Konkurs na koncepcję urbanistyczno-architektoniczną kompleksu Muzeum Wojska Polskiego w Cytadeli Warszawskiej.
Wyróżnienie

<<< powrót
  • KAPS Architekci Korneluk Parysek Słowik Sp. z o.o.
Skład zespołu:
  • arch. Maciej Parysek  
  • arch. Tomasz Słowik  
  • arch. Tomasz Korneluk  
  • arch. Dominika Konopczyńska  
  • arch. Jakub Jasiewicz  
  • arch. Tomasz Raczyński  
  • arch. Łukasz Gaj  
  • arch. Monika Morawiak  
  • arch. Małgorzata Zawadzka  
  • arch. Katarzyna Reinhard  
  • arch. Paulina Suchenek  
  • arch. Piotr Gasparski  
  •  
  • http://www.kaps-architekci.pl/  

Obiekty nowego Muzeum Wojska Polskiego wraz z Ekspozycją Plenerową, zostały usytuowane w rejonie w przeszłości zabudowanym, opierając się na osi istniejącej ulicy Gwardii i odtwarzając Plac Gwardii. Układ urbanistyczny nawiązuje do historycznego założenia przestrzennego Cytadeli.

Koncepcja równomiernie akcentuje wejścia do Muzeum ze wszystkich historycznych kierunków. Zdecydowana większość zwiedzających to grupy zorganizowane, przyjeżdżające autokarami wycieczkowymi oraz goście indywidualni przybywający na miejsce własnymi pojazdami od strony Wisłostrady. Dlatego elementem rozpoczynającym ciąg komunikacyjny biegnący w stronę głównego wejścia, będzie parking podziemny dla samochodów i naziemny dla autokarów. Zostanie on tak usytuowany, by z poziomu parkowania można było bezpośrednio dojść do Holu Głównego lub wychodząc schodami na ulicę Gwardii dotrzeć do X Pawilonu. Dalej trasa będzie wiodła przez dziedziniec przed Biblioteką (Plac X Pawilonu) i zwężając się wyjdzie na Plac (Profanum) przed Holem Głównym.

Szczegółowa analiza poparta opiniami historyków architektury i wojskowości, dotycząca skomunikowania Muzeum od strony Alei Wojska Polskiego wykazała, że niewłaściwe z historycznego punktu widzenia, jest przerzucanie kładek pieszych nad istniejącymi wałami. Budowle tego typu zaburzą historyczny układ fortyfikacji, a jako, że nie trafiają w żadną z istniejących bram staną się elementem obcym i sztucznym, kontrastującym z otoczeniem, pozostającym w sprzeczności z zasadą kreatywnego wpisywania współczesnych elementów architektonicznych w zabytkową tkankę. Z tego powodu, w celu godnego przedłużenia historycznej Alei i zgodnie z wytycznymi dotyczącymi zamknięcia Osi od strony Wisły, projekt proponuje przeprowadzenie ruchu pieszego podziemnym korytarzem. W tym celu należy aktywować półokrągłą działobitnię na obiekt, będący pierwszą budowlą związaną z kompleksem muzealnym. Odnowienie budynku i reorganizacja zagospodarowania terenu wokół, będą czytelnym sygnałem, co do nowego przeznaczenia, a ingerencja w strukturę wałów tak subtelna, że w żadnym razie nie zakłóci charakterystycznego klimatu miejsca. Nowe kawiarnie, galerie, księgarnie, otwarte na półokrągły dziedziniec – ogródek letni, będą uzupełnieniem najistotniejszej funkcji - wejścia na teren Cytadeli. Projekt przewiduje wykonanie amfiteatralnego zejścia wydrążonego pod dziedzińcem działobitni, z którego prowadzi wejście do podziemnego chodnika, prowadzącego na Plac Gwardii i dalej bezpośrednio do Holu Głównego. Amfiteatr oprócz funkcji muzealnej będzie pełnił rolę kameralnej sali widowiskowej z tymczasową sceną ulokowaną na osi wejścia do podziemnego chodnika. Sposób wykorzystania sali wykracza poza potrzeby Muzeum i może stać się atrakcyjną ofertą kulturalną dla całej dzielnicy i miasta. Od działobitni aż do Głównego Holu Muzeum, zwiedzający będą przebywać w pomieszczeniach nienarażonych na działanie zmiennych warunków atmosferycznych. W chodniku podziemnym prowadzącym na teren Cytadeli, znajdzie swoje miejsce ekspozycja multimedialna, wprowadzająca w tematykę historii Cytadeli lub prezentacja zachęcająca do odwiedzenia konkretnych ekspozycji. Pawilon usytuowany na zamknięciu chodnika, doprowadzi bezpośrednio do Holu Głównego lub umożliwi wyjście na Plac Gwardii.

Mając na uwadze względy funkcjonalne oraz chcąc podkreślić rangę i prestiż obiektu, przyszła forma budynku Muzeum została zaprojektowana jako założenie osiowe. Ażurowy Hol Główny łączy symetryczne zespoły zabudowy i jednocześnie generuje dwa place o symbolice SACRUM i PROFANUM.
Odmienny nastrój każdego z nich uzyskano zróżnicowaniem skali i proporcji zabudowy, świadomym lokalizowaniem i segregowaniem funkcji, a także stosowaniem faktur o silnej ekspresji oraz czytelnej i powszechnie zrozumiałej symbolice.

Hol Główny oprócz pełnienia roli centrum dla wszystkich funkcji wewnętrznych, dodatkowo spaja przestrzenie zewnętrzne o jakże odmiennych nastrojach. Widoczna z Placu Gwardii przejrzystość elewacji złożonej z ornamentu krzyży walecznych, ukazuje sylwetę Bramy Straceń w zupełnie nowym kontekście, przez co podkreśla jej rangę i zwiększa siłę przekazu. Jednocześnie obserwacja elewacji z bliska daje wrażenie zamkniętej płaszczyzny, a przez użycie refleksyjnego szkła dubluje elewacje boczne jeszcze bardziej wydłużając Plac. W przypadku obserwacji Placu Sacrum z wnętrza Holu można oczekiwać różnorodnych nastrojowych efektów wizualnych zależnych od kąta padania promieni słonecznych, pory dnia czy roku lub też nocnych iluminacji. Elementem wspomagającym scenografię uroczystości organizowanych na Placu będzie podświetlenie zmienną barwą opuszczanych rolet umiejscowionych pod sufitem Holu. Oświetlone, płachty materiału zamkną przejrzystość elewacji i wyeksponują rysunek krzyży, a także dadzą powierzchnię możliwą do wykorzystywania dla dowolnych iluminacji.

SACRUM - „Plac Gwardii”, definiowany jako świątynia, przestrzeń nierzeczywista, uświęcona, mistyczna, został uformowany z elewacji o wyważonych proporcjach, składających się z betonowych pochyłych płaszczyzn ścian z wyciśniętymi historycznymi herbami Państwa Polskiego. Odnosi się w ten sposób bezpośrednio do słów Marszałka Józefa Piłsudskiego „Świątynia pamiątek i sławy oręża polskiego oraz chwały czynów i bohaterów jego”. Elewacje odbijając się w lustrze wody zwiększają optycznie swoją wysokość, co potęguje wrażenie dostojeństwa. Zbiornik o niewielkiej głębokości, opróżniany w szybkim tempie nie utrudni organizacji imprez na Placu, a siłą wyrazu wzmocni wrażenie obcowania w abstrakcyjnym sacrum. Plac stanie się dominantą przestrzenną założenia o szerokich możliwościach inscenizacji dla potrzeb uroczystości rocznicowych, państwowych czy wojskowych.

PROFANUM - Plac pomiędzy Holem Głównym, a ekspozycją plenerową, pełni zadania związane z codziennym użytkowaniem, głównie komunikacyjnym. Kumuluje ruch pieszy ze wszystkich dojść, prowadząc go do Holu Głównego oraz stanowi wejście do ekspozycji plenerowej.
Jednocześnie układ i nachylenie posadzki oraz uformowanie pierzei przez zastosowanie akcentów symbolicznych i klasycznych kolumnowych podziałów elewacyjnych, podkreśla dojście do schodów prowadzących do Bramy Straceń. Posadzka wykonana w układzie amfiteatralnym, niweluje różnicę poziomów między Holem Głównym, a Ekspozycją Plenerową, przez co pozwala w dogodny i kameralny sposób organizować imprezy o mniejszej skali.

Masywny zespół schodów znajdujący się na osi Bramy Straceń, został wtopiony w kamienną ścianę oporową, biegnącą wzdłuż wiat plenerowych, a powstałą wskutek wybrania ziemi pod ekspozycję zewnętrzną. Ściana o charakterze wotywnym, będzie służyła do mocowania tablic pamiątkowych, związanych z historią wojska i cytadeli.

Proponowany sposób zagospodarowania całego obszaru Cytadeli ma na celu podkreślenie szczególnie istotnych osi widokowych, eksponowanie cennych budowli, uczytelnienie kierunków zwiedzania i uatrakcyjnienie oferty programowej. Cel można osiągnąć poprzez oczyszczenie terenu z degradującej i zaniedbanej roślinności oraz zdecydowane podkreślenie roli drogi biegnącej równolegle do wałów obronnych, jako głównej alei spacerowej Cytadeli. Zabiegi te stworzą warunki do ekspozycji walorów krajobrazowych, szczególnie z dalszej perspektywy widokowej. Obsadzenie alei spacerowej rzędami drzew podniesie jej rangę, uczytelni podział na strefy funkcjonalne i ułatwi orientację zwiedzającego w układzie urbanistycznym zespołu. Dodatkowo, nadanie funkcji „ścieżki edukacyjnej”, łączącej wszystkie ważniejsze obiekty Cytadeli, da bodźce do aktywizacji obszarów rzadziej uczęszczanych czy do kreatywnego ożywienia terenów wzdłuż fortyfikacji. Projekt zakłada ponadto, wyłożenie posadzką wnętrz dziedzińców bastionów i przeznaczenie ich do zadań edukacji, nastawionej na bezpośredni kontakt widza z eksponatem, swobodnego przeprowadzania eksperymentów czy określonej tematycznie zabawy.

Ponadto projekt przewiduje utworzenie obszarów przedstawiających między innymi inscenizację okopów z pól bitewnych I Wojny Światowej, rekonstrukcję obozu Jana II Sobieskiego pod Wiedniem lub obozu ulokowanego w lesie brzozowym, ukazującego codzienność życia oddziału partyzanckiego.
Naprzeciwko garażu podziemnego w kwartale wolnym od zabudowy planowane jest zlokalizowanie pola służącego do przeprowadzania pokazów broni, symulowania walk czy przykładów działań wojennych z różnych epok i rodzajów broni. Specjalnie w tym celu usypano trybuny ziemne dla widowni.

Ogromna powierzchnia jaką będzie dysponować muzeum w nowej siedzibie da możliwość ekspozycji nie tylko wielkogabarytowych zabytków techniki wojskowej jak działa, czołgi czy samoloty, ale prezentacji ich w scenerii zbliżonej do wojennej. Ustawienie czołgów i armat w pełno profilowych fortyfikacjach polowych połączone z instalacjami typu „światło i dźwięk” będzie dobrym uzupełnieniem lekcji historii jaką zwiedzający uzyskają w gmachu głównym muzeum. Tak rozległy teren daje także dodatkową możliwość prezentacji w formie pełnowymiarowych aranżacji obiektów architektury militarnej, a szczególnie fortyfikacji polowej XVII-XX wieku. Część z tych obiektów może być wykorzystana przez grupy zajmujące się Rekonstrukcją Historyczną na pokazy i inscenizacje dla publiczności. Warto tu dodać, że nasz projekt przewiduje także dla tych grup pomieszczenia na spotkania („izby żołnierskie”) i magazyny na ich sprzęt.

Ekspozycja Plenerowa zajmuje obszar 15 000 m2 od strony Wisły - pozostając w obrysie obecnej działki - daje możliwość ewentualnej rozbudowy do 60 000 m2 w kierunku południowym. Poziom posadowienia został świadomie obniżony, w celu harmonijnego wpisania w kontekst oraz uniknięcia zdominowania krajobrazu Cytadeli oraz nowego Muzeum tak ogromną kubaturą. Obsadzenie dachów roślinnością o charakterze zbliżonym do zastanej, zgubi gabaryty wiat chroniących eksponaty. W zamyśle projektantów ekspozycja plenerowa ma w całości wtopić się w krajobraz.

Konstrukcja wiat wykonana zostanie z żelbetu, pokrytego warstwami dachu odwróconego, obsadzonego roślinnością niewymagającą nadzwyczajnych zabiegów pielęgnacyjnych.
Dojazd do wiat samochodów z eksponatami i swobodny wyładunek, umożliwią drogi o szerokości siedmiu metrów i odpowiednie promienie łuków. Analizy komunikacyjne potwierdzają możliwości techniczne obsługi przez samochody o dużych gabarytach. Zjazd obsługiwany będzie dwiema rampami usytuowanymi od strony południowej i zachodniej.

Wiaty zostały pogrupowane w zespoły, w których znajdują się cztery zadaszenia. Pomiędzy nimi zamontowano świetliki szklane chroniące przed szkodliwym oddziaływaniem warunków atmosferycznych, i jednocześnie wpuszczającymi do wnętrza promienie światła symbolicznie dzielące przestrzeń.
Ekspozycja eksponatów plenerowych zostanie wzbogacona przez możliwość aranżacji dowolnych instalacji stałych lub prezentacji wideo bezpośrednio na ścianach lub sufitach wiat.

Projekt zakłada zachowanie układu dróg określonego w Miejscowym Planie Zagospodarowania Przestrzennego oraz wytyczenie wjazdu zgodnego z zaleceniami konserwatorskimi. Ze względu na obniżenie wejścia głównego do Muzeum, została zmieniona rzędna ulicy Gwardii w jej środkowym odcinku, jednak bez korekty przebiegu. Drogą zbiorczą, pełniącą funkcje dostawcze dla Muzeum i obsługującą pozostały obszar Cytadeli, stanie się ulica Fawory przebiegająca od planowanego wjazdu od północy, biegnąca wzdłuż wałów po stronie zachodniej i kończąca się na placu przed kaponierą.
Wjazd do dziedzińca gospodarczego Muzeum, znajdzie się od południa.

Główny parking został zaplanowany zaraz za wjazdem północnym w sąsiedztwie X Pawilonu. Część podziemna na 300 stanowisk, zostanie przeznaczona dla samochodów osobowych, natomiast dach pokryty ekorastrem i obsadzony trawą, posłuży za miejsce postoju dla autokarów lub stanowić będzie dodatkowy rezerwowy parking dla samochodów.

Układ programowo funkcjonalny
Dwukondygnacyjny Hol Główny został usytuowany w centralnym punkcie całego założenia. Łączy dwa skrzydła nadziemne o funkcji ekspozycyjnej, bibliotecznej, konferencyjnej, administracyjnej i część podziemną o funkcji magazynowo - konserwatorskiej. Schemat ruchu dla zwiedzających, polega na usytuowaniu Ekspozycji Stałej na parterze i zachowaniu wolnego dostępu do poziomu -1 w Holu Głównym, gdzie mieszczą się kasy, szatnia, toalety, księgarnia, kafeteria oraz trzy sale Ekspozycji Czasowej.

Układ głównych Sal Ekspozycji Stałej rozmieszczonych wzdłuż „Placu Gwardii”, połączonych korytarzem, umożliwia:
- swobodne wyłączanie ze zwiedzania poszczególnych sal w razie potrzeby, bez konieczności zamykania pozostałych i przecinania głównego ciągu ekspozycyjnego,
- możliwość przerwania zwiedzania w dowolnej sali i bezpośredniego udania się do wyjścia,
- eksplorację dowolnie wybranej ekspozycji bez konieczności przechodzenia przez główny ciąg muzealny,
- szybką ewakuację w razie zagrożenia,
- sprawną obsługę instalacyjno - technologiczną poprzez funkcjonalną przestrzeń instalacyjną w formie „korytarza” technicznego, biegnącego wzdłuż elewacji od strony Placu Gwardii,
- bezpośredni dostęp do zbiorów z korytarzy technicznych połączonych z magazynami na poziomie -1 windami osobowymi i klatkami schodowymi oraz windami towarowymi dostosowanymi do przewozu wielkogabarytowego sprzętu ciężkiego.
Aby ułatwić zwiedzającym a szczególnie zorganizowanym grupom szkolnym poruszanie się po nowym gmachu przewidzieliśmy specjalne pomieszczenia dla przewodników wraz z zapleczem na pomoce edukacyjne.

Korytarz biegnący równolegle wzdłuż ekspozycji i Placu Gwardii daje możliwość odpoczynku w trakcie zwiedzania. Pozwala również na poprowadzenie ruchu bezpośrednio do sal lekcyjnych, sal udostępniana zbiorów i wglądu do magazynów studyjnych bez konieczności przechodzenia przez ciąg sal ekspozycyjnych.

W skrzydłach od strony Placu „Sacrum”, mieszczą się:
- od strony północnej - Biblioteka, Audytorium, Sale Wykładowe oraz Bistro z zapleczem. Kompleks wyposażony jest w niezależne wejście, zaplecze sanitarne oraz szatnie. Sale konferencyjne umożliwią muzeum zorganizowanie w wygodny sposób konferencji naukowych, prasowych przy otwarciu wystaw czasowych, a także dzięki możliwości zamknięcia przejścia do muzeum, niezależnego wykorzystania tych sal przez instytucje zewnętrzne.
- od strony południowej - Ekspozycja Okolicznościowa z magazynem, Część Administracyjna, posiadająca niezależne wejście z recepcją oraz bezpośrednie połączenie z Holem Głównym, Izby i Świetlice żołnierskie z magazynem.

Ideą przewodnią każdego muzeum w tym i projektowanym przez nas Muzeum Wojska jest nie tylko ekspozycja posiadanych zbiorów w salach wystawowych, ale także ochrona (konserwacja) posiadanej substancji zabytkowej oraz gromadzenie (pozyskiwanie) nowych eksponatów. Nowoczesne muzea otwarte są także na programy edukacyjno – badawcze, którym służy forma magazynów studyjnych, łączących w sobie funkcje magazynowe i specyficzne ekspozycyjne, dające możliwość bezpośredniego kontaktu z zabytkiem.
Z powyższej idei wynika trójpodział powierzchni muzealnej na część ekspozycyjną, część magazynową i część konserwatorską – pracownie konserwatorskie. Każda z tych części potrzebuje innej wielkości pomieszczeń i po części innych warunków klimatyczno oświetleniowych, jakie należy zapewnić obiektom muzealnym. Projektując pomieszczenia musieliśmy uwzględnić specyfikę zbiorów Muzeum Wojska. Eksponaty wykonane są z najróżniejszych materiałów i tworzyw, o różnych, optymalnych warunkach przechowywania, różnym stopniu zniszczenia i odporności na wahania warunków przechowywania.
W związku z powyższym najtrudniejsze zadanie stanowiło zaprojektowanie sal ekspozycyjnych, które dodatkowo, muszą spełniać wszystkie normy związane z ruchem zwiedzających.
Przyjęto następujące założenia dla pomieszczeń w których znajdą się zbiory Muzeum Wojska:

Dla sal ekspozycyjnych:
- obiekty eksponowane są w gablotach o stałych (monitorowanych) warunkach klimatu i oświetlenia.
- sale nie mają bezpośredniego oświetlenia słonecznego (oprócz niektórych pomieszczeń przewidywanych np. na galerię malarstwa – tu przewidziano szyby o określonych parametrach przechodzenia UV i rozpraszania światła).
- powietrze w salach o kontrolowanych parametrach (wilgotność, temperatura, odświeżanie-wymiana).
- możliwość instalacji nowoczesnych elektronicznych systemów zabezpieczających przed kradzieżą i pożarem oraz monitorujących ruch zwiedzających, a także obiektów przy wprowadzeniu np. „chipowego” systemu oznaczeń obiektów.
Dla magazynów i magazynów studyjnych:
- powietrze w magazynach o kontrolowanych parametrach (wilgotność, temperatura, odświeżanie-wymiana).
- możliwość instalacji nowoczesnych elektronicznych systemów zabezpieczających przed kradzieżą i pożarem oraz monitorujących ruch obiektów przy wprowadzeniu np. chipowego systemu oznaczeń obiektów.
Dla pracowni konserwatorskich zajmujących się zabezpieczeniem i przygotowaniem obiektów do ekspozycji:
- możliwość przeprowadzenia wszelkich prac konserwatorskich przy dowolnej wielkości obiektach wykonanych z dowolnych materiałów.
- możliwość przebadania i dezynfekcji obiektów własnych i wchodzących na wystawy czasowe, a pochodzących od innych właścicieli.
- możliwość centralnego monitorowania warunków klimatycznych w salach ekspozycyjnych, magazynach, magazynach studyjnych etc.
- maksymalne zabezpieczenie pracujących w tych pracowniach osób poprzez zapewnienie odpowiednich systemów wyciągu pyłu i zanieczyszczeń, a także stworzenie odpowiednich warunków do prowadzenia prac naukowych i kontaktów z innymi placówkami tego typu, dzięki wydzielonym stanowiskom komputerowo-internetowym.
Projekt przewiduje budowę obszernej pakowalni, w której będzie można przygotowywać obiekty do transportu poza muzeum, a także rozpakowywać obiekty sprowadzane. Zblokowanie pakowalni z komorą dezynsekcyjną daje także możliwość pełnej ochrony własnych zbiorów przed potencjalnymi zagrożeniami wwożonymi wraz z obcymi obiektami.

Materiały i koszty
Ze względu na dobre warunki posadowienia i niewielką wysokość zabudowy, prawdopodobnie nie wystąpi konieczność palowania czy wykonywania ściany szczelinowej. Konstrukcja budynków została oparta na technologii żelbetowej monolitycznej. Ściany eksponowanych elewacji zostaną wykonane z betonu architektonicznego barwionego (jasny beż) w dwóch rodzajach:
- gładkim z symbolem orłów, wyrobionym w szalunku oraz
- z wypukłym powtarzalnym ornamentem w formie Krzyża Walecznych.
Tafle szklane pokrywające ściany od strony Placów, wykonane w technologii dwu lub trzy szybowej, zapewnią komfort cieplny przy wspomaganiu naturalnego czynnika grzewczego lub chłodzącego czerpanego prosto z gruntu za pomocą sieci rur, działających jak wymienniki (pompa ciepła).
Na umieszczenie wspomagających kolektorów słonecznych, pozwoli wysoka attyka ukrywająca wszystkie niezbędne urządzenia technologiczne przed wzrokiem zwiedzających. Rozwiązania te pozwolą na zdecydowane obniżenie kosztów eksploatacji.
Posadzki głównych placów i dojść pokryje naturalny nienasiąkliwy kamień o ciemnej barwie, który nie narazi użytkownika na dyskomfort estetyczny w trakcie długoletniego użytkowania.
Zachowując wysoki poziom detalu architektonicznego, a jednocześnie mając na uwadze dbałość o koszty realizacji, zostały użyte materiały, które dadzą gwarancję optymalizacji budżetu. W związku z powyższym łączny przewidywany koszt realizacji z pewnością nie przekroczy 420 mln PLN brutto.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, poczta@ronet.pl