Konkurs na opracowanie koncepcji architektonicznej Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie.
Wyróżnienie

<<< powrót
  • Graphit Studio Sp. z o.o.
  • Paweł Łaguna Architekt
Skład zespołu:
  • arch. Paweł Łaguna  
  • arch. Michał Zając  
  • arch. Artur Jóźwik  
  •  
  • współpraca:  
  •  
  • arch. Weronika Budnik  
  • arch. Martyna Smolarek  
  • stud. arch. Monika Wieczorek  
  • stud. arch. Kamila Milewska  
  •  
  •  
  • http://graphitstudio.com/  
  •  

„Walka beznadziejna, walka o sprawę z góry przegraną, bynajmniej nie jest poczynaniem bez sensu. W wyniku swym ostatecznym wszystkie przecież poczynania ludzkie są beznadziejne(...) Wartość walki tkwi nie w szansach zwycięstwa sprawy, w imię której się ją podjęło, ale w wielkości tej sprawy”.

Henryk Elzenberg – „Tradycja i współczesność”.

Tworząc przestrzeń pamięci, kultury i edukacji nie sposób pominąć tragiczną historię „miejsca” i związanych z nim polskich bohaterów, więzionych, katowanych i mordowanych pośród jego murów. To właśnie wspomnienia i opowieści byłych Żołnierzy Wyklętych i więźniów politycznych okresu PRL stały się główną inspiracją dla autorskiej koncepcji.

Wierzymy, że tam, gdzie dusza ludzka dotyka przestrzeni, miejsce staje się naczyniem dla duszy w takim samym stopniu, jak dusza naczyniem miejsca. Naszym celem jest wydobycie historii walki, uwięzienia, śmierci i wyzwolenia polskich patriotów, którzy nie poddali się w trakcie okupacji hitlerowskiej, ani w czasach komunistycznego reżimu. Chcielibyśmy pokazać nie tylko cierpienie i rozpacz. Opowiadamy architekturą o braterstwie, przyjaźni, miłości i wolności niesionej w sercach kolejnym pokoleniom.

OPIS KONCEPCJI.

Całość wizji architektonicznej podzielić można na trzy główne płaszczyzny oddziaływania:

HISTORIA – odtworzony kompleks więzienia z zachowaniem jego historycznego wyrazu.
PAMIĘĆ – miejsca pamięci wyodrębnione na terenie Obiektu.
EMOCJE – ścieżka eksploratoryjna łącząca najistotniejsze punkty.

Płaszczyzny te przenikają się na różnych poziomach tworząc siatkę zależności i powiązań, wzbogacając swoją strukturą i wyrazem ekspozycję muzealną. Elementy każdej z nich widoczne w różnych miejscach Kompleksu Muzealnego, mają prócz swojej funkcji, zachęcać do pełniejszej eksploracji i zrozumienia historii walki o niepodległość w powojennej Polsce.

Płaszczyzna Historii.

„Przeto przestrzenie otrzymują swą istotę od miejsc, a nie od „przestrzeni".”

Martin Heidegger – „Budować, mieszkać, myśleć”.

Płaszczyzna historii to wszystkie istniejące, przeznaczone do zachowania historyczne elementy kompleksu aresztu śledczego. Głównym celem jest przywrócenie zabytkowym obiektom ich pierwotnego charakteru i detalu, umożliwiając zwiedzającym pełniejszą imersję w przestrzeń widzianą oczyma świadków wydarzeń.

Aby w maksymalnym stopniu utrzymać istniejący układ budynków wszystkie funkcje wymagające dodatkowej przestrzeni zostały umiejscowione poniżej poziomu terenu w powiązaniu ze ścieżką eksploracyjną. Całość połączona jest siecią korytarzy i przestrzeni rekreacyjnych z historyczną zabudową Muzeum.

Elementy w całości zniszczone, a przeznaczone do odtworzenia – w szczególności bramy oraz ogrodzenie od strony ulicy Rakowieckiej - winny w naszym odczuciu wyróżniać się od istniejącej, historycznej zabudowy. Zostały zaprojektowane jako symboliczne raczej nawiązanie niż bezrefleksyjne odtworzenie więziennego muru. Ruchome – otwierane za dnia oddzielenie terenu Muzeum od ul. Rakowieckiej zbudowaliśmy z rzędów liter układających się w listy, wiersze, i piosenki pisane przez Żołnierzy Wyklętych. Oświetlony południowym słońcem, a po zmroku reflektorami, charakterystyczny wzór, prócz waloru edukacyjno-informacyjnego utworzy ciekawy efekt światłocieniowy na północnej elewacji Obiektu. Odtworzone zostały również trzy place pomiędzy budynkami – dziedziniec północny – przestrzeń ekspozycyjna, plac zachodni – funkcja reprezentacyjna, plac wschodni – skwer pamięci.

Płaszczyzna Pamięci.

„Mówimy tak dużo o pamięci, ponieważ tak niewiele jej zostało”,

Piere Nora – „Między pamięcią i historią”.

Celem płaszczyzny pamięci jest budowa więzi społecznych i integracji poprzez wspólne przeżywanie i upamiętnianie historycznych wydarzeń.

Na terenie Obiektu znajdują się punkty szczególnie ważne - miejsca kaźni, pochówku i tortur. Rejony te zasługują na miano miejsc pamięci nie tylko z uwagi na tragiczne losy poszczególnych jednostek, ale także z uwagi na wartość i cel ich kolektywnej ofiary – budowę wolnej Polski.

Koncepcja zakłada lokalizację dynamicznych form – kominów światła – w miejscu kaźni i pochówku więźniów. Ostrosłupy przecinają poziom placu tworząc pod jego posadzką połączenie pomiędzy warstwą historii, pamięci i emocji. Wykończone surowym betonem nawiązują do betonowych ścian podziemnych cel i izolatek, wprowadzając jednocześnie dodatkową dynamikę w przestrzeni wyodrębnionych placów.

Kolejnym elementem są wykonane ze stali kortenowskiej prostopadłościenne formy symbolizujące lokalizację geograficzną więzień i obozów pracy okresu PRL na terenie Polski. Ich wysokość została zróżnicowana w nawiązaniu do odnotowanej liczby ofiar w poszczególnych ośrodkach.

Naszym celem jest umożliwienie osobistego kontaktu odwiedzających z miejscami pamięci bez konieczności kupowania biletu i zwiedzania całego kompleksu. Przestrzeń pamięci dostępna będzie bezpośrednio z ulicy Rakowieckiej w godzinach funkcjonowania Muzeum.

Płaszczyzna Emocji.

„Nie ma kognicji bez emocji, nawet jeśli nie zawsze jesteśmy świadomi emocjonalnych podstaw naszego rozumowania."

Mark Johnson – „The meaning Of The body”.

Płaszczyzna emocji to rodzaj „eksploratorium”, gdzie zwiedzający poprzez wielo-zmysłowy odbiór przestrzeni będą mogli poczuć w sposób symboliczny namiastkę „atmosfery” PRL-owskiego więzienia.

Koncepcja zakłada stworzenie rozczłonkowanej ścieżki przecinającej historyczne mury więzienia i prowadzącej zwiedzających przez najważniejsze miejsca. Główne osie ścieżki łączą budynki 1,2 oraz Pałac Cudów z najważniejszymi miejscami kaźni na terenie Obiektu.

Chcemy opowiedzieć za pomocą przestrzeni historię walki, uwięzienia, życia za murami oraz śmierci polskich bohaterów. Wędrówka ścieżką emocji ma prowadzić zwiedzających do głębszej analizy motywów i priorytetów - zarówno tych, którymi kierowali się bohaterowie opowieści, jak i swoich własnych. Chcemy przywrócić pamięć poprzez symboliczne ale indywidualne doświadczenie kolejnych prób, jakim poddawani byli więźniowie.

Wierzymy, że zaprojektowana przez nas przestrzeń uzupełniona ekspozycją może pomóc w przywróceniu właściwego miejsca w historii Polski tym wszystkim, którzy za jej wolność oddali najwyższą cenę. Dla zwiedzających zaś, wędrówka śladami Żołnierzy Wyklętych może stać się okazją odnalezienia tożsamości jednostki i wspólnoty.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, ronet@ronet.pl