Konkurs na opracowanie koncepcji architektonicznej Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie.
Projekt konkursowy

<<< powrót
  • PL Studio Patryk Żurawski
Skład zespołu:
  • Agnieszka Łańko  
  • Patryk Żurawski  
  • Michał Sokołowski  
  • Bartosz Łysikowski  
  •  
  •  
  • http://plstudio.com.pl/  
  •  

Założeniem było stworzenie najbardziej spójnej koncepcji modernizacji istniejących budynków, zgodnej z wytycznymi organizatora. Głównym celem było połączenie budynków wystawienniczych z pozostałymi, umożliwiając w ten sposób zwiedzającym najbardziej komfortowy sposób przejścia z jednego budynku do drugiego.

Istotnym dla nas było samo ustawienie budynków istniejących oraz ich relacje, dlatego założyliśmy, aby zaproponowane połączenie nie zakłócało zastanej urbanistyki. Staraliśmy się w jak najmniej inwazyjny sposób zagospodarować funkcję odpowiadającą programowi konkursowemu przy jednoczesnym pozostaniu w zgodzie z własną estetyką.

W ten sposób powstał „spacerniak”- korytarz zewnętrzny przylegający do elewacji zabytkowych budynków. Momentami stanowiący z istniejącymi wnętrzami jedną przestrzeń- przykładem jest wnętrze holu głównego, gdzie zdecydowaliśmy się przekłuć okna pomiędzy słupami konstrukcyjnymi tworząc atrakcyjną przestrzeń wejścia oraz zaznaczając styk nowego ze starym.

Połączyliśmy także strefę wystaw czasowych, znajdującą się w parterze budynku nr 15 prostopadłego do ulicy Rakowieckiej, z projektowanym spacerniakiem. Dzięki temu uzyskaliśmy ciekawą przestrzeń ekspozycyjną.

Zwiedzający porusza się na styku dwóch przestrzeni, niejako dwóch światów- starego z nowym- mając cały czas kontakt z całością założenia. Przez szklane fasady projektowanej części widoczny jest budynek wystawowy nr 1, 2 oraz 3. Zwiedzając wystawę, poruszając się po terenie możemy poczuć barierę, jaką jest pewnego rodzaju zamknięcie oraz bliskość zewnętrza, które pozostaje jakby poza zasięgiem. Jednym z założeń wytyczonej drogi spacerowej było podkreślenie i wskazanie zwiedzającym miejsc z okrutną historią. Krocząc „spacerniakiem” mijamy kolejne miejsca, które mijali niegdyś więźniowie. Poruszamy się trasą, którą poruszali się więźniowe idący na skazanie- w pierwszej chwili po wyjściu z holu natrafiamy na miejsce, gdzie wykonywano wyroki śmierci przez powieszenie. Mijając budynek 17. korytarz każe nam skręcić w prawo, gdzie droga się zatrzymuje- stykamy się ze szklaną ścianą, oddzielającą nas od miejsca, gdzie rozstrzeliwano więźniów. Idąc wzdłuż budynku 10 natrafiamy na budynek nr 3, gdzie zmuszeni jesteśmy do chwili refleksji- przy kolejnej szklanej ścianie, gdzie posadzka delikatnie opada, zmuszając do zatrzymania się w konkretnym miejscu- strefa dołów śmierci z okresu Powstania Warszawskiego to kolejne miejsce warte oddania mu chwili swojej ciszy. Następnie przechodzimy przez spacerniaki za budynkiem nr 3 i idąc dalej nie możemy pominąć kolejnego miejsca pamięci- strefa pochówków przy budynku nr 5. Ponownie musimy się zatrzymać, trafiając na barierę- możemy postać chwilę, pomyśleć. Aby wyjść musimy zawrócić i przejść miedzy budynkami 5 i 3. Idąc wzdłuż budynku 5, kiedy wydaje się nam, że zaraz będziemy na zewnątrz natrafiamy na pozostawiony jeden spacerniak, cztery ściany i zaznaczone wydepty więźniów- następuje kolejne zderzenie zamknięcia z przestrzenią. Wychodząc na zewnątrz widzimy pałac cudów po jednaj stronie i wysoki mur pamięci z drugiej, w oddali mur przy ulicy Rakowieckiej.

Ten spacer jest dodatkowym przeżyciem wzbogacający samą wystawę lub elementem pozwalającym w jakiś sposób nastawić się na tematy prezentowane w przestrzeniach wystawowych, którymi są cele i korytarze więzienne i miejsca zbrodni mordu.

Projektowana ścieżka jest połączeniem wszystkich budynków i przestrzeni wystawienniczych, ale jest też sama przestrzenią wystawienniczą, dostępną wszystkim odwiedzającym teren- to nasz spacer. Później możemy zadecydować o kupnie biletu na wystawę. Zaczynając nasz spacer z drugiej strony wchodzimy przez bramę w murze- idąc wzdłuż muru pamięci mijajmy kolejno pałac cudów, spacerniak, budynek nr 5, doły śmierci, budynek nr 3, miejsca po spacerniakach, ponownie miejsce grobów, budynki nr 9 i 10 oraz ścianę, gdzie rozstrzeliwano więźniów, budynek nr 15. Docieramy do holu głównego, gdzie kupujemy bilet i zaczynamy zwiedzanie wystawy począwszy od piwnic budynku nr 1. Tutaj prowadzi nas kolejna odnoga „spacerniaka”, zwiedzamy kolejno budynki 2, 3 i pałac cudów.

Zdecydowaliśmy się umieścić całą funkcję w istniejących obiektach. Budynek nr 15 przeznaczono głównie na wystawy czasowe oraz powierzchnie biurowe i część centrum edukacyjno- konferencyjnego, czyli sale dydaktyczne, bibliotekę, gastronomię. Sala kinowa znajduje się w budynku nr 10 w parterze, a aula konferencyjna jest częścią korytarza projektowanego „spacerniaka”.

Budynek mieszczący aulę konferencyjną zagłębiliśmy w terenie, część nadziemna ma wysokość projektowanej części spacerowej. Zależało nam, aby nowe kubatury nie stanowiły konkurencji dla istniejących budynków. Aula znajduje się w miejscu wyburzonego budynku nr 18.

Zdecydowaliśmy pozostawić obecną lokalizację kaplicy z koniecznością odtworzenia wystroju i detalu.

Pokoje gościnne i mieszkania zlokalizowane zostały w budynkach 9 i 10 a pracownie, część magazynów, grupy rekonstrukcyjne i klub kombatanta w budynku nr 5. Jest tutaj możliwość dojazdu niemalże pod sam budynek, a połączenie z holem główym umożliwione jest poprzez krótki spacer projektowanym korytarzem.

Budynki 16 i 17 przeznaczone zostały na magazyny zbiorów.

Rozmieszczenie funkcjonalne podyktowane jest pewnymi widocznymi grupami:

Część reprezentacyjna w towarzystwie wystaw czasowych, część gastronomiczna mniej więcej pośrodku założenia- tak, aby była łatwo dostępna z każdego budynku i blisko auli konferencyjnej.

Część edukacyjna, sale dydaktyczne oraz bibliotekę zlokalizowaliśmy na pierwszym piętrze, a funkcję biurowe dla poszczególnych działów na trzecim piętrze w projektowanej nadbudowie nad budynkiem 15.

Sala kinowa w niedalekim sąsiedztwie auli konferencyjnej znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie wystawy czasowej. Z dogodnym dostępem z budynku nr 3, czyli z częścią wystawienniczą.

Kolejna grupa to pracownie, które zlokalizowane zostały w budynku nr 5.

Tak rozmieszczona funkcja pozwala działać poszczególnym grupom niezależnie, np. aula konferencyjna może działać niezależnie od dostępności pozostałych części muzeum np. kiedy muzeum jest zamknięte.

Szatnie zlokalizowane zostały w holu oraz przy auli konferencyjnej. Ze względu na ograniczoną powierzchnię, obszerny program funkcjonalny oraz wstępne założenia do koncepcji zaproponowana została szatnia automatyczna z wieszakiem karuzelowym, mieszcząca 440 wieszaków i możliwość obsługi przez jedną osobę. Dzięki temu zaoszczędzono sporo miejsca, jakie trzeba byłoby przeznaczyć na tradycyjną szatnię.

Część techniczna zlokalizowana została na poddaszu istniejących budynków 1, 2 i 3 oraz pod projektowaną częścią spacerową.

Pomieszczenia techniczne dla auli konferencyjnej zlokalizowane zostały pod powierzchnią terenu- dostępne z najniższego poziomu auli.

Koncepcja zakłada parking podziemny na 65 samochodów z rampa zlokalizowaną w skrajnym rogu wschodniej części działki- wjazd odbywa się bezpośrednio z ulicy Rakowieckiej.

Na terenie przewidziano fragmenty nawierzchni utwardzonej z możliwością parkowania- koncepcja zakłada 5 miejsc parkingowych VIP na terenie oraz 15 planowanych miejsc w przypadku braku możliwości zaparkowania w parkingu podziemnym.

Koncepcja zakłada wyburzenie budynków 11, 7, 8, 18 oraz spacerniaków i wszelkich przybudówek. Pozostawiono jeden spacerniak stanowiący, w zamyśle autorów, część ekspozycji.

Budynki przywrócono do pierwotnej formy z zadaszeniami i detalem elewacji, oczyszczono z tynku budynek 1, budynek 2 oraz budynek 15. Przywrócono pierwotny wygląd okien i podziałów okiennych.
W projektowanej części użyte zostały stal surowa w wyglądzie stanowiąca łączniki z częścią zabytkową, beton biały polerowany o matowym wyglądzie na posadzki, drewniane deski z czarnego dębu- olejowane oraz szkło i stalowe elementy ślusarskie.

Areszt śledczy przy ulicy Rakowieckiej, a wcześniej więzienie to głęboko zakorzenione w mieszkańcach Warszawy miejsce. Przez lata niedostępne ogrodzone wysokim murem.

Zgodnie z założeniami dla całości terenu także styk projektowanego Muzeum z miastem, którym jest mur zdecydowaliśmy się potraktować dosyć oszczędnie. Koncepcja zakłada oczyszczenie muru z warstwy tynku, przywrócenie detalu, odtworzenie formy bramy wjazdowej.

Założono dodatkowy otwór w murze dla wjazdu na teren, wjazdu do parkingu podziemnego oraz kolejne wejście dla zwiedzających.

Elewacja budynku nr 15 od strony ulicy Rakowieckiej stanowi główne wejście prowadzące do holu głównego, kas i dalej w głąb działki.

Zaprojektowane zostały trzy otwory, zamiast ścian murowanych między pilastrami wkomponowano duże przeszklenia połączone daszkiem z blachy stalowej w wyglądzie surowym lekko wystająca nad chodnik. Subtelnie zaznaczono w ten sposób wejście.

Teren zewnętrzny muzeum stanowią czterometrowej szerokości ciągi w układzie prostokreślnym z nawierzchni utwardzonej z białego betonu. Zależało nam na otrzymaniu czystych matowych powierzchni. Uzupełniono kompozycje o niska, równo przystrzyżone trawniki. W części frontowej po wschodniej stronie działki nawierzchnia utwardzona układa się w pola między którymi zwiedzający meandruje oglądając zabytkowe samochody stanowiące część ekspozycji. Samochody zostały przykryte płaskim zadaszeniem powtarzającym wielkość płaszczyzny na której stoją.

Dalej wiedzie prosto ciąg białej płaszczyzny prosto nakierowany na budynek nr 5. Z jednej strony wzdłuż muru znajduje się projektowany Mur Pamięci wysoki na 3,5 m i długi na 65 m- rozciąga się na szerokość od wschodniego skrzydła budynku 1 aż po koniec budynku pałacu cudów.

Jego długość podyktowana jest długimi latami spędzonymi w więzieniu i lata istnienia obiektów, a także ilość osób straconych, których lista wraz z kolejnymi odkryciami może się powiększać.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, ronet@ronet.pl