Konkurs na opracowanie koncepcji architektonicznej Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie.
Wyróżnienie

<<< powrót
  • Dynamo Produce
  • PB-Studio
  • Rasztawicki Architekci
Skład zespołu:
  • Marta Zander  
  • Marzena Wytrykusz  
  • Adrian Mania  
  • Marek Kruk  
  • Oliwer Rasztawicki  
  • Filip Kozarski  
  •  
  •  
  • http://www.dynamo.net.pl/  
  •  

Idea, założenia projektowe

Głównym założeniem projektu jest zachowanie genius loci, swoistego ducha miejsca, przy jednoczesnym wprowadzeniu nowych funkcji i otwarciu całości koncepcji Muzeum na miasto.

Historyczny układ urbanistyczny oraz budynki obecnego Aresztu Śledczego, jako świadkowie ponurej i brutalnej historii, zostały uznane za najbardziej istotne w całym założeniu projektowym i jako takie postanowiono je wyeksponować, nie wprowadzając konkurencji w postaci dodatkowych kubatur.

Przedmiotowy teren został uporządkowany i oczyszczony z nie przedstawiających wartości historycznej obiektów, zespołów placów spacerowych, a także współczesnych ogrodzeń i bram więziennych na terenie.

Zachowanym budynkom przywrócono historyczną bryłę i formę architektoniczną, a nowe funkcje Centrum Edukacyjno-Konferencyjnego ukryto pod ziemią.
Zabieg ten umożliwił efektywne powiązanie funkcjonalne całego zespołu Muzeum oraz uzyskanie wolnej przestrzeni pomiędzy budynkami, pozwalającej stworzyć nastrojowe dziedzińce, połączone z systemem miejskich przestrzeni publicznych.

Dzięki takiemu rozwiązaniu, obiekt stanie się w przyszłości miejscem tętniącym życiem, przestrzenią, tworzącą ramy dla organizacji różnych wydarzeń, uroczystości, koncertów, będzie pełnił rolę kulturotwórczą i edukacyjną.

Nowoprojektowana zabudowa

Nowa kubatura zaprojektowana została na planie trzech prostokątów mieszczących odpowiednio:
A - hall główny, sala kinowa, aula konferencyjna i biblioteka;
B - sale dydaktyczne i sale wystaw czasowych;
C - garaż podziemny.

Budynki zaprojektowane zostały pod ziemią, a zewnętrzne obrysy ich dachów tworzą trzy odmienne w charakterze place (Plac Apelowy, Plac Wodny, Plac Dramatyczny). Nowoprojektowane kubatury funkcjonalnie połączono krótkimi łącznikami pomiędzy sobą oraz istniejącymi budynkami.

Układ funkcjonalny

Strefa wejściowa znajduje się w budynku nr 15 jest dostępna z dziedzińca przed głównym budynkiem nr 1, utworzonego poprzez odtworzenie historycznych bram B1 i B2.

Po przejściu przez główną bramę, zwiedzający kierują się nowoprojektowaną klatką schodową do hallu wejściowego, umieszczonego na poziomie -1.

Z hallu głównego zwiedzający mają prosty i wygodny dostęp do wszystkich podstawowych funkcji Muzeum - auli konferencyjnej i sali kinowej, głównego wejścia do obiektów wystawowych Muzeum oraz biblioteki.

W hallu głównym zlokalizowano kasy i punkt informacyjny, toalety oraz szatnie.

A. Wejście do obiektów wystawowych Muzeum( budynku nr 1, 2, 3 i 4) umieszczone zostało w Sali Kolumnowej, znajdującej się pod zachodnim skrzydłem budynku nr 1. Stąd zwiedzający kierują się windami do budynku głównego, aby rozpocząć zwiedzanie wystawy stałej. Tak zlokalizowane wejście umożliwia utworzenie pętli zwiedzania, zaczynającej się od kas, prowadzącej poprzez budynki historyczne, sale wystaw czasowych, kończącej się z powrotem w hallu głównym lub wyjściem na dziedziniec.

B. Poszczególne pomieszczenia Centrum Edukacyjno-Konferencyjne (CEK) dostępne są bezpośrednio z hallu głównego. Aula konferencyjna oraz sala kinowa posiadają osobne, doświetlone foyer, z którego goście mają dostęp do sali konsumpcyjnej, szatni oraz toalet. Biblioteka zlokalizowana jest na antresoli hallu głównego, zapewniono doświetlenie jej pomieszczeń światłem dziennym za pomocą przeszkleń w stropodachu. Sale wystaw czasowych znajdują się za wejściem na wystawy stałe w budynku nr 1. Amfiladowy układ sal wystaw czasowych umożliwia zastosowanie nowoczesnych technik wystawienniczych oraz elastyczne wykorzystanie przestrzeni w zależności od potrzeb - mogą być dzielone na mniejsze pomieszczenia lub całkowicie otwarte i wkomponowane, jako część ekspozycji, w trasę zwiedzania Muzeum. Zaprojektowano dźwig towarowy dla eksponatów w sąsiednim budynku nr 9. Osiem sal dydaktycznych umieszczono za salami wystaw czasowych, ze względu na dobre skomunikowanie z budynkiem nr 15; kondygnację nad salami dydaktycznymi wykorzystano na pomieszczenia techniczne.

Forma architektoniczna i rozwiązania materiałowe

W sposobie kompozycji elewacji i nawierzchni placów oraz aranżacji wnętrz poszukiwano rozwiązań materiałowych, bryłowych, konstrukcyjnych, przestrzennych, spełniających funkcje kulturotwórcze, a w rezultacie stających się symbolem miasta i znakiem miejsca.

W budynkach istniejących odtworzono lub zachowano oryginalne materiały elewacyjne:

odkryto ceglane elewacje w budynkach nr 1, 2, 15, 16, 17; zachowano tynkowe elewacje pozostałych obiektów.

Dla wzmocnienia wrażenia izolacji, na jaką skazani byli dawni więźniowie, zamontowano blendy z surowej blachy w oknach budynków nr 1 i 2.

W symboliczny sposób podkreślono ogrom okrucieństwa, jaki miał miejsce w Pałacu Cudów (budynku nr 4). Zaprojektowano wykop - pustą fosę wokół budynku, podkreślono kondycję istniejącego tynku elewacyjnego zaciekami ze skorodowanego materiału obróbek blacharskich jako ideowe zabiegi uwypuklające powagę miejsca.

Zaprojektowano 4 place, każdy w indywidualnym charakterze, w celu wywołania odmiennych odczuć u zwiedzających.

Uporządkowany i regularny Plac Apelowy stanowi idealną posadzkę przestrzeni przeznaczonej do organizacji wydarzeń kulturalnych.

Plac Spacerowy wprowadza do założenia projektowego zieleń, ma za zadanie zapewnić zwiedzającym spokojną przestrzeń refleksji, otuchy i wytchnienia.
Zastosowanie na Placu Wodnym płytkiej, rozległej niecki, wypełnionej wodą ma na celu pogłębić wrażenie spokoju i skupienia. Odbijające się w tafli wody budynki Muzeum z zaślepionymi oknami, mają spotęgować obrazy, opowiadające o dawnym przeznaczeniu tego miejsca.

Nawierzchnia Placu Dramatycznego została zaprojektowana jako nierówna, rozedrgana, zaburzona siatka konstrukcyjna, wypełniona ceglanym gruzem. Kompozycja ta składa się na całość o dramatycznym charakterze, symbolizuje emocje, związane z dramatem dawnego więzienia.

Dla nowoprojektowanych kubatur podziemnych odpowiednie środki wyrazu architektonicznego znaleziono w sposobie aranżacji wnętrz.

Strefę wejściową - hall wejściowy, reprezentacyjną klatkę schodową, hall główny wraz z Salą Kolumnową - ukształtowano jako przestrzeń symboliczną, monumentalną, budującą nastrój, związany z tematyką Muzeum. Odcinek ten, będący kompozycją przestronnych otwarć, szczelin, zwieszonych w przestrzeni brył, w zestawieniu z grą światła i cienia, buduje dramaturgię i stanowi zapowiedź treści wystawy. Wrażenie to spotęgowano totalnością użytego materiału wykończeniowego - zastosowano tylko jeden materiał -czerwoną cegłę ceramiczną z odzysku, którym wykończono podłogi, ściany i sufity.

W sąsiadującej z hallem głównym Salą Kolumnową postawiono na na surowość rozwiązań wykończeniowych, wykorzystując technologię podbicia fragmentu skrzydła zachodniego budynku nr 1 i pozostawiając widoczne podciągi, słupy oraz fragmenty ścian z surowego betonu.

Zagospodarowanie terenu

Zagospodarowanie terenu zostało zdeterminowane przez regularną formę budynków nr 1, 2, 3 oraz trzy nowopowstałe place.

Za nadrzędny cel przyjęto zachowanie równowagi między środkami wyrazu architektonicznego i urbanistycznego, budującymi odmienne klimaty poszczególnych stref całego założenia projektowego.

Plac Apelowy znajduje się na dachu garażu podziemnego i tworzy reprezentacyjne przedpole przed zespołem budynków Muzeum. Jego regularna nawierzchnia z siatki z płyt betonowych z wypełnieniem z cegieł ceramicznych oraz duże rozmiary pozwalają organizować różnorodne wydarzenia, a dzięki likwidacji części muru wzdłuż ul. Rakowieckiej i pozostawieniu tylko symbolizujących go filarów, całość założenia Muzeum otwiera się na miasto. Ściana oddzielająca plac od zjazdu do garażu podziemnego tworzy Mur Pamięci - umożliwia organizowanie wystaw oraz przeniesienie pamiątkowych tablic.

Bezpośrednio z Placu Apelowego można skierować się przez bramę B2 do Muzeum lub podążyć ścieżką, która naprowadza na Plac Spacerowy - regularne aleje, utworzone przez szpalery drzew i żwirowe ścieżki w miejscu dawnych spacerniaków. Z alejek otwiera się widok na Pałac Cudów.

Kierując się od Pałacu Cudów w stronę przejścia między budynkami nr 1 i 2, dociera się na dziedziniec z Placem Wodnym, z którego można dostać się do budynków nr 9 oraz 15 – klubu kombatantów, grup rekonstrukcyjnych, biur wolontariatu.

Następnie, mijając zachodnie skrzydło budynku nr 1, trafiamy na dziedziniec Dramatyczny, tym samym zataczając pętlę po całym terenie i znajdujemy się w pobliżu głównego wejścia do Muzeum.

Wszystkie przestrzenie zostały spięte główną ścieżką, układającą się w kształt rombu na rysunku zagospodarowania terenu. Ścieżka naprowadza zwiedzających na charakterystyczne punkty założenia - dziedzińce i wejścia do budynków. Jej wierzchołki wyznaczają główne wejście do Muzeum oraz miejsca pamięci, zaakcentowane tematycznymi rzeźbami. Na bocznych ścianach szczytowych budynku nr 1 proponuje się instalację, upamiętniającą ofiary dawnego aresztu, w formie cegieł z wypalonymi nazwiskami ofiar, wkomponowanych w ściany elewacji.

Cały teren inwestycji proponuje się udostępnić całodobowo, oddając miastu to, co przez lata było niedostępne. Dodatkowo wskazano możliwość utworzenia połączenia obszaru od południa ze skwerem Antoniego Słonimskiego, na którym znajduje się kino Iluzjon oraz miejska biblioteka. Powyższe rozwiązanie zapewni dobre skomunikowanie całego rejonu, wpisując go w system miejskich przestrzeni publicznych i instytucji kulturalnych.

Opcjonalnie, zgodnie z wytycznymi programowymi, przewidziano możliwość zamknięcia terenu Muzeum w porze nocnej za pomocą bram (bramy: B1, B2, pomiędzy budynkiem nr 1 i 2 oraz od budynku nr 3 do południowej granicy działki).

Układ komunikacyjny

Zaprojektowano jeden wjazd na teren nieruchomości, w jej północno-wschodnim narożniku, z ul. Rakowieckiej. W tej też części działki zlokalizowano zjazd do trójkondygnacyjnego garażu podziemnego, w którym zlokalizowano 201 miejsc postojowych, w tym 6 dla osób niepełnosprawnych.

Wzdłuż wschodniej i południowej granicy działki poprowadzono drogę wewnętrzną.

Wzdłuż jej pierwszego odcinka zaprojektowano zatokę postojową dla autokarów.

Na terenie przewidziano 28 miejsc postojowych, w 3 dla osób niepełnosprawnych, a także miejsca postojowe dla rowerów.

Wejście główne na teren Muzeum znajduje się w północnej części działki, przez odtworzoną bramę B1.

Na przedmiotowym terenie zaprojektowano system ciągów pieszych i placów, zapewniający dostęp do wszystkich budynków.

Proponuje się drogę wewnętrzną oraz miejsca postojowe na terenie z bruku granitowego (wymiar 15/17 cm); dojścia do budynków i przestrzenie pomiędzy indywidualnymi placami z kostki granitowej (wymiary 8/10 cm), ścieżkę edukacyjną z wielkoformatowych płyt betonowych; aleje Placu Spacerowego ze żwiru.

Założenia projektowe dla budynków istniejących

Projektowane rozwiązania funkcjonalno-przestrzenne spełniają wytyczne programowo-funkcjonalne, zgodnie z tabelą programową.

Muzeum

Budynek nr 1
Obiekt w całości przeznaczony jest na wystawy stałe i czasowe poświęcone Żołnierzom Wyklętym.

Budynek nr 2
Parter, I i II piętro budynku - Pawilon „X” - przeznaczone są na miejsce pamięci narodowej;
III piętro budynku dedykowane jest ekspozycji Opozycji Politycznej.

Budynek nr 3
Obiekt w całości przeznaczony jest na wystawę stałą poświęconą Opozycji Politycznej i działaniom operacyjnym SB.

Budynek nr 4
Obiekt w całości przeznaczony jest na wystawy stałe i czasowe poświęcone Więźniom Politycznym PRL.

Budynek nr 15, 16, 17
Obiekty scalono funkcją biurowo-administracyjną, połączono wewnętrzną komunikacją.

Na parterze zlokalizowano: pomieszczenie Klubu Kombatanta, Centrum Wolontariatu, Grup Rekonstrukcyjnych, Działu Obsługi Ekspozycji; Działu Ochrony oraz magazyny, pomieszczenia higienicznosanitarne i zaplecza socjalne.

W skrzydle od ul. Rakowieckiej zaprojektowano hall wejściowy oraz gastronomię.

Na I piętrze mieszczą się: pomieszczenia Dyrekcji, Działu Finansowego i Działu Organizacyjno-Administracyjno-Gospodarczego. Na II piętrze zlokalizowano salę konferencyjną.

Budynek nr 9,10
Obiekty scalono funkcją mieszkalną - pokoje gościnne i mieszkania służbowe.

Na parterze zaprojektowano recepcję, lobby, jedno mieszkanie dwupokojowe, 11 pokojów gościnnych dwuosobowych z aneksem kuchennym. Na I piętrze mieszczą się 2 mieszkania dwupokojowe, 11 pokojów gościnnych dwuosobowych z aneksem kuchennym. Na każdym z pięter zlokalizowano po dwie toalety, w tym jedną dostosowaną dla osób niepełnosprawnych.

Budynek nr 5
Budynek przeznaczono na funkcje biurowe, związane z obsługą Muzeum.

W piwnicy mieszczą się magazyny; na parterze zlokalizowano pomieszczenia Pracowni Fotograficznej oraz magazyny; na I piętrze pomieszczenia Działu Edukacji i pozostałe Pracowni Fotograficznej. Na II piętrze zaprojektowano pomieszczenia Działu Promocji i Wydawnictw, Działu Konserwacji oraz Działu Naukowego.

Budynki nr 7, 8, 11, 13, 18, jako nieprzedstawiające wartości historycznych, przeznaczono do rozbiórki.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, ronet@ronet.pl