Konkurs studialny "ul. Kopernika" na opracowanie koncepcji urbanistycznej obszaru Śródmieścia Krakowa zawartego w granicach ulicy Lubicz, Al. Powstania Warszawskiego, ulic Grzegórzeckiej, Wielopole i Westerplatte.
II Nagroda równorzędna

<<< powrót
  • Biuro Rozwoju Krakowa S.A.
Skład zespołu:
  • mgr inż. arch. Elżbieta Koterba  
  • mgr inż. arch. Sebastian Chwedeczko  
  • mgr inż. arch. Ewa Kozioł-Taracha  
  • mgr inż. arch. Anna Kural  
  • mgr inż. arch. Tomasz Leśniak  
  • mgr inż. arch. Agnieszka Rączka-Gądek  
  • mgr inż. arch. Jolanta Szot-Grzywnowicz  
  • mgr inż. arch. Andrzej Zaborski  
  •  
  • http://www.brk.com.pl 

1. Kontekst historyczny i urbanistyczny

Obszar objęty konkursem stanowi przestrzeń na mapie miasta Krakowa istotną zarówno pod względem historycznym jak i urbanistycznym. Bezpośrednie sąsiedztwo Starego Miasta, dworca autobusowego, kolejowego – a przez to dostępność portu lotniczego Balice - oraz bezpośrednie skomunikowanie z transportem publicznym i trasami szybkiego ruchu poprzez ronda Mogilskie i Grzegórzeckie z pozostałymi dzielnicami Krakowa stanowi o jego wyjątkowym potencjale.

Z historycznego punktu widzenia walory dzielnicy dostrzeżono na przełomie XVIII i XIX wieku, kiedy to zdecydowano o intensyfikacji urbanistycznej dzielnicy Wesoła. Plany zakładały stworzenie w tym miejscu „miasta w mieście”, jednostki samowystarczalnej, w której jedną z głównych ról odgrywa wypoczynek. Założenie Ogrodu Botanicznego z budynkiem Obserwatorium Astronomicznego pod koniec XVIII wieku w pełni wpisywało się w tę koncepcję. Na przestrzeni XIX wieku na przedmiotowym obszarze zrealizowano kompleks klinik uniwersyteckich Collegium Medicum zaprojektowanych w duchu historyzmu. Monumentalne obiekty, zabudowa rezydencyjna oraz rozległe ogólnodostępne tereny zielone zdecydowanie podniosły rangę dzielnicy na tle całego miasta.

Dalszy rozwój tej części Krakowa nastąpił już poza granicami obszaru objętego tematem konkursu, lecz jest równie istotny w zakresie kształtowania współczesnego spojrzenia na układ przestrzenny. Od strony wschodniej teren graniczy z al. Powstania Warszawskiego wraz z węzłami komunikacyjnymi takimi jak Rondo Mogilskie oraz Rondo Grzegórzeckie. W latach 60-tych XXw. krystalizowała się koncepcja zabudowy al. Powstania Warszawskiego budynkami wysokościowymi i stworzenia dzielnicy biurowej. Pozostałością po tych planach są dziś budynki „Szkieletora” (budynek NOT-u) przy Rondzie Mogilskim oraz tzw. „Błękitka” przy Rondzie Grzegórzeckim, a także trzy budynki wysokie zwane „żyletkowcami” wzdłuż al. Powstania Warszawskiego. Kontynuacja tej idei znalazła swoje odzwierciedlenie w przeprowadzonym niedawno konkursie.

Kolejnym ważnym elementem stanowiącym bezpośrednie sąsiedztwo omawianego terenu są budynki Opery Krakowskiej, a także budynki biurowe przy ul. Lubicz oraz ul. Grzegórzeckiej powstałe na przełomie XX i XXI w. Lokalizacja nowoczesnych obiektów kultury oraz budynków z filiami międzynarodowych przedsiębiorstw właśnie w tym rejonie świadczy o wartości i ogromnym potencjale miejsca.


2. Idea kształtowania koncepcji urbanistycznej

Ze względu na wyjątkowe walory obszaru; jego wartość historyczną, substancję zabytkową oraz szczególną lokalizację terenu, zespół projektowy przyjął podstawowe założenia dla koncepcji urbanistycznej:
- zdecydowano o maksymalnym udostępnieniu terenu w ramach otwartych przestrzeni publicznych,
- zaproponowano program oparty o aktywizację obszaru i nadanie mu spójnego pod względem funkcjonalnym
charakteru z wykorzystaniem istniejących wartościowych obiektów historycznych,
- wyznaczono osie kompozycyjne będące przestrzennym i funkcjonalnym połączeniem pomiędzy Starym
Miastem, Gmachem Opery oraz zespołem centrum administracyjnego,
- rozwinięto system zieleni publicznej i parkowej miasta w samym centrum obszaru nadając mu charakter
ogólnodostępnych przestrzeni publicznych.

3. Rozwiązania przestrzenne i funkcjonalne

Podstawowe założenia


Przyjęto założenia będące podstawą do prowadzenia prac projektowych:

- Programowe – Ze względu na zmianę programu użytkowego w stosunku do stanu istniejącego zdecydowano się wprowadzić, jako funkcję podstawową, usługi kultury skupione w ramach Centrum Form

- Artystycznych oraz funkcję uzupełniającą; mieszkaniową i hotelową. Taka dyspozycja programowa wypełnia lukę w ofercie funkcjonalnej miasta, dając możliwość lokalizacji obiektów kultury w zintegrowanej przestrzeni, świetnie skomunikowanej (port Balice, Krakowski Szybki Tramwaj) w bliskim położeniu najważniejszych budynków publicznych. Kraków jako miasto od zawsze kojarzone z emanacją zjawisk kulturalnych nigdy nie zagwarantował artystom miejsca, w którym będą mogli właściwie tworzyć i prezentować swoje dzieła, a mieszkańcom dogodnej formy ich odbioru. Wzbogacenie miejsca dodatkowo o mieszkania wraz z pracowniami dostępnymi dla artystów spowoduje, iż obszar stanie się nie tylko miejscem dla powstawania sztuki i jej prezentacji, ale również obszarem pełnym życia codziennego, chętnie odwiedzanym przez mieszkańców i zwiedzających.

- Przestrzenne – usankcjonowano historyczny kontekst miejsca poprzez pozostawienie obiektów wpisanych do rejestru zabytków i gminnej ewidencji przy jednoczesnym nadaniu im nowej funkcji. Zdecydowano o wyburzeniu obiektów stanowiących dziś chaotyczną zabudowę i przeznaczeniu nowopowstałego obszaru pod lokalizację ogólnodostępnej zieleni parkowej z wkomponowanymi w nią budynkami Centrum Form Artystycznych. Pas zieleni łączący projektowany park z Plantami zaoferuje nowy ciąg pieszy, nadając mu zupełnie nowe znaczenie oraz pozwoli na wprowadzenie nowego programu.

- Kierunki i osie kompozycyjne – Koncepcja przewiduje dwie główne osie kompozycyjne. Pierwsza związana z ul. Kopernika. Istniejąca ulica zostanie obudowana nowym programem i wyposażona w zintegrowane elementy przestrzeni publicznych. Druga oś stanowi nowe połączenie Ogrodu Botanicznego z Plantami poprzez akcent w środkowej części, gdzie zlokalizowane ma być Centrum Form Artystycznych.

- Przestrzenie publiczne – Istniejące obiekty przyjmują funkcje uzupełniające takie jak arthotele, galerie, restauracje. Istotnym jest, aby dokonać maksymalnej ekspozycji obiektów na ulicę Kopernika poprzez place i skwery oraz penetrację przestrzeni publicznej do wnętrza ogrodzonych często dziś działek przynależnych do obiektów. Kształtowane w ten sposób przestrzenie publiczne na całej długości ul. Kopernika spowodują ożywienie tej ulicy, przekształcając ją w aleję spacerową, wyposażoną w miejsca do odpoczynku oraz kontemplacji sztuki. Przestrzeń ta zostanie wzbogacona o projektowaną zieleń, stanowiącą w dużej części uzupełnienie już istniejącej.
Obsługa komunikacyjna – Obsługa komunikacyjna odbywać się będzie poprzez istniejący układ drogowy, który zostanie zachowany i uzupełniony drogami dojazdowymi i wewnętrznymi. Parkowanie przewidziano w parkingach podziemnych pod budynkami. Zaplanowano również parking wielopoziomowy w sąsiedztwie gmachu Opery Krakowskiej.

- Wskaźniki urbanistyczne – Ze względu na przyjętą zasadę kontynuacji dla nowych rozwiązań projektowych zaproponowano, aby wskaźniki urbanistyczne kształtować w oparciu o podstawową wartość, jaką jest dla danego obszaru wskaźnik powierzchni biologicznie czynnej. Określenie średniego wskaźnika dla obszaru pozwoli zachować istniejący charakter miejsca, właściwą proporcję zieleni do zainwestowania. Wskaźnik zainwestowania oraz gabaryty budynków powinny nawiązywać do istniejącej zabudowy. Obszar ten musi stać się forum dialogu między przeszłością a chwilą obecną, ale w taki sposób by uznając prymat miejsca, nowa architektura mogła mówić językiem współczesnych znaczeń - podkreśli się dzięki temu odrębność formalną i piękno istniejących obiektów i zabudowy historycznej.


Zieleń oraz kulturotwórcze Centrum Form Artystycznych

Obszar w granicach konkursu rozpięty jest pomiędzy najważniejszymi w Krakowie założeniami zieleni, Krakowskimi Plantami i Ogrodem Botanicznym. Zdecydowano w koncepcji uformować pas zieleni rekreacyjnej ogólnodostępnej, tętniącej życiem kulturalnym, łączący te dwa ważne elementy przestrzeni. Teren w centrum omawianego obszaru, stanowiąc jednocześnie kulminacyjne miejsce osi kompozycyjnej jest miejscem zasługującym na lokalizację obiektów o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym w skali kraju. Obiekty Centrum Form Artystycznych tonące w zieleni mogłyby wypełnić lukę w muzycznym i tanecznym, filmowym i kulturalnym środowisku Krakowa poprzez zapewnienie odpowiedniego miejsca na powstawanie i prezentację prac, koncertów, wydarzeń scenicznych.

Jako kulturalna kontynuacja gmachu Opery Krakowskiej oraz szeregu rozrzuconych po Starym Mieście obiektów kultury powstałby zespół budynków takich jak Teatr Muzyczny, Teatr Baletowy, Szkoła Baletowa, Sala koncertowa, studio nagrań itp. Zintegrowanie obiektów z otaczającą zielenią objawiałoby się poprzez interesującą formę architektoniczną wpisaną w teren, przekrytą zielonymi dachami. Dzięki kulturotwórczemu Centrum Form Artystycznych miasto wzbogaciłoby się przede wszystkim o miejsce godne do wystawiania i prezentowania sztuki. Nowe wydarzenia kulturalne, nowe możliwości kształcenia kulturalnego przyczyniłyby się do podniesienia prestiżu Krakowa na skalę ogólnopolską i międzynarodową. Z dumą można by mówić o europejskim mieście kultury opierając się o tak rozbudowane zaplecze kulturalne.

Park muzyki i tańca tętniłby życiem o każdej porze dnia i nocy, każdej pory roku. Ogólnodostępne tereny zielone wraz z Parkiem Botanicznym stanowiłyby ciekawe uzupełnienie w sieci istniejących parków miejskich, lecz poza funkcją rekreacyjną zawierałyby jednoznacznie zdefiniowany program usługowy. Wpisanie w istniejący system parków miejskich uzyskano poprzez ciąg pieszy podbudowany zielenią biegnący wzdłuż ulic Sołtyka i Zyblikiewicza aż do Plant Krakowskich, poprzez projektowane przebicie piesze przez nasyp kolejowy. Proponowana oś połączeń zachęcać będzie do spaceru zarówno tych korzystających z uroków i oferty kulturalnej parku do odwiedzenia historycznego miasta jak i tych zwiedzających lokacyjny Kraków do wizyty w centrum kultury.

Działania w historycznej tkance – stworzenie zaplecza kulturalnych wydarzeń i form artystycznych

Ulica Kopernika tworzy równie ważny element dzielnicy Wesoła. Stanowi ona drugą oś łącząca Ogród Botaniczny z Plantami i Starym Miastem, a przede wszystkim posiada wyjątkowo wartościowy walor historyczny. Uwolnienie obiektów wpisanych do rejestru zabytków od funkcji kliniki uniwersyteckiej przyczyni się do stworzenia zupełnie nowej przestrzeni miejskiej. Projekt koncepcyjny przewiduje uporządkowanie ulicy Kopernika poprzez wyeksponowanie obiektów zabytkowych. Efekt taki można uzyskać dzięki likwidacji części ogrodzeń przesłaniających dziś wglądy widokowe, ale przy jednoczesnym zachowaniu cennych fragmentów muru, stanowiących substancję zabytkową. Poprzez takie działanie powstaną przedpola widokowe dla reprezentacyjnych budynków, nowe zaskakujące perspektywy, otwarcia widokowe. Powstanie miejska ogólnodostępna przestrzeń publiczna z interesującymi programem wzbogacona ekspozycją zieleni.

Uzupełnieniem walorów widokowych i historycznych ul. Kopernika mogłaby być nowa rola przestrzeni miejskiej. Obiekty pozyskane do nowej funkcji takie jak np. budynki przeznaczone pod artystyczną edukację młodych pokoleń oraz arthotele oferujące nocleg między innymi przybyłym do Krakowa artystom zapewniłyby inny aspekt życia przyległych do nich placów. Galerie na świeżym powietrzu, wystawy plenerowe, wydarzenia artystyczne pod gołym niebem nadałyby nową jakość przestrzeni publicznej.


Rozwiązania funkcjonalno – przestrzenne dla pozostałego obszaru

Zielony kręgosłup z kulturalną wizytówką dzielnicy Wesoła otoczono różnorodnymi funkcjami podzielonymi na strefy.
W pasie zlokalizowanym pomiędzy ul. Lubicz a ul. Kopernika umiejscowiono usługi publiczne. Historyczne budynki kliniki mogłyby z sukcesem przyjąć na siebie ciężar wymagań nowoczesnych obiektów publicznych.

Po południowej stronie ulicy Kopernika w nawiązaniu do istniejącej zabudowy kwartałowej zaproponowano uzupełnienie funkcji mieszkaniowej. Projektowane budynki graniczyłyby od południa bezpośrednio z parkiem i stanowiłyby jego obudowę, pozwalając na kształtowanie nowoczesnej formy architektonicznej obiektów wchodzących w skład Centrum Form Artystycznych. Południową ścianę parku tworzyłaby strefa obiektów usługowych ciągnąca się od ul. Grzegórzeckiej. W bezpośrednim sąsiedztwie Ogrodu Botanicznego po jego południowej stronie wzdłuż ulicy Żółkiewskiego zaprojektowano zabudowę mieszkaniową. Strefowanie funkcji oraz właściwa relacja pomiędzy strukturą architektoniczną a zielenią zapewniłyby równowagę potrzebną do prawidłowej egzystencji organizmu miejskiego.

Konsekwentne kreowanie jednoznacznie zdefiniowanej przestrzeni miejskiej opartej na kulturze i zieleni z pewnością nadać może nowe „genius loci” miejsca.


Podsumowanie

Podstawową ideą dla koncepcji było określenie takiego programu i rozwiązań przestrzennych aby wspólnie pozwoliły na jasne zdefiniowanie charakteru miejsca i podkreślenie jego przynależności do kulturowej sfery życia miasta i kraju. Zaproponowano dlatego bogaty program z podstawową funkcją kultury, podpartą obszarami działalności ułatwiającymi jej funkcjonowanie (w tym ekonomiczne; hotele, restauracje, mieszkania). Dzięki temu umożliwiono realizację projektu w oparciu o partnerstwo publiczno-prywatne, znacznie zwiększając szanse jego powodzenia.

Jednocześnie zdecydowano o jasnym określeniu prymatu zieleni nad wprowadzaniem nowego zainwestowania, traktując obszar jako podlegający uzupełnieniu w nawiązaniu do istniejącej już zabudowy. Poprzez umiejętne kształtowanie zieleni włączono teren w system zieleni parkowej i publicznej miasta dając szanse na umiejętne ożywienie jego charakteru rekreacyjnego, a poprzez dobrany właściwie program usługowy dokonano rewitalizacji i przywrócenia tego fragmentu miasta mieszkańcom.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, ronet@ronet.pl