Konkurs na opracowanie projektu urbanistyczno-architektonicznego i założeń ekspozycji Interaktywnego Centrum Historii Ostrowa Tumskiego w Poznaniu.
Wyróżnienie

<<< powrót
  • IMB Asymetria
Skład zespołu:
  • Witold Gilewicz  
  • Marek Borkowski  
  • Andrzej Lipski  
  • Marek Lisowski  
  • Wiesław Michałek  
  • Izabella Fluder  
  • Agata Szumyłowicz – Sieniawska  
  • Tomasz Chruściel  
  • Rafał Zub  
  • Olga Gilewicz  
  •  
  • http://www.imbasymetria.pl 
Założenia ideowe

Projektowane Interaktywne Centrum Historii Ostrowa Tumskiego ma powstać na terenie Śródki nad brzegiem rzeki Cybiny. Zgodnie z założeniami ma połączyć kilka ważnych elementów urbanistycznych i stać się klamrą je spinającą.

Pierwszy z nich składa się z parkingu dla autobusów i samochodów osobowych, przejścia wzdłuż placu zabaw dla dzieci po jednej i boiska sportowego po drugiej stronie, placu przed obiektem, przejściem poprzez jego parter na kładkę prowadzącą do istniejącego budynku śluzy, poprzez jego wnętrze na plac kończący tę sekwencję elementów.

Drugi kierunek wyznaczają bulwary Cybiny, gdzie zakłada się utrzymanie ciągu spacerowego wzdłuż rzeki na szczycie wału.

Trzeci kierunek wyznacza otwarcie widokowe z zamknięciem perspektywy obiektem Katedry. Kolejnym elementem uwzględnionym w projekcie Centrum jest konieczność dostosowania się do planowanego uzupełnienia zabudowy pierzei nadrzecznej - budynek poprzez swoją formę stanowi punkt kulminacyjny i naturalne zakończenie tej pierzei.

Wszystkie wyżej wspomniane zależności zostały w projekcie uwzględnione, trasy komunikacji rowerowej i pieszej przeprowadzono w poziomie terenu – prowadzą pod nadwieszeniami budynku i umożliwiają dostęp do niego z każdego możliwego kierunku z podkreśleniem wejścia od strony parkingu.


Elementy założenia Centrum można opisać następująco:

1. Parking dostępny z ulicy Bydgoskiej.
Składa się z trzech części. Parking dla autokarów na 10 miejsc postojowych co wynika z założonego obciążenia dziennego odwiedzających. Wjazd i wyjazd połączony jest z drogą umożliwiającą dojazd do Młodzieżowego Ośrodka Sportu i Rekreacji oraz obsługę części północnej parkingu dla samochodów osobowych (około 50 miejsc postojowych). Parking wyposażony jest w dwa obiekty. Jeden to kontrola i rejestracja postoju wraz częścią higieniczno – sanitarną, drugi to miejsce odbioru nieczystości z autobusów. Komunikację z parkingu dla autokarów zaprojektowano tak, aby po wyjściu z nich można było bezkolizyjnie dostać się do projektowanego Centrum i dalej na trasę Traktu Królewsko – Cesarskiego.

2. Plac zabaw dla dzieci.
Dostępny z ciągu pieszego łączącego budynek ICHOT i parking autobusowy. Projektuje się wykonanie elementów zabaw dla dzieci nawiązujących do tematyki historycznej. Projektowana zieleń i obiekty przestrzenne mają za zadanie pobudzić ciekawość dzieci a także zapewnić beztroską zabawę.

3. Plac przed budynkiem ICHOT.
Wyznaczony jest przez kierunki nowoprojektowanej ulicy Gdańskiej odzwierciedlającej proponowaną pierzeję zabudowy oraz ciągu pieszego prowadzącego na kładkę nad Cybiną. Plac wznosi się w kierunku budynku, tworząc amfiteatr, a płyta placu staje się naturalną sceną dla działań parateatralnych i widowiskowych. Wzdłuż placu projektuje się wjazd z ulicy Gdańskiej do parkingu na samochody osobowe pod placem (64 miejsca postojowe) i do zaopatrzenia Centrum.
Uwaga: Część kondygnacji podziemnej stanowiąca parking pod placem traktowana jest jako rozwiązanie opcjonalne do ewentualnego wykonania.

4. Przejście do istniejącego budynku Śluzy.
Przejście w kierunku wału i kładki na drugą stronę rzeki poprowadzone jest pomiędzy ścianami parteru budynku. Atrakcją są witryny sklepu, księgarni, kawiarni po jednej stronie i wejściem do przestrzeni biurowej Centrum po drugiej. Przejście to zakrywa strop piętra, co czyni go niezależnym od zmian pogody. Przy przejściu uformowany jest taras nad wałami na ogródek letni kawiarni w miejscu również zadaszonym (nadwieszenie budynku).

5. Kładka piesza łącząca Centrum z Bramą Śluzy Tumskiej.
Głównym elementem nośnym kładki jest łuk rozparty pomiędzy nadbrzeżami rzeki. Samą kładkę stanowi żelbetowa „taśma” podtrzymywana przez liny zamocowane w łuku. Projektuje się montaż elementów świetlnych dla wyeksponowania tego szczególnego miejsca po zmroku.

6. Istniejący budynek dawnej śluzy po stronie Ostrowa Tumskiego.
Zaprojektowano w nim funkcję komercyjną. Wymagać będzie ogólnego konserwatorskiego remontu wnętrz z wprowadzeniem nowych schodów i elementów podziałów i wydzieleń (w tym szklanych witryn). Dodatkowym elementem będzie zespół sanitarny ogólny dla gości i personelu. Mieścić się tu będzie 6 sklepów – jednostek najmu i restauracja z zapleczem (ma poziomie kładki), której letnim przedłużeniem będzie ogródek po stronie placu przed budynkiem. Plac ten proponuje się rozwiązać jako publiczny z dużą ilością zieleni z miejscami rekreacji i odpoczynku.
Stację trafo zdecydowano usytuować w specjalnie zaprojektowanej dobudowanej części. Proponuje się użyć rozwiązań jak w budynku historycznym (cegła, łuki, wtopienie w teren, zasypanie). O takim usytuowaniu zadecydowała strefa ochronna wokół komór transformatorów eliminująca z pobytu stałego pomieszczenia po bokach oraz pod lub nad stacją. Kłopotem byłby brak dojazdu oraz niemożność montażu transformatorów (schody, wąskie przejścia wewnątrz).

7. Bulwar nadrzeczny wzdłuż Cybiny po stronie Śródki.
Ciąg spacerowy pieszo – rowerowy będący częścią rozbudowanej sieci ciągów pieszych w tym rejonie miasta. Dla jego przeprowadzenia wykorzystano ciąg na wale wzdłuż rzeki. Proponuje się wyposażyć go w zatoczki i pomosty widokowe. Dodatkowo w rejonie Centrum zorganizowano amfiteatr na spadku wału (z możliwością obserwowania spektakli na rzece) oraz kawiarni w podcieniu budynku ICHOT.


Założenia kompozycyjne


Przy projektowaniu formy i wyrazu przestrzennego budynku kierowano się przyjętymi na wstępie założeniami:

a. Konieczność przejścia na drugą stronę rzeki (na Ostrów Tumski) podzieliła parter na dwie części (mogące działać niezależnie). Część wejściowo – recepcyjną z funkcjami towarzyszącymi i część biurową.

b. Wysokość ograniczona do parteru i dwóch kondygnacji nadziemnych i jednej podziemnej w celu harmonijnego kontynuowania zabudowy istniejącej w okolicy.

c. Podział bryły na dwie części wynikające z różnicy funkcji : komunikacja i organizacja zwiedzania oraz ekspozycja.

d. Otwarcie wnętrza części komunikacyjnej na jeden z najciekawszych obiektów Ostrowa Tumskiego – Katedrę stało się kanwą rozwiązań bryłowych.

e. Największą inspiracją dla wnętrza stała się wyspa Ostrów Tumski – przedmiot budowy Centrum. Jej odwzorowaniem w formie budynku jest organiczna forma „wisząca” w przestrzeni części komunikacyjnej wewnętrznej. Jej odbiór jako wyspy ma następować w jej rzucie jak i przekroju. Jej wnętrze ma zostać wykorzystane jako przestrzeń ekspozycji „trzeciej ścieżki” – rozwój przestrzenny OstrowaTumskiego.

f. Usytuowanie obiektu i pochylenie ściany Centrum otworzyło widok na katedrę również z placu przed projektowanym budynkiem.

g. Podcięcie bryły po stronie rzeki dało możliwość przepuszczenia w jego sąsiedztwie ciągu spacerowego, równocześnie zadaszyło go na odcinku Centrum.

h. W uformowaniu zewnętrznym poszukiwano inspiracji w architekturze bramy śluzy tumskiej jako budowli obronnej. Pierwsza inspiracja dotyczy formowania ściany zewnętrznej części ekspozycyjnej.
Drugie zapożyczenie odnosi się do utopienia budynku obronnego w ziemi. Część projektowanego budynku zwieńczona jest stropodachem pokrytym warstwą humusu umożliwiającą hodowlę roślin. Miejsce to ma być dostępne dla odwiedzających i dać możliwość podziwiania panoramy Wyspy.

i. Chęć wytworzenia wokół budynku możliwości rozszerzenia oferty tematycznej Centrum skutkowała zaprojektowaniem miejsca do rozgrywania wydarzeń scenicznych, widowiskowych – amfiteatry na placu i nad rzeką, ściana elewacyjna budynku mogąca służyć do ekspozycji i pokazów filmowych zarówno od strony rzeki jak i placu.

j. Do zaprojektowanego wyrazu przestrzennego doprowadziło również staranie aby obiekt był atrakcyjny nie tylko dla odwiedzających, ale również dla gości przypadkowych, mieszkańców, spacerowiczów i sportowców bez różnicy wieku, dla dzieci , młodzieży i dorosłych, a także dla zorganizowanych grup jak i dla osób indywidualnych.
Układ funkcjonalny ICHOT


Projektowany obiekt w pełni realizuje założony programem układ funkcjonalny. Na poszczególnych kondygnacjach przedstawia się on następująco:

Kondygnacja podziemna:
Podzielona na dwa obszary. Jeden realizowany pod budynkiem zawiera rozładownię dla samochodów ciężarowych (też wywóz śmieci) oraz pomieszczenia techniczne i magazynowe.
Opcjonalnie rozważono możliwość budowy parkingu dla samochodów osobowych na około 65 miejsc postojowych z niezależnym wyjściem na plac przed budynkiem.

Parter:
Strefa wejściowa z informacją i kasami biletowymi. Strefa dostępna jest z placu przed obiektem oraz od strony rzeki z podcienia przy skrzyżowaniu ciągów pieszych. W odrębnym skrzydle (pod amfiteatrem) sala wielofunkcyjna oraz zespół sanitarny z szatnią i przechowalnią bagaży. W hallu głównym umieszczono kawiarnię oraz księgarnię ze sklepem z pamiątkami (dostępne również z zewnątrz). W oddzielnym segmencie zespół biurowy do obsługi centrum.

Piętra I i II:
Część ekspozycyjna podzielona na dwie strefy wynikające z podziału treści wystaw. Obydwa poziomy dostępne z antresoli komunikacji wewnętrznej. Na pierwszym piętrze przewidziano też zespoły sanitarne i pomieszczenia porządkowe.
Do komunikacji pionowej przewidziano dwa zespoły schodów otwartych oraz dwie klatki schodowe zamknięte (pełniące też funkcję ewakuacyjną). Dodatkowo trzy ogólnodostępne windy panoramiczne oraz jedna towarowa (przy klatce łączącej strefę techniczno – magazynową w piwnicy, biura na parterze i przestrzenie ekspozycyjne).


Ekspozycja – opis założeń projektowych

Podstawową funkcją Centrum jest część ekspozycji interaktywnej. W projekcie założono podział powierzchni na dwa poziomy odpowiadające treściom dwóm częściom hasła przewodniego Centrum: poziom pierwszy – „Tu się Polska zaczęła…”, poziom drugi – „…i tu Polska przetrwała”.

Układ „zwiedzania” odbywać się będzie kolejno na poszczególnych poziomach. W tym celu zaaranżowano
strefę komunikacyjną zsynchronizowaną z przestrzeniami ekspozycyjnymi.

Przestrzeń ekspozycyjna odpowiada przestrzennie schematowi przyjętych osi narracyjnych. Przyjęto zasadę, aby do aranżacji przeznaczone były przestrzenie jednorodne, skupione, przylegające do traktu komunikacyjnego. Zakłada się, że zaprojektowana powierzchnia może być przystosowana do różnych sposobów jej wykorzystania.

W celu umożliwienia odbiorcy dostosowania prezentowanych treści do jego możliwości i potrzeb odbioru projektuje się wykorzystanie skomputeryzowanego systemu zarządzania zbiorami. Zwiedzający w punkcie informacji kupując bilet decyduje się na to, który z proponowanych programów jest dla niego odpowiedni – kupuje bilet (karta z wbudowanym mikroczipem) i dzięki niemu w poszczególnych punktach ekspozycji otrzymuje taką porcję wiedzy, którą jest w stanie przyjąć. I tak wyróżnić można trasę dla najmłodszych (dzieci pod opieką personelu mogą poprzez zabawę stopniowo poznawać istotę Historii, rodzice w tym czasie w sposób niezależny mają szansę na spokojne zwiedzenie wybranej trasy). Ścieżka główna to kolejna opcja możliwa do wybrania – w salach zawierających bardziej szczegółowe informacje część zbiorów pozostanie nieaktywna. Dla młodzieży szkolnej przewidziano następny rodzaj trasy – wszystkie zbiory są dostępne, część ekspozycji multimedialnych przedstawiona bardziej graficznie, mniej szczegółowych analiz, łagodniejszy sposób podania prawdziwych lecz drastycznych faktów, szczególny nacisk na elementy trójwymiarowe, łatwo i skutecznie przemawiające do wyobraźni i pozostające w pamięci na długo. Kolejna trasa dostosowana jest do potrzeb naukowców i badaczy – dostępne są wszystkie zgromadzone zbiory, jest możliwość samodzielnych analiz i opracowywania poznanej wiedzy na miejscu w sali mediateki.
Taki system stwarza możliwość elastycznego przekształcania „ścieżek’ i osi zwiedzania, daje szansę na tworzenie wielu kolejnych propozycji np. dla obcokrajowców, dla osób starszych, dla niewidzących itp.

Wszystkie wspomniane wyżej trasy prowadzą przez sale wystawowe 1go i 2go poziomu ekspozycji. Elementem opcjonalnym jest część wystawy zorganizowana w „Wyspie” – wędrując po rampie wewnątrz kubatury zawieszonej w przestrzeni hallu głównego pokonujemy wysokość jednej kondygnacji i w tym czasie poznajemy rozwój przestrzenny Ostrowa Tumskiego przedstawiony w formie klasycznych makiet, wybranych przez nas projekcji, elementów hologramów i innych akcji znajdujących się wewnątrz bryły.

Program zwiedzania:

1. Po wyjściu na 1sze piętro zwiedzanie trzeba rozpocząć od pomieszczenia wprowadzającego do historii miejsca. Zwiedzający zostaje zatrzymany przez ciasno ustawione ekrany przedstawiające przyrodę Ostrowa z czasów przed osadnictwem. Jest to chwila na oderwanie się od rzeczywistości łagodne przejście do właściwego programy. Elementy dodatkowe to przyćmione światło, snująca się przy podłodze „mgła”, dźwięki przyrody…

2. Przestrzeń przeznaczona na okres Mieszka I z wyświetlonym obszarem jego państwa z zasięgiem osadnictwa na poziomie posadzki. Realne postacie z tamtych czasów oraz charakterystyczne przedmioty lub ich repliki z okresu organizacji państwa pierwszych Piastów. Na ścianach obrazy wyświetlane przez projektory. Opcjonalnie wchodzimy do Sali związanej z wierzeniami pogańskimi.

3. Kolejna sala związana jest z Chrztem Polski. Eksponowany jest tu nastrój pomiędzy jedną a drugą częścią pomieszczenia – ciemnością i światłem, hałasem i ciszą. Przejście odbywa się wokół wypełnionego wodą świetlika przecinającego cały obiekt (od dachu po parter). Gra światła wywołana będzie przez refleksy promieni słonecznych (zdublowanych przez reflektory) przechodzących przez wodę.

4. Sala projekcyjna poświęcona budowie Palatium. Tu można chwilę odpocząć oglądając animacje oraz projekcje (może trójwymiarowe) związane z powstawaniem i rozwojem tego miejsca.

5. Kolejna duża sala poświecona będzie królom i biskupom. Znów mamy postacie naturalnej wielkości ustawione po obu stronach przejścia – z jednej strony królowie z drugiej biskupi (w kolejności chronologicznej). Mamy tu też obrazy i pokazy rzucane na ekrany związane z rozwojem kultury łacińskiej . Na suficie pojawia się zarys Złotej Kaplicy z fragmentami przeszkleń pokazujących część ekspozycji znajdyjącej się na 2giej kondygnacji, dotyczącej Nekropolii Królów.

6. Z powyższej dużej przestrzeni odwiedzający mogą wejść do trzech niewielkich sal poświęconych kolejno: najazdowi Brzetysława, rozbiciu dzielnicowemu i rozwojowi Śródki. Miejsca te wyposażone będą w ekrany, stoły z makietami i systemem dostępu do informacji w sposób selektywny. Zakłada się, że można tak dobrać zasób prezentowanych materiałów aby mógł być przyswajalny przez różne grupy – zgodnie z wybranym programem zwiedzania.

7. Na zakończeniu drogi na I piętrze zlokalizowano (jako punkt stały aranżacji) czytelnię połączoną z madiateką. Miejsce to dedykowane być powinno osobom zainteresowanym poznawczo w sposób bardziej zaawansowany.

8. Dla dzieci przygotowano jedno pomieszczenie z antresolą dostępne z komunikacji wewnętrznej na każdym piętrze, gdzie do aranżacji użyto środków komunikacji na poziomie zabawek i zabawy. Będą tu klocki, elementy przestrzenne do budowania, puzzle, plansze do rysowania, stroje do przebrania itp. Pomieszczenia te połączone są wewnętrznie tak, aby dzieci wchodziły do niego na początku zwiedzania, a wychodziły na jego końcu. Mogą tu zostać same pod opieką przewodnika – nauczyciela.

9. Przejście na II piętro ekspozycji – w zależności od wybranej opcji możemy przejść przez „Wyspę” lub omijając ten element wystawy udać się do windy lub przeszklonej klatki schodowej.

10. Zaczynamy od dużej sali poświęconej wydarzeniom związanym z Poznaniem, Ostrowem Tumskim, Śródką. Część ta będzie opisywać przemysł, okres rozbiorów, XIX i XX wiek, II wojna światowa na koniec Poznański Czerwiec. Proponuje się działanie dużą ilością materiału poznawczego – przedmioty, obrazy, zdjęcia, makiety, wzbogacone filmem (na zakończeniu sali po stronie wejścia), czy pokazami przeźroczy. Sala ta ma układ podłużny, przedzielona jest po środku miejscem ekspozycyjnym. Zwiedzający poruszają się pomiędzy ekranami ekspozycyjnymi dzielącymi przestrzeń na poszczególne sekwencje.

11. Sala opisana powyżej zakończona jest miejscem poświęconym Złotej Kaplicy, z jej surowym „modelem” - na obniżeniu sufity projekcje z wnętrza kaplicy. Głównym motywem ekspozycyjnym będzie tu nastrój i gra światła, połączona z wrażeniami wizualnymi.

12. Z Sali dostępne są trzy stosunkowo niewielkie pomieszczenia przeznaczone na: Akademię Lubrańskiego, rozwój kultury i sztuki oraz świat muzyczny.
- Akademia Lubrańskiego to „sala szkolna” z ławkami i pulpitem z fizycznym dostępem do książek i obrazami wyświetlanymi na „tablicy”. Poznajemy sposób przedstawiania wiedzy w tamtych czasach, dosłowne treści i obrazy.
- Rozwój kultury i sztuki będzie w Sali Sztuki w konwencjonalnym muzealnym stylu – ekspozycja na ścianach i po środku, artefakty, gabloty przedmiotami, obrazy zawieszone na ścianach.
- Świat muzyki to z kolei mini sala koncertowa z miejscem dla małej formy orkiestrowej z możliwością słuchania muzyki z „głośników” w wysokiej jakości przekazu oraz na żywo. Uzupełnieniem będzie ściana z otworami w formie fotoplastykonu do miejsca ekspozycji instrumentów muzycznych, piśmiennictwa (w tym nut) strojów z epoki i innych interesujących eksponatów w dziedzinie muzyki.
W tej grupie możliwa byłaby gradacja treści przekazu z podziałem na grupy wiekowe.

13. Po obejrzeniu Sali opisanej jako 10. przejść można do zespołu pomieszczeń poświęconych współczesności. Będą tu współczesna mapa Poznania z naciskiem na obszary historyczne. Mapa na posadzce, rzutniki wysyłają obrazy na ekranach wokół. Możnaby eksponować tu również plany Poznania na przyszłość.
Następny punkt to wizyta Papieża. Mamy tu specjalnie ukształtowane „gabloty” wielorakiego wykorzystania. Miejsca do siedzenia, monitory, słuchawki do odsłuchu wystąpień papieskich, pamiątki i inne ciekawe pamiątki.

14. Koniec zwiedzania – tak jak przy wejściu „przepychamy się” do komunikacji wewnętrznej i schodów poprzez postacie „płaskie” ustawione jak stendy – symbolizujące ciągłość historyczną i obecność Poznaniaków w wielkich wydarzeniach historycznych.

Zgodnie z przyjętą intencją programową ekspozycja winna mieć charakter interaktywny. Zakłada się „wpływanie” na odwiedzającego wielozmysłowo:
- nastrojem (próba wytworzenia klimatu epoki lub miejsca)
- grą światła (przejście z pomieszczeń jasnych do ciemnych, błyski światła z świetlika oświetlającego centralną część przestrzeni ekspozycyjnej, światło dzienne z podłużnych okien –szpar oraz cała gama efektów wyreżyserowanej gry światła sztucznego)
- głosem (jako tło dźwiękowe, muzyka, forma komunikatów, inne efekty dźwiękowe)
- wizualnie (też w sposób niekonwencjonalny poprzez ruchome obrazy, film, efekty projekcji hologramowej obrazy trójwymiarowe oraz konwencjonalnie – widok , makieta, przedmiot)
- zapachem (efekty dodatkowe i uzupełniające o delikatnym działaniu)
- dotykiem (możliwość fizycznego obcowania z przedmiotami jest efektem najsugestywniejszym)

Wszystko po to, aby odwiedzającego zmusić do przemyśleń, wytworzyć pozytywne reakcje, czasem zaskoczyć i zaszokować, ale przede wszystkim zaciekawić i zainteresować i pozostawić w pamięci trwały ślad.
RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, poczta@ronet.pl