Opracowanie koncepcji architektoniczno-urbanistycznej zabudowy zachodniej pierzei wraz z koncepcją zagospodarowania płyty Starego Rynku w Bydgoszczy.
II Nagroda

<<< powrót
  • JEMS Architekci
Skład zespołu:
  • Olgierd Jagiełło,  
  • Maciej Miłobędzki,  
  • Marcin Sadowski,  
  • Andrzej Sidorowicz,  
  • Jerzy Szczepanik-Dzikowski  
  •  
  • oraz  
  •  
  • Jan Damięcki,  
  • Tomasz Napieralski,  
  • Piotr Waleszkiewicz,  
  • Marcin Zadrożny  
  •  
  • http://www.jems.pl 
1. KONTEKST MIEJSCA, A ZADANIA KONKURSU


1.1. IDEA PROJEKTU
Pusty ślad, wyrwa - charakterystyczny obraz polskiego miasta, pierzeja która znikła. Tu w Bydgoszczy były kamienice i kościół. Wypełnimy tę lukę posługując się zasadami, które kształtowały tę pierzeję przed laty. Nowy budynek ratusza, jego organizacja wewnętrzna oparta jest na śladzie trzech stojących w tym miejscu kiedyś kamienic. Od strony ulicy Niedźwiedziej, kontur pierwszej kamienicy wypełnia budynek biurowy, obrys kamienicy środkowej wyznacza hol wielofunkcyjny z głównymi schodami, ślad trzeciej kamienicy to znowu budynek biurowy wraz z salami konferencyjnymi. Układ kolejnych bloków funkcjonalnych odpowiada ustawieniu starych kamienic, także muzeum wypełnia miejsce po czwartej kamienicy od strony ulicy Farnej. Układamy nasze rzuty wypełniając kolejne wyrwy w pierzei, natomiast jedną z nich pozostawiamy pustą – jest to obrys starego kościoła.

Zakładamy odsłonięcie ruin kościoła i pokazanie ich w oprawie ażurowych ścian nowoprojektowanych domów. Ruina, gruzowisko, pomnik, ale pomnik który żyje razem z rynkiem. Pustkę po kościele przecina kładka drewniana którą można dostać się do starego budynku ratusza. Historyczna ściana ze schodami wiodącymi do nieistniejącego kościoła daje oparcie dla kamiennych siedzisk. Pomnik - ruina wtapia się w życie rynku, staje się charakterystycznym elementem krajobrazu, rozpoznawalnym miejscem spotkań, rozmów, wydarzeń, świadcząc przy tym o wydarzeniach z przeszłości. „Ocierając się” w życiu codziennym o elementy historyczne wplecione w naszą teraźniejszość mimowolnie zabieramy ze sobą informację o przeszłości, refleksję, może na chwilę zwolnimy, może zastanowimy się przez moment dlaczego?

Nowe budynki otwierają się do rynku przeszklonymi parterami - sale promocji miasta
(ratusz) i otwarta przestrzeń demokratyczna holu wejściowego (muzeum) stają się wręcz częścią rynku. Są jego nierozerwalnymi elementami i łączą rynek z dziedzińcem wewnętrznym oraz starym budynkiem ratusza.

1.2. PŁYTA STAREGO RYNKU
Rysunek posadzki Starego Rynku jest ściśle związany z funkcjonowaniem rynku oraz układem nowych budynków. Głównym elementem posadzki jest założenie wodne - „strumienie” – płytkie niecki o bardzo delikatnym profilu z szlifowanych płyt granitowych układanych z szerokimi przerwami gdzie przelewa się woda . „ Strumienie” to ślad pobliskiej rzeki, ślad jej szmeru, migoczącego lśnienia. Spacerując w rejonie ulicy Mostowej, wzdłuż bulwarów nadrzecznych, na Wyspie Młyńskiej mamy ciągły kontakt z wodą, wrażenia z tego kontaktu chcemy przenieść na płytę Starego Rynku. Część pasów wodnych pełni rolę fontann – z pomiędzy luźno ułożonych płyt kamiennych wystrzeliwują strumienie wody o różnym natężeniu i wysokości, Kształt tego założenia wynika z przebiegu naturalnych ciągów spacerowych łączących po skosie narożne wyjścia na rynek z ulicą Mostową .

W centralnej części rynku posadka zapada się delikatnie w stronę historycznych schodów, dawniej prowadzących do kościoła dzisiaj wiodących do kładki drewnianej ponad ruinami.

Schody wraz z siedziskami tworzą lokalne miejsce na rynku dając pretekst do spotkań i odpoczynku. Następne „takie miejsce” na rynku tworzy rejon fontanny historycznej ustawionej na osi ulicy Mostowej, wraz zespołem ław drewnianych ustawianych nad korytami z wodą. Jeszcze jeden charakterystyczny punkt to studnia – poidło w rejonie wejścia do muzeum . Układ pasów ze szlifowanego granitu „ciągnie” życie placu w stronę nowych budynków, wpływa do ich środka łącząc wnętrza ogólnodostępne z przestrzenią publiczną rynku, dziedzińca wewnętrznego.

Całość rynku z „wodną” posadzką podlegającą różnym aranżacjom, lokalnymi dominantami, salami Ratusza i muzeum tworzy tygiel centrotwórczy, kulturowy najważniejszy punkt współczesnego miasta, który nie rezygnuje z przeszłości.

1.3. FASADA PIERZEI ZACHODNIEJ
Elewacje nowoprojektowanych domów oddają swą tektoniką podziały dawnych historycznych kamienic. Wielkie okna najważniejszych pomieszczeń ratusza (sala rady, hole główne, burmistrz) to „obrazy” na murze. To dom ludźmi malowany – elewację stanowią widoczne wnętrza wypełnione ludźmi, dla których ratusz ten powstał i ma działać. Obrazy, olbrzymie kadry, które ukazują ludzi, którzy stanowią o obliczu tego miasta, ujęcia które zmieniają się tak jak zmienia się i modyfikuje życie wewnątrz budynku. W wielkich oknach odczytać możemy nastrój wnętrz, belkowe stropy wielkich sal, ażurowe ściany holi, które umożliwiają dosłowny wgląd w działanie wewnętrzne urzędu. Hol pierwszego piętra ma swoją kontynuację w zewnętrznej galerii widokowej, która otacza salę rady miasta i która patrzy dwoma wielkimi oknami na rynek i na ruiny starego kościoła. Okno na plac to spojrzenie na dzień dzisiejszy, okno na ruiny to znowu refleksja na temat przeszłości.

Wielkie okna swym ruchem i układem naśladują uskoki kamieniczek z sąsiednich pierzei, tak charakterystyczne dla tego rynku. Chropowaty kamień na elewacji zawiera w sobie sygnał z przeszłości. Elewacja muzeum jest bardziej stonowana, spokojna nawiązuje proporcjami i skalą do sąsiedniej największej kamienicy w pierzei północnej. Jedyne wielkie okno to okno tarasu, z którego ponad dachami kamienic widać rzekę. Domy ludźmi malowane patrzą na rynek, we współczesny sposób starają się oddać tektonikę pierzei rynku, ruch sąsiednich gzymsów, różnicę wysokości i dynamikę życia Starego Rynku.

2. OPIS FUNKCJI POMIESZCZEŃ Z ELEMENTAMI PROGRAMU
2.1. PROGRAM FUNKCJONALNO-UŻYTKOWY MUZEUM OKRĘGOWEGO IM. LEONA WYCZÓŁKOWSKIEGO
Projekt architektury przestrzeni wystawowej Muzeum, pozwala na realizację założenia „muzeum otwartego”, w którym widz może wybierać indywidualną drogę zwiedzania czyli eksplorować kompletną opowieść np. o mieście z jego kontekstem historycznym, politycznym i społecznym lub wybrać jedną ze zdefiniowanych ścieżek narracji.

Projekt przewiduje też jednoczesne użycie środków multimedialnych jak i tradycyjnych środków przekazu. Każda z tych technik może być wsparta interaktywnym instrumentarium, angażującym zwiedzającego w proces poznawczy. System oświetleniowy daje możliwość indywidualnego programowania oświetlenia różnych części sal ekspozycyjnych. Całe uzbrojenie techniczne sal ekspozycyjnych zostało ukryte i wytłumione, aby nie generować hałasu.

Struktura funkcjonalno-przestrzenna została ukształtowana w oparciu o wytyczne programowe jak i dogłębną analizę struktury miejskiej rynku. Budynek muzeum w swojej formule zamknięty otwiera się w specjalnych strefach na miasto dwukondygnacyjnymi salami wystawowymi – punkty widokowe (widoki: na ruinę kościoła, rzeka w dalekiej perspektywie ulicy, zabytkowy ratusz i katedrę). Główny trzon ekspozycyjny stanowią sale bezpośrednim dostępem do windy towarowej, o gabarycie 20x9m i wysokości 4 m netto na każdej kondygnacji oraz 4,5 m na kondygnacji ostatniej. Na kondygnacjach 1 i 2 dołączono do nich dwukondygnacyjne sale ekspozycyjne o wymiarach 12-15mx6 i 9m wysokości netto.

Komunikacja między salami odbywa się głównymi schodami wzdłuż „ażurowej membrany” elewacji nadwieszającej się nad ruinami kościoła lub też schodami i windą os strony ulicy Farnej. Elastyczność układu komunikacyjnego spiętego w parterze holem „przestrzenią demokratyczną” realizuje założenie „muzeum otwartego”. Odmienna w charakterze od pozostałych jest sala memorialna na parterze zwrócona w kierunku ściany nadwieszającej się nad ruiną, która tworzy nastrój kontemplacji.

Pracownie malarstwa, pomieszczenie recepcyjne, przygotowania wystaw umiejscowione zostały przy głównych schodach od strony obecnego ratusza. Pomieszczenia socjalne, toalety i technika od strony ulicy Farnej w rejonie modułu rampy zjazdowej do garażu.
Na ostatniej kondygnacji muzeum usytuowana została sala sztuki współczesnej – doświetlona światłem pośrednim z linearnych naświetli dachowych. Obok znajduje się tam również taras, który oprócz funkcji widokowych pełni rolę zewnętrznej ekspozycji dla rzeźb. Rozsuwana ścian na styku tych dwóch przestrzeni daje możliwość stworzenia ekspozycyjnej głębi jak i wewnątrz

2.2. PROGRAM FUNKCJONALNO–UŻYTKOWY POMIESZCZEŃ RADY, PREZYDENTA I URZĘDU MIASTA
REPREZENTACYJNY HOL


Kręgosłupem spinającym funkcjonalnie cały urząd, jest wielopoziomowy, reprezentacyjny hol. Usytuowany centralnie łączy wszystkie projektowane kondygnacje, a poprzez łącznik na poziomie parteru i drugiego piętra scala funkcjonalnie także pomieszczenia istniejącego ratusza. Hol oprócz komunikacji poziomej i pionowej (klatki schodowe i windy) spełnia także funkcję strefy wejścia, miejsca oczekiwania, wypełniania druków czy odpoczynku petentów. Pełni także rolę fuaye dla większych sal konferencyjnych czy też Sali Rady Miasta.

PARTER
Na parterze znalazła miejsce Galeria Promocji Miasta pełniąca funkcje publiczne i promocyjne, służąca zwiększeniu atrakcyjności Starego Rynku i Starego Miasta. Galeria zaprojektowana jako duża jednoprzestrzenna sala , z możliwością podziału, umożliwiająca organizowanie wystaw i imprez m.in. promocyjnych i która powiązana jest z znajdującym się na jej tyłach wewnętrznym dziedzińcem. Na tym poziomie zlokalizowane zostały także pomieszczenia mieszczące Powiatowy Urząd Pracy oraz Samorządowy Klub Pracy

PIERWSZE PIĘTRO
Całą kondygnację zajmuje strefa Rady Miasta. Tu zlokalizowano największą, reprezentacyjną salę spotkań Rady Miasta otwierającą się poprzez przyległy taras i olbrzymie dwukondygnacyjne okno na Stary Rynek.

DRUGIE PIĘTRO
Przeznaczone zostało na pokoje biurowe dalszej części Rady Miasta. Z holu znajdującego się na tej kondygnacji dostępne są także dwie sale konferencyjne oraz galeria z wglądem do dwukondygnacyjnej Sali Rady Miasta.

TRZECIE PIĘTRO
Trzecie piętro to fragment urzędu typowo biurowy z pokojami zajmowanymi przez: Wydział Kultury, Wydział Promocji Miasta, Kujawsko – Pomorski Związek Pracodawców i Przedsiębiorców oraz Zespół Obsługi Inwestora i Zespół Prasowy. Od strony Starego Rynku, usytuowano dużą salę konferencyjną otwartą widokowo na plac.

CZWARTE PIĘTRO
Ta kondygnacja, podobnie jak piętro trzecie, przeznaczona zostało na biura z tym, że z racji że jest to najwyższa kondygnacja ulokowano tu całą strefę Prezydencką z Zespołem Prawnym i z duża sala konferencyjna od strony Rynku.
Oprócz wymienionych wyżej pomieszczeń na każdej kondygnacji występują, dostępne z korytarzy biurowych, ogólnodostępne sanitariaty damskie i męskie oraz przystosowane dla osób niepełnosprawnych, a także pomieszczenia kuchenek pracowniczych i schowki porządkowe. Dostęp dla osób niepełnosprawnych jest zapewniony bezpośrednio z ulicy (bez pochylni) a dalej na wszystkie kondygnacje windami osobowymi

2.3. PROGRAM FUNKCJONALNO–UŻYTKOWY KONDYGNACJI PODZIEMNYCH
Wspólne dla obydwu budynków podziemie przeznaczono niemal w całości na parking dla samochodów pracowników. Prowadzi doń dwukierunkowa rampa z wjazdem z ulicy Farnej usytuowana pod budynkiem muzeum. Parking zaprojektowany został jako dwupoziomowy o łącznej liczbie miejsc parkingowych 78 w strefie ratusza oraz dodatkowo 14 stanowisk usytuowanych pod budynkiem muzeum. Jeśli ze względów ekonomicznych konieczne okazałoby się ograniczenie głębokości posadowienia do jednego poziomu to liczba stanowisk wyniosłaby połowę tej wartości.

Oprócz parkingu w podziemiu znalazło miejsce większość pomieszczeń technicznych, w tym oczywiście wszystkie niezbędne przyłącza.

3. ROZWIĄZANIA ARCHITEKTONICZNO-MATERIAŁOWE


3.1. FASADY

Założenie, opisane w idei projektu, traktowania kompleksu zabudowy pierzei zachodniej jako jednej wydzielonej całości, w której „wydrążony” jest dziedziniec – strefa przejściowa pomiędzy publiczną przestrzenią Starego Rynku, a zewnętrzną przestrzenią istniejącego ratusza – każe traktować okalającą fasadę jako „pełny i gładki”, wykonany ze szlachetnego materiału mur, w zależności od potrzeb perforowany otworami okiennymi. Całość ta w gęstej otaczającej zabudowie nie może być jednak postrzegana równocześnie, fasady południowa, północna i zachodnia nie są w żaden sposób eksponowane – co więcej w zasadzie niewidoczne. Stąd też ich wystrój ma utylitarny charakter, dostosowany do funkcji znajdujących się za nimi. O charakterze i odbiorze kompleksu decyduje w największym stopniu fasada od strony Starego Rynku i „dramatyczne pęknięcie” po wyburzonym kościele, a także, oczywiście widoczna w nim fasada istniejącego ratusza.

Idea „wydrążenia dziedzińca” w bloku zabudowy, realizowana jest przez:
- traktowanie fasady od strony zewnętrznej i dachu nad nowoprojektowanym gmachem jako „powłoki”, zamykającej blok także od góry; w ten sposób, możliwie najsilniejszy staje się odbiór całej inwestycji jako jednorodnej całości. Fasada ta stanowi „parawan”, który przekrojony „otworzył się” na dziedziniec wyburzonego kościoła w wyniku jego „wydrążenia”.
- kontrast pomiędzy chropowatą, sperforowaną fakturą fasady od strony pęknięcia, a niemal gładką, o naturalnej fakturze kamienia fasadą od zewnętrznej.
- Ściany „wydrążenia” – półprzejrzysta membrana” oddzielająca wnętrze budynków. Istotą faktury tej fasady jest chropowatość i perforacja manifestujące nieutylitarny i wyjątkowy jej charakter. Perforacja fasady ma na celu ukazanie na zewnątrz „odwzorowania” wnętrza – jego wewnętrznej struktury rysowanej np. nocą światłem wnętrz bez jej dosłownego eksponowania. Perforowana ściana „wydrążenia” wykonana będzie z tego samego materiału, co fasada zewnętrzna jednak o zdecydowanie większej chropowatości faktury, murowana w taki sposób, aby powstające otwory tworzyły przypadkowy, nieomal chaotyczny prześwitujący ażur, za którym zainstalowana będzie fasada szklona. Użycie tego samego materiału ma na celu uzyskanie kolorystycznej harmonii z powłoką zewnętrzną
Do budowy fasady oprócz opisanego powyżej podstawowego materiału (muru z drobnowymiarowych elementów kamiennych), używamy jeszcze betonu, stali, drewna oraz szkła przejrzystego.

3.2. FAKTURY I MATERIAŁY
Wnętrza - podporządkowano zasadzie ciągłości i przejrzystości. Jej realizacją jest uwolnienie sufitów przepływających swobodnie ponad wewnętrznymi podziałami i dyskretnie podpartymi konstrukcją słupową, której rozmiary zniwelowano do absolutnego minimum. Wszystkie wbudowane w przestrzeń głównego korytarza – ulicy wewnętrznej. pomieszczenia, takie jak toalety, magazynki i pomieszczenia dla sprzątaczek a także jadalnie czy pomieszczenia relaksu, zrealizowano na zasadzie mebli wstawionych pomiędzy słupy, wydzielone pełnymi ścianami. Ściany ażurowe od strony sal zapewniają pełną przejrzystość wnętrz.

Wnętrza sal muzealnych stonowane, ściany betonowe barwione w kolorze białym nie stanowiące konkurencji dla eksponatów.

Podłogi - z desek drewnianych układanych zgodnie z kierunkiem posadzki rynku tworząc kierunkową strukturę podłogi. W muzeum betonowe.

Sufity – półprzejrzyste siatki metalowe (rzadsze im bliżej okien); w strefie przyokiennej bez siatki, gładka, biała, betonowa płyta stropowa bez specjalnych wykończeń; alternatywą mogą być tu sufity z tkanin; Stropy nad salami konferencyjnymi i salą rady miasta z belek żelbetowych. Stropy nad salami ekspozycyjnymi betonowe z widocznymi żebrami, strop nad salą na ostatniej kondygnacji tworzy szklany świetlik podnoszący wysokość sali.

Oświetlenie – stosowanie opraw świetlówkowych ograniczone; preferencja dla światła żarowego lub
energooszczędnych żarówek o widmie pośrednim między białym, zbliżonym do naturalnego i żółtym, jakie daje światło żarowe; oświetlenie przestrzeni wspólnych głównie światłem odbitym, rozproszonym; ewentualne lampy nad półprzeźroczystym sufitem; preferencje dla indywidualnego oświetlenia każdego stanowiska pracy; Szczególną oprawę oświetleniową zyska strefa parteru w obu budynkach oraz pomieszczenia widoczne z rynku przez wielkie okna. W muzeum oprócz systemów zapewniających indywidualne oświetlenie różnych miejsc w salach ekspozycji możliwe oświetlenie światłem naturalnym, pośrednim (naswietla dachowe, system przesłaniania okien)

Klatki schodowe reprezentacyjne - metalowe (konstrukcja); stopnice pełne np. drewniane; podstopnic brak; balustrady, także na galeriach – szklane zwieńczone drewnianym pochwytem; alternatywnie metalowe (wypełnienie – linki stalowe).

Hole. Dominujące będą tu rozwiązania analogiczne do opisanych dla przestrzeni biurowych, z tą różnicą, że przewiduje się posadzki kamienne o podziałach nawiązujących do podziałów płyty starego rynku.

Przytoczone powyżej zastosowania materiałów mają charakter propozycji, która winna przybliżyć wizję charakteru projektowanej przestrzeni biurowej. Decyzje na etapie projektu konkursowego nie mogą być ostateczne a dyskusja na ten temat zamknięta. Dla dalszego jednak przybliżenia autorskiego poglądu na temat wystroju budynków i wnętrz warto stwierdzić, że kategorycznie odrzuca się użycie między innymi: szkła refleksyjnego, typowych modularnych sufitów podwieszonych (z wyjątkiem tych pomieszczeń, których wystrój nie ma istotnego znaczenia dla atmosfery wspólnej otwartej przestrzeni), wykładzin dywanowych (nie tylko, jako typowo biurowych, lecz jako trudnych do utrzymania w czystości i łatwo niszczących się i brudzących w intensywnym użytkowaniu) oraz np. laminatów dla wykonania mebli w strefie wejściowej do budynku.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, poczta@ronet.pl