Konkurs na opracowanie koncepcji przebudowy schodów terenowych wraz z otoczeniem pomiędzy ulicą Kalwaryjską i ulicą Zamoyskiego stanowiących przedłużenie ulicy Śliskiej w Krakowie
II nagroda

<<< powrót
  • Pracownia Architektury Opaliński
Skład zespołu:

Cele projektowe, idea projektu

Podstawowym założeniem projektu jest potraktowanie schodów nie tylko jako elementu służącego komunikacji, ale jako miejscu kumulacji życia publicznego. Schody w kontekście urbanistycznym pełnią często również funkcję miejsca spotkań. Projekt zakłada podkreślenie oraz rozwinięcie tej funkcji schodów.

Istotnym w kreowaniu koncepcji było również nawiązanie do kontekstu przestrzennego, architektonicznego i urbanistycznego Starego Podgórza. Obszar ten charakteryzuje nagromadzenie w układzie urbanistycznym schodów. Wśród charakterystycznych elementów zabudowy Podgórza można wyróżnić również zaułki. Projekt zakłada kombinację wyżej wymienionych dwóch typowych elementów Starego Podgórza.

Istotą projektu stało się wykreowanie sekwencji przestrzeni sprzyjających przejawom życia publicznego. Nie tylko schody i zaułek miały stać się takimi przestrzeniami. Logicznym jest, iż proponowany na działce nr 341 obiekt również musi pełnić istotną rolę w kontekście życia publicznego, stanowić dopełnienie układu schodów i zaułka. Z tego względu projekt zakłada lokalizację w budynku funkcji usług związanych z kulturą.

Przyjęte rozwiązania urbanistyczne

Schody stanowiące przedłużenie ulicy Śliskiej, o długości przekraczającej 42 metry łączą ulicę Kalwaryjską i ulicę Zamoyskiego, pokonując różnicę terenu przekraczającą 9 metrów. Ze względu na silne powiązanie istniejących schodów z najbliższym otoczeniem oraz w celu poszanowania kontekstu przestrzennego projekt zakłada zachowanie układu schodów z niewielkimi zmianami. Zachowano całkowicie układ południowego biegu schodów, północny zaś w niezmienionej formie przesunięto do granicy z działką nr 342. Dzięki rozsunięciu biegu schodów wykreowano pomiędzy nimi przestrzeń — zaułek — element nawiązujący do kontekstu urbanistycznego Starego Podgórza. Istniejące hiperboliczny układ schodów, szerokości stopni oraz rozmieszczenie spoczników uznano za konieczne do zachowania. Taką decyzję motywowało rozmieszczenie wejść do budynków sąsiadujących ze schodami, jak i fakt, że ten nietypowy układ schodów jest ich cechą charakterystyczną i istotnym, wyróżniającym się elementem w najbliższym otoczeniu.

Zaułek powstały po rozsunięciu biegów powiązany jest bezpośrednio z ulicą Kalwaryjską. Ulica ta ma większe znaczenie w kontekście przestrzeni publicznej niż ulica Zamoyskiego, w parterach budynków wzdłuż ulicy zlokalizowane są liczne usługi. Niestety szerokości chodników oraz duże nagromadzenie ruchu zarówno samochodowego jak i tramwajowego na tej ulicy stanowią mocne ograniczenie życia publicznego. Ciąg usług wzdłuż ulicy Kalwaryjskiej miałby swoją kontynuację w zaułku. Zaułek jako miejsce zaciszne, pozbawione bezpośredniego sąsiedztwa z ruchem samochodowym doskonale nadaje się na lokalizację koncentracji przejawów życia publicznego.

Działka nr 341 miałaby być dopełnieniem przestrzeni publicznej i być zajęta zabudową o charakterze usług kultury. W kontekście urbanistycznym istotne jest, że zabudowa ta stanowiłaby uzupełnienie istniejącej linii zabudowy. Dopełnienie pierzei przyczyni się do uczytelnienia układu urbanistycznego.

Obiekt na działce nr 341 byłby powiązany nie tylko z przestrzenią ulicy Kalwaryjskiej, ale również z zaułkiem. Wejście do budynku przewidziano także w przestrzeni pod schodami.

Koniecznym zabiegiem było również ukształtowanie przestrzeni tak, by uniknąć kolizji ruchu samochodowego w obrębie ulicy Kalwaryjskiej z ruchem pieszym prowadzącym schodami w dół i dalej w głąb ulicy Śliskiej. By zapobiec przypadkowemu wkraczaniu pieszych ze schodów wprost na jezdnię zdecydowano o wprowadzeniu słupków, stanowiących subtelną barierę. W obrębie jezdni ulicy Kalwaryjskiej na przedłużeniu schodów zaproponowano zmianę nawierzchni, która ma służyć spowolnieniu ruchu samochodowego na tym odcinku.

Przyjęte rozwiązania architektoniczne

Z uwagi na historyczny klimat dzielnic Podgórze przyjęto założenia architektoniczne zachowujące oryginalny szkic schodów, oryginalną geometrię, szerokości spoczników, ilość stopni w biegu oraz hiperboliczny przekrój schodów. Północny bieg schodów przesunięto maksymalnie do granicy z działką nr 342. Dzięki temu uzyskano pomiędzy biegami schodów przestrzeń umożliwiającą wykreowanie funkcji publicznej powiązanej z ulicą Kalwaryjską. Pod schodami zaś uzyskujemy pomieszczenia w których zlokalizowano lokale usługowe —gastronomiczne. Taka funkcja umieszczona pod biegami schodów miałaby służyć ożywieniu tego obszaru i uatrakcyjnieniu go dla potencjalnego użytkownika, tak by faktycznie umożliwić wykreowanie w zaułku miejsca kumulacji życia publicznego.

Rozdzielone biegi schodów połączono kładką w obrębie spocznika, który zapewnia dostęp do budynków zlokalizowanych na działkach nr 342 i 343. Kładka ta tworzy zadaszenie w obrębie zaułka wyznaczając swoją krawędzią początek rozmieszczenia witryn lokali usługowych.

Z uwagi na znaczącą różnicę w wysokości pomiędzy ulicą Kalwaryjską a ulicą Zamoyskiego za nieuzasadnione uznano tworzenie rampy dla niepełnosprawnych (długość takiej rampy, która spełniałaby przepisy polskiego prawa, przekroczyłaby 95 metrów długości). Przesunięcie biegu schodów oraz ukształtowanie zaułku pozwala na logiczne wprowadzenie w cały układ windy osobowej jako rozwiązania umożliwiającego komunikację pomiędzy ulicą Kalwaryjską a Zamoyskiego osobom o ograniczonej zdolności poruszania się.

Przyjęte rozwiązania materiałowe

W architekturze Podgórza powszechnie stosowano detal wykonany z białego kamienia - najczęściej wapienia. Jednak materiał ten nie posiada właściwości koniecznych w przypadku zastosowania materiału jako wykończenie schodów. Projekt zakłada zatem, że powierzchnia schodów powinna być biała, ale wykonana z betonu z dodatkiem tłucznia kamiennego. Kolorystyka ma zarówno podkreślić współczesny charakter architektury jak i stanowić subtelne nawiązanie do białych detali historycznej architektury Starego Podgórza.

Charakterystyczny dla Podgórza wapień wykorzystano jako wykończenie balustrady, która przechodni płynnie w dół stanowiąc ściany zaułka. Pochwyt zaprojektowano jako drążony w bryle balustrady tak by stanowił z nią całość.

Dominującą w projekcie biel zestawiono z czernią w detalu. Pierwszy stopień schodów zaprojektowano jako wyróżniający się — wykończony stalą powlekaną proszkowo na czarno z powierzchnią antypoślizgową. Ten sam materiał przechodzi od stopnia dalej, jako pasmo podcięcia — niski cokół całego zaułku. Dzięki temu, niemal ciągła linia (przerwana jedynie witrynami) łączy oba czarne stopnie północnego i południowego biegu schodów.

Kolejnym czarnym detalem jest stolarka drzwiowa lokali usługowych dostępnych z zaułka. Projektowana jest jako wykonana ze stali czernionej, wykończonej matowo.

Schody i zaułek oświetlono lampami o stalowych, czernionych oprawach wykończonych matowo. Lampy zaprojektowano jako podwieszone pomiędzy budynkami. Takie oświetlenie pojawia się wielokrotnie w przekrojach ulic w obrębie historycznej części Krakowa w tym również w obrębie Starego Podgórza.
Przed zaułkiem zaprojektowano słupki mające powstrzymać pieszych od nieprzemyślanego wkraczania na ulicę Kalwaryjską. Są one zaprojektowane jako betonowe, wyłożone wapieniem.

Na jezdni ulicy Kalwaryjskiej w obrębie przedłużenia biegów schodów zaprojektowano zmianę powierzchni na granit strzegom łupany o możliwie jasnej barwie.

Bryła budynku użyteczności publicznej zlokalizowanego na działce nr 341 została wyraźnie podzielona na wysoki parter oraz pozostałe kondygnacje. Jest to współczesna interpretacja zabiegu typowego dla zabudowy historycznej z którą sąsiaduje obiekt. Parter budynku zaprojektowano jako wykończony wapieniem. Wyższe kondygnacje kontrastują się kolorystycznie z biały parterem swoją grafitową barwą. Dominujący ciemny odzień bryły budynku wraz z białym parterem są negatywem propozycji kolorystycznej dla schodów i zaułka, gdzie znacząco przeważa biel a czerń występuje w detalu.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, ronet@ronet.pl