Konkurs na opracowanie koncepcji architektonicznej Budynku ASP dla Wydziału Rzeźby w Warszawie przy ul. Spokojnej 15
Wyróżnienie honorowe

<<< powrót
  • ATJ Architekci Sp. z o.o.
  • MIMIKA s.c.
Skład zespołu:
  • Michał Adamczyk  
  • Mikołaj Kwieciński  
  • Piotr Musiałowski  
  • Jacek Kwieciński 

Opis rozwiązań programowo - przestrzennych

Lokalizacja.
Miejsce przeznaczone na realizację przyjęto zgodnie z decyzją o lokalizacji budynku Wydziału Rzeźby ASP na działce nr 2 w obrębie 6-03-06 na terenie oznaczonym literami / cyframi B, C, D, E, E, F, III, IV przy ulicy Spokojnej 15. Na części terenu znajduje się zabytkowy zespół budynków dawnych Miejskich Zakładów Sanitarnych zrealizowany około roku 1912. Teren pod budynek Wydziału Rzeźby znajduje się we wschodniej części działki w miejscu nieistniejącego trzypiętrowego, ceglanego budynku o charakterze jednotraktowej oficyny przekrytej jednospadowym dachem, w którym zlokalizowany był Zakład Izolacyjny – tzw. Izolatorium. Zabytkowy zespół jest unikatowym, warszawskim przykładem architektury municypalnej z początku ubiegłego wieku. W bezpośrednim sąsiedztwie działki znajdują się także tereny cmentarzy - Powązkowskiego i Żydowskiego. Do specyfiki miejsca wnoszą one geometryczny rygor ceglanych ogrodzeń – murów, oraz ścianę wysokiego, starego drzewostanu. Całość tworzy wyjątkowe złożenie; zabytkowej struktury – zróżnicowanych skalą budynków rozdzielonych wewnętrznymi dziedzińcami, wysokich, ceglanych murów i enklawy intensywnej zieleni. Stanowi to o unikalnej atmosferze miejsca i według autorów projektu wymaga szczególnego traktowania.

Przestrzeń staje się miejscem. Ciekawą obserwacją z miejsca lokalizacji są też interwencje humanizujące zastaną przestrzeń. Mimo relatywnie krótkiej obecności nowych gospodarzy – Wydziału Nowych Mediów ASP, pojawiły się na terenie takie elementy jak tymczasowe ekspozycje prac studenckich, malownicze odpady - resztki artefaktów rzeźbiarskich, malarskich, instalacyjnych, wypielęgnowany trawnik, nowe nasadzenia, rośliny doniczkowe czy gołębnik. Surowa, ceramiczna i - po zabiegach konserwatorskich - może zbyt sterylna architektura, zostaje nacechowana, uczłowieczona. Zmiany w przestrzeni odbywają się wielowymiarowo ale ich początek jest jeden. Zmienia się użytkownik przestrzeni, poprzez zmianę funkcji z infrastrukturalnej – utylitarnej, miejskiej na funkcję szkolnictwa i kultury. Zmiana ta musi odcisnąć piętno na istniejącej przestrzeni i według autorów projektu nowa architektura powinna dać pozytywny impuls - oprawę dla tych przekształceń.

Dystans. Analizując cechy lokalizacji zespół autorski przyjął decyzję o konieczności zachowania możliwie największego dystansu przestrzennego pomiędzy istniejącą zabytkową strukturą a projektowanym budynkiem. Ze względu na szczupłość miejsca i rozbudowany program funkcjonalny była to jedna z najważniejszych decyzji wpływających na kształt nowej architektury i jej relacji z istniejącym zespołem. Dystans ten wpisuje się logikę przestrzenną historycznego zespołu pod postacią kolejnego dziedzińca - nowego placu. Dzięki niemu istniejąca zabytkowa struktura ma szansę zyskać oprawę – tło. Dystans umożliwia odczuwanie wzajemnej relacji, energii – napięcia powstającego na styku – granicy starego i nowego. Dystans umożliwia oddziaływanie architektur. Architektur, które dzieli stulecie. Oddziaływanie generujące dialog, w którym każda ze stron zyskuje, odnosząc się do siebie i uzupełniając. Podejmując decyzję o pozostawieniu dystansu i fizycznym „nie dotykaniu” zabytkowego zespołu, autorzy mają świadomość tego, że jest to jego zapleczowa elewacja z wieloma przypadkowymi wizualnie zestawieniami, które powstały na skutek zniszczeń wojennych czy są efektem upływu lat. Jednakże malowniczość tej nieplanowanej kompozycji jak i niewątpliwy urok doraźnych, spontanicznych interwencji w jej obrębie, wpłynęły na zamierzenie pozostawienia przestrzennego status-quo.

Plac. Konsekwencją obszernego programu funkcjonalnego i decyzji o szukaniu „oddechu” – jest umieszczenie zespołu wielkogabarytowych pracowni pod poziomem terenu i uzyskanie relatywnie dużej powierzchni placu – nowego dziedzińca. Plac stanowi przekrycie sal dydaktycznych i poprzez swoje liczne perforacje zapewnia dostęp światła oraz wizualny kontakt pomiędzy poziomami. Plac staje się uczelnianą agorą. Żyjącym miejscem. Przestrzenią czasu wolnego. Pauzy. Inspiracji… Może też przyjąć bardziej oficjalny program. Stając się terenem ekspozycji stałych czy tymczasowych, wydarzeń plenerowych, instalacji, performance itp. Autorzy nie wykluczają również możliwości mobilnego, membranowego przekrycia tej powierzchni. Koncepcja zakłada że płaszczyzna posadzki, zresztą tak jak i ściana nadziemnej części kubaturowej jest wykończona czerwonym brukiem - czerwoną cegłą ceramiczną. Razem z istniejącym historycznym zespołem stają się monolitem - zacierając różnicę pionu i poziomu, starego i nowego. Porządkują i scalają przestrzennie.

Architektura „pawilonu – ściany”. W warstwie ideowej kształtowanie nadziemnej części kubaturowej budynku odnosi się do charakterystycznych elementów otoczenia jakimi są historyczne ogrodzenia murowane oraz jednotraktowe proste budynki oficyn przekrywane jednospadowymi dachami. W rejonie lokalizacji zarówno w obrębie terenu opracowania jak i najbliższym sąsiedztwie występują obiekty murowe; mury cmentarzy i mury posesji. Dlatego kubatura nadziemna rozciąga się wzdłuż wschodniej granicy działki jak ściana - mur. Długa, wąska, proporcjonalnie wysoka, staje się uprzestrzennioną ścianą ograniczającą strukturę urbanistyczną od wschodu, definiującą wyraźną granicę, jednoznacznie określającą introwertyczny układ przestrzenny zwracający się w stronę podmiotu czyli dziedzińca - placu pomiędzy starym a nowym. Budynek materiałowo podporządkowuje się rygorowi przestrzennemu placu i stanowi jego pionową kontynuację. Ściany pawilonu upodabniają się do posadzki placu i istniejącej zabudowy. Stają się ceramicznym monolitem, dopełniającym architekturę płaszczyzny placu i zabytkowego zespołu. Wysokość pawilonu jest wartością zmienną. W północnym szczycie budynku geometrie dachu jednospadowego opisywane są przez rzędne 10.00 i 8.05 m. W południowym są to odpowiednio 7.95 i 6.70m. Projekt zakłada więc łagodny spadek geometrii dachu zarówno w linii kalenicy jak i wierzchu ściany. Powodem obniżenia gabarytu pawilonu jest dostosowanie wysokości do skali zabytkowego zespołu w miejscu gdzie występuje przewężenie przestrzeni dziedzińca i relacja z bezpośrednio sąsiadującym obiektem jest ewidentnie czytelna.

Ceramika. Skromny, surowy detal wykonany z elewacyjnej cegły ceramicznej to podstawowe odniesienie w analizach materiałowych zebranych z miejsca lokalizacji. Zespół autorski zakłada w projekcie bezkompromisowe nawiązanie materiałowe. Proponuje surowe, proste geometrie, „oczyszczone” z detalu w opozycji do historycznych, z języka miejsca czerpiąc jednakże w warstwie materiałowej. Nawiązaniem jest skala elementu ceramicznego, jego faktura, kolor, oraz głębokość i kolor spoiny. Ceramika jest przestrzennym spoiwem starego i nowego. Zamierzeniem autorskim jest uporządkowanie poprzez scalenie a nie wydzielenie - podkreślanie odrębności. Istniejący zespół zabytkowy jest malowniczo rozczłonkowaną, nieuporządkowaną architekturą o charakterze utylitarnym i dość przypadkowej „pragmatycznej” kompozycji. Stąd też decyzja o porządkowaniu poprzez ujednolicenie. Próba wpisania, stopienia się z miejscem. Próba zbudowania wrażenia jakby nowy obiekt - Wydział Rzeźby ASP był tam od zawsze.

Glify. Dla zespołu autorskiego glify były jednym z pierwszych skojarzeń dotyczących ceramicznych detali ścian murowanych. Glify i ich ukształtowanie są w projekcie podporządkowane relacjom do kierunków padania światła, bądź zależności widokowych. Zapraszają światło do wnętrz pracowni. Budują przestrzenną relację pomiędzy placem dolnym a górnym. Kształtowanie krawędzi obramień perforacji okiennych stosowane jest w przypadku przegrody poziomej czyli w strefie sufitowej nad pracowniami pod płaszczyzną placu, oraz pionowej czyli elewacji nadziemnej części budynku. Oprócz praktycznej funkcji ułatwienia penetracji światła do wewnątrz, stanowią - w warstwie ideowej - ukłon w stronę przeznaczenia obiektu na Wydział Rzeźby. Są ideowym zapisem działania w materiale, gier światłocieniowych, „odciskiem dłuta w płaszczyźnie ściany czy sufitu”. Otwory okienne w posadzce placu – przekryciu pracowni, obok roli plastycznej, wizualnej pełnią też rolę filtra poziomu natężenia światła we wnętrzach. Projekt przewiduje zastosowanie systemu rolet przeciwsłonecznych, pełniących rolę rozpraszacza światła słonecznego, decydujących o jego bezpośredniej lub pośredniej - bezcieniowej formie.

Dwa poziomy placu. Konsekwencją przyjętych rozwiązań programowo – przestrzennych jest uzyskanie dwóch poziomów placu. Pod płaszczyzną dziedzińca górnego projekt przewiduje zespół największych pracowni nowego Wydziału Rzeźby ASP. Zespół ten zaprojektowano tak, że pomieszczenia pracowni mają możliwość połączenia i przekształcenia się w jednoprzestrzenną galerię wystawienniczą, stanowiącą dolny poziom placu. Uzyskana dolna powierzchnia wystawiennicza, po złożeniu mobilnych ścian w zasadzie opisuje gabarytami poziom placu górnego tzn. ma wymiary ok. 70 x 9-14m. Oczywiście przyjęte rozwiązanie zakłada też możliwość dowolnej aranżacji dolnego poziomu, łączenia i wydzielania całości lub części pracowni. Każda z sal przypisanych do poziomu -5.95 ma wymagany stopień oświetlenia światłem dziennym mieszczącym się w zależności od funkcji w przedziale od 1/8 – 1/4 - powierzchni perforacji okiennej do powierzchni pracowni. Każda z sal posiada zaplecze z częścią magazynową, szatniową, oraz ujęciem wody. We wszystkich przewidziano suwnice o nośności 1000kG. Dolny poziom pracowni ma również możliwość bezpośredniego wyjścia na zewnątrz, na zielony, dolny dziedziniec. Przy wschodniej granicy działki projekt zakłada obniżenie terenu do poziomu ok. – 6.00 i uzyskanie atrakcyjnej przestrzeni zewnętrznej o długości ok. 70m i zmiennej szerokości ok. 4 -8m zakończonej schodami prowadzącymi na południową część posesji. Przestrzeń ta o bardziej kameralnym nastroju, w założeniach ma być dolnym ogrodem. Powierzchnią przerwy w pracy – zajęciach, miejscem odpoczynku, integracji. Jednocześnie jak każda przestrzeń na Wydziale Rzeźby może przyjąć rolę tymczasowej lub stałej ekspozycji prac studenckich, instalacji, performance itp.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: ronet@ronet.pl, poczta@ronet.pl