całej kompozycji podporządkowana jest urbanistycznie obecności PKiN oraz pawilonom dworca Śródmieście. Zachowana zostaje główna aleja z otwarciem widokowym na dworzec Centralny (przerwanie postulowanego szpaleru drzew).

Jednocześnie koncepcja zauważa uciążliwości wynikające z istniejącego sąsiedztwa - w szczególności ze strony al. Jerozolimskich. Zaproponowano więc stworzenie zielonych parawanów oddzielających część obszarów opracowania wykorzystywanych wypoczynkowo, a także postuluje się wprowadzenie docelowego, dwurzędowego szpaleru drzew wzdłuż tej ulicy.

Pod względem komunikacyjnym, mimo mnogości wykorzystywanych kierunków komunikacji, koncepcja zakłada obsłużenie wszystkich użytkowanych ciągów. Dotyczy to obsługi pierwotnych miejsc np. wejść na dworzec Śródmieście, wejść do przejść podziemnych, jak i tych, które pojawiły się w ostatnim czasie np. prowadzących do nowych przejść naziemnych, ciągu prowadzącego do galerii handlowej. Istotny nacisk położono na skomunikowanie tzw. patelni z poziomem otaczającego terenu dla potrzeb osób niepełnosprawnych, rodziców z dziećmi w wózkach . Zaproponowano w tym celu rozrzeźbienie istniejącej skarpy i wprowadzenie pochylni wpisanej w układ schodów i tarasów

7. HARMONOGRAM I ETAPOWANIE PRAC

Zgodnie z wymaganiami Organizatora, koncepcja konkursowa umożliwia realizację części nasadzeń w okresie wegetacyjnym 2018 r. Obejmuje to obszar centralnego pasa zieleni, wzdłuż którego zachowuje się istniejącą geometrię obrzeży. Docelowa przebudowa może się odbyć w późniejszym czasie i obejmować:
- przebudowę nawierzchni chodników w sąsiedztwie osi głównej w okresie jesień-wiosna 2019 r. (z podziałem na 2 etapy co pozwala na zachowanie ciągłości komunikacji pieszej wzdłuż głównego ciągu)
- nasadzenia docelowe zieleni wzdłuż osi głównej - marzec - maj 2019 r.
- przebudowa pozostałej części terenu z zachowaniem drożności głównych ciągów komunikacyjnych- marzec 2019-marzec 2020 r.
- nasadzenia w pozostałej części terenu - marzec-maj 2020 r.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, ronet@ronet.pl