Konkurs urbanistyczno-architektoniczny na opracowanie spójnego systemu zieleni miejskiej w Gorzowie Wielkopolskim
II nagroda

<<< powrót
  • Przemysław Kowalski, Marcin Nowicki, Miłosz Zieliński, Michał Grzybowski, Justyna Tarajko-Kowalska
Skład zespołu:
  • dr inż. Przemysław Kowalski  
  • dr inż. arch, arch, krajobrazu Miłosz Zieliński  
  • mgr inż. arch. Marcin Nowicki  
  • mgr inż. arch. krajobrazu Michał Grzybowski  
  • dr inż. arch. Justyna Tarajko-Kowalska 

KONKURS URBANISTYCZNO-ARCHITEKTONICZNY NA OPRACOWANIE SPÓJNEGO SYSTEMU ZIELENI MIEJSKIEJ GORZOWA WIELKOPOLSKIEGO

Jednym z najważniejszych kierunków, tworzących nową jakość w zarządzaniu krajobrazem i środowiskiem przyrodniczym, jest idea Zielonej Infrastruktury (ZI), która została ukształtowana latach 90-tych XX w. Koncepcja W skali miasta, ZI definiowana jest jako sieć zaprojektowanych i nieprojektowanych terenów zieleni, stanowiących własność zarówno publiczną, jak i prywatną, które zarządzane są jako zintegrowany system, przynoszący różnorodne korzyści jednocześnie społeczeństwu i środowisku. W jej skład wchodzą pozostałości zieleni o charakterze naturalnym, a także tereny zieleni urządzonej oraz zieleń utworzona z wykorzystaniem rozmaitych technologii, jak zielone dachy, zbiorniki retencyjne, zielone ściany. Te elementy tworzą system, na który składają się obszary węzłowe (tereny o dużej powierzchni i możliwie wysokiej bioróżnorodności) i sieć łączących je korytarzy ekologicznych, budowanych wzdłuż cieków wodnych i innych linearnych układów zieleni i wód powierzchniowych. Integralnym komponentem struktury ZI są także tzw. "miejsca", czyli płaty izolowanych terenów zieleni i wód otwartych, niepołączone bezpośrednio z systemem za pomocą korytarzy ekologicznych. Poszczególne elementy systemu pełnią jednocześnie wiele funkcji, na przykład mogą służyć oczyszczaniu wód opadowych i rekreacji.

SKALA MIASTA

Koncepcja miejskiej Zielonej Infrastruktury oparta została na pierścieniowo-klinowym układzie zieleni, który nawiązuje do idei miasta-ogrodu. W systemie ujęte zostały obszary o najwyższych wartościach przyrodniczych: lasy, łąki oraz tereny podmokłe, które stanowią osnowę zielonego szkieletu miasta. Wyznaczono także strefy rozwoju, które zlokalizowane zostały w terenach o niższych wartościach przyrodniczych. Główne założenia koncepcji to: zabezpieczenie pierścienia terenów zieleni o różnym charakterze, otaczających centrum miasta; wzmocnienie klinowego układu zieleni penetrującego śródmieście od strony północnej i zachodniej; ochrona wartościowych zbiorowisk roślinnych na terenach podmokłych w południowej i centralnej części miasta; wykreowanie połączeń pomiędzy izolowanymi obszarami zieleńców i parków z wykorzystaniem alejowych nasadzeń drzew.

Układ pierścieniowy terenów zieleni otaczających miasto wykorzystuje obszary leśne, antropogeniczne siedliska łąk i terenów uprawnych, jak również tereny podmokłe i zalewowe. W pierścieniu zieleni przewiduje się lokalizację ekstensywnych funkcji takich, jak wypoczynek, uprawy polowe. W wybranych lokalizacjach przewidziano możliwość tworzenia i rozbudowy stref zainwestowania o charakterze ekskluzywnych enklaw w zieleni. Planowane kliny o charakterze "błękitnej wstęgi" zostały zabudowane w oparciu o ciąg rzeki Warty i Kłodawki oraz rozległe obszary wilgotnych łąk na terenie Zamościa. Od strony północno-zachodniej, śródmieście połączone jest z terenami otwartymi otaczającymi miasto za pomocą klinów parkowo-łąkowych. Uzupełnieniem systemu Zielonej Infrastruktury w skali miasta jest układ alej obsadzanych drzewami, które planowane są wzdłuż głównych ciągów komunikacyjnych, łącząc izolowane parki i skwery miejskie.

SKALA ŚRÓDMIEŚCIA

Dla uzasadnienia rozwiązań szczegółowych zawartych w zakresach wymaganych przez opracowanie konkursowe przygotowano także ogólną koncepcję kształtowania systemu komunikacyjnego oraz przyrodniczego śródmiejskiej części Gorzowa. Realizacja przyjętej koncepcji przewiduje przesunięcie ruchu kołowego poza obręb ścisłego centrum wyznaczanego przez obrys linii Plant oraz prawy brzeg Warty. Śródmieście Gorzowa staje się wówczas salonem miejskim, którego wnętrze przyjazne pieszym może zostać urządzone z wykorzystaniem szpalerowych nasadzeń drzew. Przykładem takiego rozwiązania jest wskazanie ulic Herberta i Młyńskiej, którym nadano charakter miejskiego podworca – woonerfu. Ruch tranzytowy wokół centrum przejmuje ulica Jagiełły. Przewidziano także budowę nowego mostu samochodowego w rejonie ul. Ogrodowej. Kształtowanie systemu zieleni w tej części miasta opiera się na szkielecie, którego oś stanowią Planty Miejskie. Od nich w kierunku północnym i południowym prowadzone są ciągi ekologiczne w formie zieleńców i skwerów lub alej obsadzanych drzewami. Najważniejszym z nich jest planowany park rzeczny Kłodawki, którego scalenie wymaga rewitalizacji terenu na południu ul. Sikorskiego oraz uzupełnienie luk w kierunku północnym. Przewidziano także możliwość połączenia systemu zieleni północnej części miasta z lewym brzegiem Warty z wykorzystaniem zielonych mostów pieszo-rowerowych. Jeden z nich to zmodernizowany istniejący most kolejowy, drugi to kładka piesza zbudowana w rejonie ul. Cichońskiego. Kompleksowe rozwiązanie zieleni umożliwiło opracowanie całościowego systemu retencji i dystrybucji wód opadowych. Proponuje się zastosowanie mikroretencji wody w formie tzw. ogrodów deszczowych, przechwytywanie i transport jej nadmiaru do zbiorników pośrednich i kontrolowane rozsączanie w sztucznych terenach podmokłych. Działanie to przyczyni się do ograniczenia spływu powierzchniowego i naturalnego oczyszczenia wody szarej. Schemat funkcjonowania przedstawiono na planszy nr 5.

SKALA SZCZEGÓŁOWA

1. Planty Miejskie – odcinek od ul. Sikorskiego do ul. Chrobrego


Odcinek ten stanowi strefę wejściową w ciąg Plant Miejskich. W przedstawionej koncepcji przewidziano uporządkowanie tego obszaru poprzez następujące działania: (1) likwidacja istniejącego parkingu naziemnego, organizacja ograniczonej liczby miejsc postojowych wzdłuż ul. Strzeleckiej oraz budowa parkingu podziemnego na ok 100 miejsc postojowych wspólnie z sąsiednim centrum handlowym. Kluczowym elementem projektu jest udostępnienie brzegów Kłodawki dla celów wypoczynkowych, które zrealizowano poprzez stworzenie zagłębionego zakola rzeki oraz kładki pieszej łączącej istniejący park Wiosny Ludów z terenem opracowania. W dalszym odcinku przewidziano stworzenie przestrzeni o charakterze mniej formalnym, klubowo-parkowym. Funkcja tego terenu jest elastyczna, zależna od potrzeb. W koncepcji stworzono jedynie przestrzenne pas partu składające się z drzew, płaszczyzn trawników i nawierzchni przepuszczalnych. Gospodarowanie wodami opadowymi na tym obszarze oparte jest na lokalnej retencji i wymaga odprowadzania do kanalizacji burzowej. Retencja odbywa się zarówno w obrębie nawierzchni utwardzonych i trawiastych. Zakłada się obniżenie poziomu trawników do rzędnych dzisiejszej nawierzchni tak, aby nadmiar wody deszczowej mógł swobodnie spływać. Konsekwencją takiego rozwiązania będzie konieczność obniżenia poziomu terenu wokół istniejących drzew, co może wiązać się z potrzebą ich usunięcia. Wskazanie drzew do likwidacji nastąpi po przeprowadzeniu szczegółowej analizy dendrologicznej.

Ten odcinek Plant ma charakter parkowy, z tego względu zastosowano zarówno gatunki rodzime jak i obce: lipa drobnolistna, klon polny, klon pospolity, klon ginnala, sofora japońska miłorząb dwuklapowy, cypryśnik błotny, dąb szkarłatny, ozdobne rodzaje jabłoni. Nie przewidziano tu wykorzystania roślin zielnych.

2. Planty Miejskie – odcinek od ul. Chrobrego do ul. Dzieci Wrzesińskich

Ten odcinek Plant Miejskich stanowi węzłową rolę w kompozycji projektowanego systemu zieleni śródmieścia Gorzowa. Do najważniejszych projektowanych elementów kompozycyjnych należy wyeksponowanie historycznych murów miejskich oraz rozwiązanie ogrodów deszczowych, służących retencji wód opadowych. Obszar ten pełni funkcję węzłową, łącząc śródmieście z Parkiem Siemieradzkiego poprzez skwer przy ul. Drzymały. W koncepcji zaproponowano także rozwiązanie powiązania przestrzennego i funkcjonalnego z opisanym powyżej pierwszym odcinkiem Plant. Proponuje się wykonanie reprezentacyjnego placu u zbiegu ulic: wyłączonej z ruchu kołowego ul. Chrobrego oraz Wybickiego i Jagiełły. Wyposażenie placu obejmuje elementy wodne, zieleń wysoką i niską oraz pergolę tworzącą rodzaj korytarza spajającego z pierwszym odcinkiem plant. Kompozycja placu przedłużona jest w kierunku wschodnim, tworząc nową aranżację przestrzenną przed istniejącym budynkiem banku. Całkowitej zmianie ulega organizacja przestrzenna i funkcjonalna fragmentu Plant wzdłuż istniejących Murów Miejskich. Celem działania jest wykreowanie przestrzeni otwartej otoczonej ścianami: od południa konkretną murów, od północy obiektywną tworzoną przez istniejącą zieleń skweru przy ul. Drzymały. Od strony północnej stworzone zostało rozległe przedpole o nawierzchni przepuszczalnej, które stwarza możliwość aranżacji wydarzeń kulturalnych w powiązaniu z murami. Pomiędzy powstałym placem a ul. Jagiełły zbudowane zostaną obszerne ogrody deszczowe, zagłębione o ok 1m poniżej poziomu jezdni i placu, w których okresowo zatrzymywana będzie woda opadowa. Zwieńczeniem tej przestrzeni w otoczeniu budynku sądu jest przestrzeń publiczna z niewielkimi pawilonami, która jednocześnie umożliwiają oddzielenie przestrzeni półprywatnych we wnętrz osiedla od głównego ciągu spacerowego, prowadzonego wzdłuż ul. Dzieci Wrzesińskich. Ulica ta zyskuje charakter ciągu pieszo jezdnego z ograniczoną możliwością parkowania. W zastępstwie po zachodniej stronie budynku sądu zaprojektowano nową kubaturę z ogólnodostępnym parkingiem podziemnym, na ok 70 m.p. Gospodarka zielenią. W związku z budową ogrodów deszczowych, pokazanych na schematach na planszy nr 5, konieczne będzie usunięcie znacznej części drzew i krzewów. Zachowane zostaną jedynie najbardziej wartościowe, jak cisy i ozdobne jabłonie. Zastosowane gatunki: klon pospolity, dąb szkarłatny, ozdobne jabłonie świtośliwa Lamarcka, winorośl japońska. Rośliny zielne – rodzime gatunki charakterystyczne dla zbiorowisk zmienno-wilgotnych: krwawnica pospolita, rdest ptasi, kwiściąg lekarski, szałwia okrągłolistna, a także obce, jak np. zawilec japoński.

3. Kwartał zabudowy pomiędzy ul. Dzieci Wrzesińskich, Jagiełły i Sikorskiego

Przestrzeń ta pełni obecnie funkcję tranzytową w kierunku północ południe, poprzez istniejące przejście podziemne. Przyjęto założenie kanalizowania ruchu pieszego wzdłuż ul. Dzieci Wrzesińskich i wykonanie nowego przejścia u zbiegu ulic Jagiełły, Warszawskiej i Sikorskiego. Dzięki temu teren pomiędzy budynkami odzyska należny charakter półpubliczny. W działaniach szczegółowych zaprojektowano tu gradację przestrzeni pod kątem jej kameralności poprzez wykonanie kilku tarasów z miejscami wypoczynku oraz elementy małej architektury. Gospodarka zielenią. Przewidziano zachowanie istniejącego drzewostanu i uzupełnienie o nowe nasadzenia drzew – roztrzeplin wiechowaty i roślin okrywowych: śnieguliczka chenaulpa i bluszcz pospolity.

4. Skwer u zbiegu ulic Jagiełły, Warszawskiej i Sikorskiego, ul. Dziewięciu Muz, Błonia przy Filharmonii

Obszar ten pełni strategiczną funkcję w planowanym systemie obiegu gromadzenia, oczyszczania i rozsączania wód opadowych. W skali miasta skoncentrowane zostaną tu funkcje edukacji i kultury wysokiej w powiązaniu z rekreacją. Dostęp od strony południowej zapewniony został przez nowoprojektowany tunel pod ul. Jagiełły. Przyjmie on formę placu miejskiego z niewielką częścią zadaszoną jezdnią. Podążając w kierunku SP 17 dojście prowadzi przez przekształcony skwer z zespołem ogrodów deszczowych ku rozległej tafli wody tworzonej przez dolny zbiornik retencyjny. Będzie miał on konstrukcję dwuwarstwową, w którego podziemnej części gromadzona będzie woda szara, spływająca z kanalizacji deszczowej, stopniowo uwalniana do obiegu w kolejnych sztucznie wybudowanych terenach wilgotnych. W sąsiedztwie Filharmonii, na poziomie górnego tarasu zaprojektowane zostało lustro wody, powyżej którego amfiteatralnie rozrzeźbiono teren, z którego możliwa będzie obserwacja pokazów multimedialnych wyświetlanych na zachodniej ścianie Filharmonii. Pod taflą wody możliwe będzie wykonanie podziemnej kubatury o funkcji centrum edukacji przyrodniczej. Na stokach ponad Filharmonią zlokalizowany został system terenów podmokłych, w których odbywać się będzie oczyszczanie i infiltracja wód opadowych pompowanych ze zbiorników pośrednich. Zieleń. Na obszarze tym, ze względu na jego położenie w krajobrazie otwartym, przewidziano zastosowanie wyłącznie rodzimych gatunków roślin. Drzewa i krzewy: wierzba biała, wierzba krucha – stosowane na terenie powyżej dolnego zbiornika retencyjnego – drzewa prowadzone w formie głowiaste, lipa drobnolistna, dąb szypułkowy, wiąz (formy mieszańcowe, odporne na grafiozę), klon polny, topola biała, dereń świdwa, kalina koralowa, kalina hordowina, róża dzika, kruszyna pospolita, leszczyna pospolita, kłokoczka południowa.

Rośliny zielne: nasadzenia wyłącznie w terenach podmokłych, gatunki charakterystyczne tyko dla tego typu siedlisk, krwawnica pospolita, krwiściąg lekarski, pełnik europejski, ko sadziec syberyjski, ostrożeń, firletka poszarpana, śmiałek darniowy. Wśród wierzb głowiastych także zawilec gajowy, śnieżyca wiosenna, knieć błotna.

5. Nabrzeże Warty – odcinek od mostu Lubuskiego w kierunku zachodnim, brzeg prawy i lewy

Dla tego obszaru przewidziano funkcję rekreacyjną i kulturalną, a także przyrodniczą. Teren ten pełni istotną rolę w systemie przewietrzania miasta. Projektowane zagospodarowanie ma charakter ekstensywny wprowadzając jedynie niewielkie interwencje i uporządkowanie przestrzeni. W krajobrazie tym pojawią się dwie nowe przeprawy przez Wartę, samochodowa i piesza. W rejonie mostu pieszego projektuje się stworzenie przestrzeni do spędzania wolnego czasu tj. niewielkie lokale gastronomiczne i miejsca piknikowe. Projektowane ciągi komunikacyjne piesze i rowerowe będą miały nawierzchnię przepuszczalną, co poprawia retencję wody. Zieleń. Ze względu na bezpośrednie sąsiedztwo otwartych wód powierzchniowych przewiduje się wyłącznie rodzimych gatunków roślin drzewiastych i zielnych. Drzewa i krzewy: klon polny, lipa drobnolistna, dąb szypułkowy o pokroju kolumnowym, kalina koralowa, róża pospolita. Rośliny zielne: trzcinnik, molinia, złocień pospolity, krwawnica pospolita.

6. Nabrzeże Warty – odcinek wzdłuż ul. Fabrycznej

Dla obszaru tego przewidziano pełnieni funkcji kulturalnej oraz aktywnego wypoczynku. Aranżacja przestrzenna ograniczona jest do skromnych interwencji polegających w dużej mierze na przeprowadzeniu prac porządkowych i niwelacji terenu, oraz systematycznego jego wykaszaniu. W terenie tym możliwe będzie organizowanie imprez plenerowych - koncertów i spektakli. Na co dzień będzie on przeznaczony dla aktywnego wypoczynku, dzięki obecności urządzeń do sportu na powietrzu, oraz dzięki strefie relaksu wyposażonej w meble wiklinowe organizowanej wśród zadrzewień w rejonie zachodnim terenu. Zieleń. W projekcie przewidziano wyłącznie uporządkowanie i wykorzystanie istniejącej zieleni. Ewentualne dosadzenia drzew i krzewów ograniczają się do wykorzystania gatunków rodzimych, jak wierzby, klon polny, dąb szypułkowy, grab pospolity. Rośliny zielne znajdą zastosowanie wyłącznie w runie części leśnej. Wykorzystane zostaną takie gatunki jak mięta, lebiodka, błociszki, przytulia, ułudka i zawilec gajowy, śnieżyca wiosenna.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, ronet@ronet.pl