Konkurs na opracowanie projektu urbanistyczno-architektonicznego i założeń ekspozycji Interaktywnego Centrum Historii Ostrowa Tumskiego w Poznaniu.
III nagroda

<<< powrót
  • AiG Architekci, Architektura i Geotechnika
Skład zespołu:
  • arch. Andrzej Bielewski  
  • arch. Remigiusz Rogoziński  
  • arch. Agata Steindel  
  • arch. Bartosz Gierwielaniec  
  • arch. Michalina Kaźmierczak  
  • arch. Monika Andrzejewska  
  • arch. Maciej Gierwielaniec  
  • arch. Joanna Grześkowiak  
  • dr arch. Piotr Winskowski  
  • mgr Michał Morzykowski 
ZAŁOŻENIA AUTORSKIE

Obiekt utrzymuje forteczny zamknięty charakter, przeszklenia zaprojektowano tylko w miejscach ukazujących widoki na Katedrę. Ceglana bryła budynku okryta zielonymi skarpami od strony Śródki stopniowo wznosi się w kierunku północno-zachodnim. Przez zielone dachy budynku poprowadzono promenadę a delikatne skarpy zapewniają możliwość wejścia na nią od strony Śródki. W ten sposób okryte zielenią Centrum nie przeciwstawia się zwartej zamkniętej strukturze ale ją uzupełnia, pozostawiając otwartą zieloną przestrzeń mieszkańcom.

Osoby zdążające do Centrum zagłębiającą się rampą, mijają sklepiki i schody, pozwalające wyjść na taras na dachu holu wejściowego. Stopniowo tracą też z oczu widok Katedry. Pojawia się on znowu we wnętrzu tego holu, dostępny przez wielkie okno w ścianie zachodniej.

Sekwencja znikania i pojawiania się Katedry (odpowiednik rozbiórek, pożarów i wojen oraz kolejnych przebudów i odbudów) znajdzie swoje wyjaśnienie w ekspozycji historycznej - na razie widzowie doświadczają jej zmiennych widoków, coraz pełniejszych w miarę przybliżania się do niej i osiągania coraz wyżej położonych punktów obserwacji.

Schody w holu mogą być wykorzystywane jako stała widownia dla uroczystych wernisaży, wydarzeń parateatralnych lub jako teren czasowych wystaw.

Hol główny stanowi zasadniczy element budynku i organizuje pozostałe funkcje: ekspozycje główną, część administracyjną, edukacyjną i techniczną.
Z holu głównego dostaniemy się również kładką na drugi brzeg Cybiny.

Obiekt jazu, po zamknięciu drzwi między łącznikiem a holem głównym ICHOT, może funkcjonować oddzielnie jako galeria z kawiarnią. Gdy to połączenie funkcjonuje, służy też osobom podążającym od strony Ostrowa Tumskiego do Śródki.

Ceglana bryła budynku ICHOT zwiększa wizualną spójność otoczenia, podkreślając dominującą bryłę Katedry i stanowiąc przestrzenną paralelę dla obiektu Jazu Katedralnego i sąsiadującego z nim muru.
Opis projektu urbanistyczno-architektonicznego

Założeniem projektu jest wielorakie wykorzystanie możliwości, jakie stwarza budynkowi ICHOT jego otoczenie. Zwraca uwagę odmienność obecnego zagospodarowania dwóch obszarów: zamknięte, niewielkie kwartały zabudowy Śródki i wolnostojące, rzeźbiarsko ukształtowane i otoczone zielenią obiekty Ostrowa Tumskiego. Skoro budynek ICHOT i towarzyszące mu urządzenia terenowe mają stanowić przestrzenny i funkcjonalny łącznik między tymi dwoma obszarami, to proponuje się takie ich ukształtowanie, aby zawierały w sobie elementy tych dwóch sposobów zagospodarowania: względnie izolowaną bryłę, widoczną jako taka właśnie od strony Ostrowa Tumskiego i charakterystyczne dla Śródki, zawężone widoki w dal, kadrowane długimi pierzejami w różnej skali - od ścian budynków, przez mury oporowe, nasypy ziemne po szpalery drzew.

Obiekt utrzymuje forteczny zamknięty charakter, przeszklenia zaprojektowano tylko w miejscach ukazujących widoki na Katedrę. Ceglana bryła budynku okryta zielonymi skarpami od strony Śródki stopniowo wznosi się w kierunku północnozachodnim. Przez zielone dachy budynku poprowadzono promenadę a delikatne skarpy zapewniają możliwość wejścia na nią od strony Śródki. W ten sposób okryte zielenią Centrum nie przeciwstawia się zwartej zamkniętej strukturze ale ją uzupełnia,
pozostawiając otwartą zieloną przestrzeń mieszkańcom. Wysokość budynku od strony Cybiny nawiązuje do wysokości przyczółka Śluzy Katedralnej w kondygnację pietra cofnięto przeprowadzając wzdłuż niej promenadę. Drogi między miejscami postojowymi parkingu skierowane są tak, że widać z nich wieże Katedry, a droga wyjazdowa z parkingu - tak, że widok zamyka bryła kościoła św. Kazimierza.

Opuszczając parking, zwiedzający znajdują się na placyku, z którego możliwe jest wejście do dziecięcego ogródka rekreacyjno-edukacyjnego, ukształtowanego na wzór wczesnośredniowiecznego grodu. Ogródek, otoczony niskim nasypem ziemnym, mieści własny placyk wejściowy i trzy równoległe pawilony, stanowiące zabudowę "grodu" (zaplecze animatora i pokoje zabaw dla dzieci przy niesprzyjającej pogodzie). Za pawilonami znajduje się kolejny placyk, na którym przewidziano aranżowanie zabawy w dalszą rozbudowę "grodu" przy użyciu dużych klocków ze styropianu lub gąbki (jako przedłużenie istniejących pawilonów, częściowo pod ich trwałym dachem), oraz część otwartą. Zarówno spomiędzy pawilonów, jak i z ostatnio wspomnianego placyku widać Katedrę i Ostrów Tumski.
Między ogródkiem a szpalerem drzew, stanowiącym granicę ośrodka sportowego, biegnie ścieżka piesza i rowerowa do budynku ICHOT. Ścieżka ta stopniowo odsłania widok na Katedrę. U zbiegu tej ścieżki i ulicy Gdańskiej znajduje się podjazd do budynku ICHOT oraz placyk do zawracania samochodów. Piesi schodzą obniżającą się rampą do wejścia głównego na poziomie przyziemia (4,50 m p.p.t.), a uprawnione samochody zjeżdżają równoległą rampą do parkingu podziemnego (14 stanowisk), obsługującego też administrację, pomieszczenia techniczne.

Piesi i rowerzyści nie zmierzający do Centrum podążają dalej prosto, do bulwarów Cybiny. Część zagłębioną w terenie i parter skrzydła południowego ICHOT pokrywa trawnik o ekspozycji południowo-wschodniej. Z kolei ekspozycję południowozachodnią, z kolejnym widokiem na Katedrę, mają schody sprowadzające na dolny poziom bulwarów. Dalsza część tych schodów, pnąca się ku górze, o zwężającej się szerokości biegu, prowadzi na ten sam trawnik na dachu, oferujący jeszcze pełniejszy widok Katedry. Lokalizacja schodów nawiązuje do historycznej przebiegu kanału opływającego wschodnią część przyczółka Śluzy Tumskiej. Pierwotnie gromadząca wodę będzie punktem spotkań mieszkańców i turystów.

Ścieżka na górnym poziomie bulwarów, łagodnie podnoszącym się od strony mostu Biskupa Jordana, pozwala przepuścić tamtędy ruch pieszy i rowerowy. Nad wspomnianymi schodami ścieżka ta przebiega kładką, trafiając na taras na dachu holu głównego i dalej, biegnie po dachu niższej części skrzydła północnego ICHOT - części bezpośrednio sąsiadującej z Cybiną. Stamtąd schody prowadzą na kolejny taras na dachu najwyższej kondygnacji budynku. Minąwszy go kolejną kładką ścieżka bulwaru
opada w dół, na obecny poziom.

Osoby zdążające do Centrum zagłębiającą się rampą, mijają sklepiki i schody, pozwalające znowu wyjść na taras na dachu holu wejściowego. Stopniowo tracą też z oczu widok Katedry. Pojawia się on znowu we wnętrzu tego holu, dostępny przez wielkie okno w ścianie zachodniej, umieszczone na poziomie parteru, u szczytu szerokich schodów, wypełniających połowę pomieszczenia. Podchodząc do nich znowu traci się z oczu Katedrę i ponownie odzyskuje jej widok, wchodząc po
schodach.

Sekwencja znikania i pojawiania się Katedry (odpowiednik rozbiórek, pożarów i wojen oraz kolejnych przebudów i odbudów) znajdzie swoje wyjaśnienie w ekspozycji historycznej - na razie widzowie doświadczają jej zmiennych widoków, coraz pełniejszych w miarę przybliżania się do niej i osiągania coraz wyżej położonych punktów obserwacji. Schody w holu mogą być wykorzystywane jako stała widownia dla uroczystych wernisaży, wydarzeń parateatralnych lub jako teren czasowych wystaw,
eksponowanych na przenośnych pylonach o odpowiednio zestopniowanej podstawie. Niepełnosprawni na piętro dostają się windą i spotykają z pełnosprawnymi na galerii obiegającej schody.

Galeria ta skomunikowana jest z łącznikiem - obudowanym mostkiem nad Cybiną - mieszczącym kawiarnię, który może też służyć jako (przechodnia) sala ekspozycyjna (dostępna bez biletów). Łącznik służy wyprowadzeniu widzów, którzy już zwiedzili ekspozycję ICHOT, w stronę Ostrowa Tumskiego. Zabytkowy obiekt Jazu Katedralnego po drugiej stronie Cybiny mieści zaplecze kawiarni zlokalizowanej w łączniku, lokale handlowe do wynajęcia (sklepy z pamiątkami) oraz kawiarnie-pub w
piwnicy. Kładka po stronie zachodniej Śluzy Tumskiej opiera się na ceglanej przyporze zlokalizowanej w odległości 2,5m od przyczółka. Połączenie stanowi szklany korytarz wpisujący się w wewnętrzne lico ościeży bramy Jazu zapewniając delikatne połączenie projektowanego Centrum z historyczną bryłą. Rozwiązanie to zapewnia niezakłócony widok na elewację śluzy umożliwiając poznanie jej historii.

Obiekt jazu, po zamknięciu drzwi między łącznikiem a holem głównym ICHOT, może funkcjonować oddzielnie jako galeria z kawiarnią. Gdy to połączenie funkcjonuje, służy też osobom podążającym od strony Ostrowa Tumskiego do Śródki. Hol wejściowy łączy funkcjonalnie skrzydło południowe i zachodnie głównego budynku ICHOT.

Skrzydło południowe, oprócz wspomnianych pomieszczeń technicznych i parkingu podziemnego, mieści w przyziemiu zaplecza socjalne dla pracowników obsługi muzeum (pracownicy kas, szatni, ekspozycji, bileterzy, sprzątaczki) oraz kolejny lokal do wynajęcia (sklepik, księgarnię), a na parterze - dostępne z galerii w hallu: restaurację oraz pokoje administracji z salką dla VIP-ów. Do restauracji
zaprojektowano niezależne wejście od strony Śródki co daje możliwość niezależnego funkcjonowania po zamknięciu muzeum. Od północy do holu przylega skrzydło mieszczące główną ekspozycję oraz kasy, pomieszczenia ochrony i kolejny sklepik (w przyziemiu), zaś na parterze część edukacyjną z salą prelekcyjną, dostępną z antresoli hallu głównego.

Sala nie ma charakteru amfiteatralnego. Jej pozioma podłoga i układ drzwi umożliwiają za to podział na dwie, a nawet trzy mniejsze pomieszczenia. W przypadku większych imprez, odbywających się w tej sali niedzielonej, ostatnie rzędy krzeseł mogą być ustawione na przenośnych postumentach. Gdy imprezy wymagają zaplecza, rolę tę pełnią pomieszczenia przylegające do sali od wschodu. Na co dzień
pomieszczenia te pełnią funkcję pracowni, czy warsztatów dla dzieci. Główna ekspozycja zajmuje trzy kondygnacje: przyziemie (na poziomie wejścia głównego), parter (na poziomie galerii wokół holu wejściowego, sali prelekcyjnej, restauracji i łącznika) i piętro (na poziomie górnej ścieżki bulwaru).

Wejście do ekspozycji sygnalizuje zwiedzającym skos schodów w holu, wcinający się w tym miejscu pod galerię. Schody te stanowią w tym miejscu - na wprost wejścia głównego - rozbudowane podium dla elementów informacyjnych. Prostokątna bryła skrzydła północnego poprzebijana jest przez trzy wieże,
biegnące przez wszystkie trzy kondygnacje i zwieńczone świetlikami. Wieża najbliższej wejścia, jest symbolicznym miejscem Chrztu Polski. Na poziomie przyziemia znajduje się tafla wody na którą z samej góry spadają krople. Pochylenie ścian zwężających wieżę ku górze zapewnia słyszalne odbicia dźwięku. Do tego miejsca rozpoczynającego zwiedzanie, jego dźwięku i światła zwiedzający będą powracać, gdyż wieżę tę oplatają z zewnątrz schody, którymi będą przechodzić na kolejne poziomy i ku kolejnym etapom chronologicznie ułożonej ekspozycji. Do wnętrza wieży mogą zaglądać przez okienka z poziomów wyższych kondygnacji i spoczników. Dwie pozostałe wieże, rozszerzające się ku górze i również zamknięte świetlikami, są na kondygnacji parteru i piętra częściowo zabudowane stropami. Pozostawione prześwity są jednak na tyle duże, aby zapewnić oświetlenie niższym kondygnacjom. Wieże te poświęcone są ekspozycji uzupełniających ścieżek narracyjnych, dotyczących dziejów Katedry i Ostrowa Tumskiego.

Główna ścieżka narracyjna rozłożona jest na trzech kondygnacjach w przestrzeni otaczającej wspomniane wieże. Ekspozycja zaopatrywana jest od północy przez drogę dojazdową, biegnącą od parkingów przy ul. Bydgoskiej na zachód, wzdłuż granicy projektowanej Ramy Komunikacyjnej (stanowi tym samym awaryjny dojazd do boiska piłkarskiego oraz drogę przeciwpożarową). Następnie droga ta skręca na południe i biegnie równolegle z górną ścieżką bulwaru Cybiny. Kończy się placykiem manewrowym przy północnym krańcu budynku ICHOT i przez dok wyładowczy łączy się z salą ekspozycyjną na parterze. Z dokiem wyładowczym sąsiaduje pomieszczenie techniczne, warsztat obsługi ekspozycji, oraz winda towarowa i klatka schodowa, obsługujące wszystkie poziomy ekspozycji. Klatka służy również celom ewakuacyjnym. Poniżej, w piwnicy, mieści się magazyn ekspozycji.

Ceglana bryła budynku ICHOT zwiększa wizualną spójność otoczenia, podkreślając dominującą bryłę Katedry i stanowiąc przestrzenną paralelę dla obiektu Jazu Katedralnego i sąsiadującego z nim muru. Jeden materiał elewacji zastosowany został na wiele sposobów: w masywnych pełnych ścianach, we fragmentach o ażurowym układzie cegieł, służących doświetleniu niektórych wnętrz rozproszonym światłem, skontrastowanych z rozległymi przeszkleniami. Podobnie ściana budynku od strony Cybiny, wyrastająca ze zbocza bulwaru w dopuszczalnej odłegłości od koryta rzeki, mur stanowiący podbudowę ścieżki górnego bulwaru, kładki, skosy zewnętrznych schodów wcinające się w ten mur - wszystkie te zabiegi, oprócz swej roli funkcjonalnej, służą rozdrobnieniu skali obiektu i zachowaniu wspólnego charakteru budynków i obiektów inżynierskich. Ponadto w południowym „nasypie” możliwe jest
zlokalizowanie funkcji towarzyszących: wypożyczalnia rowerów, galerie, mała gastronomia, lokale handlowe.

Podobne skosy trawiastych połaci tarasu jako kontynuacja terenu zielonego przy ul. Gdańskiej, stanowiące podbudowę widoku Katedry wyrastającej zza zieleni bulwarów Cybiny, służą uzyskaniu spójnego charakteru otoczenia, niezależnie czy ukształtowane jest w tworzywie roślinnym czy ceramicznym. Dach pokryty roślinnością ma też zabytkowy budynek Jazu Katedralnego. Dla zachowania otwarcia widokowego na Ostrów Tumski i Katedrę już od ul. Bydgoskiej, od terenu zielonego z ogródkiem dziecięcym i od ul. Gdańskiej, proponuje się korektę planowanego uzupełnienia zabudowy mieszkalnej między ICHOT a ul. Ostrówek: skrócenie fasady od strony Cybiny i ścięcie bryły według linii równoległej do północnej fasady bloku mieszkalnego przy ul. Gdańskiej 6 i 8. Proponuje się też opracowanie wspólnego projektu kolorystyki tej fasady, oraz fasady budynku sąsiedniego, przy ul. Gdańskiej 10, 12, 14, 16, który zapewniłby większą spójność wizualną otoczenia ICHOT - jeżeli już nie materiałową to przynajmniej kolorystyczną. Korzystne też wydaje się architektoniczne opracowanie placyku przed fasadą kościoła św. Kazimierza i schodów prowadzących do niego. Obecnie teren ten jest wyraźnie zaniedbany.
Opis założeń ekspozycji

Punktem wyjścia koncepcji ekspozycji stał się projekt zagospodarowania całego terenu i ukształtowaniu budynku ICHOT, z dostosowaniem do mniejszej skali zagadnienia i większej złożoności treści tematycznych. Ekspozycja unikatowego dla historii Polski miejsca i jego zabytków zaczyna się
w skali urbanistycznej od widoku Katedry z ul. Bydgoskiej i z parkingu autokarów, biegnie przez przedpole ogródka rekreacyjno-edukacyjnego, przez przejścia między pawilonami tego ogródka i placyk, gdzie dzieci mogą budować swój "gród" oraz sąsiadującą z ogródkiem ścieżkę, dochodzącą do budynku ICHOT. Z każdego z tych miejsc dostępne są kolejne widoki Katedry i Ostrowa Tumskiego.

Widoków bliższych i kadrowanych elementami architektury budynku Centrum dostarcza podejście opadającą pochylnią: po utracie tego widoku następuje jego odzyskanie w holu wejściowym. Łącznik-mostek przeszklony od południa, czy rozszerzające się schody prowadzące na dolną ścieżkę bulwaru i zwężające się po drodze w górę, na trawiasty taras - wszystkie te miejsca zestawiają historię z architekturą obiektu służącego prezentacji tej historii. Obiekt stanowi dla tych widoków ramę, ale ramę nie narzucającą własnych motywów czy dekoracji - przez prostotę form i wnętrz akcentującą to, co jest obramowane i skadrowane.

Skrzydło północne, mieszczące główną część ekspozycji, podzielono na trzy kondygnacje. Chronologia zwiedzania wiedzie z dołu ku górze, od przestrzeni najciemniejszych do najjaśniej oświetlonych światłem naturalnym. Niezależnie od światła sztucznego, właśnie ta sekwencja zyskuje kontrapunkt w oświetlonych od wewnątrz wieżach, które promieniują światłem przez otwory w ścianach. Pierwsza wieża z symboliczną misą chrzcielną i spadającymi z góry kroplami wody stanowi punkt, do którego widzowie powracają, przechodząc otaczającymi ją schodami na wyższe kondygnacje. Do kolejnej wieży, poświęconej historii Katedry, wchodzi się na poziomie przyziemia (temat ekspozycji: Katedra preromańska) potem wraca na poziomie parteru (temat: Katedra romańska) i piętra (tematy: klęski żywiołowe a Katedra, Katedra klasycystyczna, zniszczenie Katedry, regotyzacja Katedry). Kolejne powroty do tej samej akcentowanej osi pionowej nie pozwalają zwiedzającym się pomylić co do
odrębności tej ścieżki tematycznej, mimo nanizania jej na wspólną sekwencję chronologiczną scenariusza całej wystawy.

Trzecia wieża, gdzie eksponowana jest historia Ostrowa Tumskiego, też jest podzielona na trzy poziomy: przyziemie (tematy: wygląd pierwszego grodu), parter (temat: odbudowa grodu), piętro (tematy: modernizacja Ostrowa Tumskiego, zmiany w krajobrazie Ostrowa w XIX i XX w., przekształcenie obszaru Ostrowa od połowy XXw. po dzień dzisiejszy). Ściany tych dwóch wież na najwyższej kondygnacji przylegają do zachodniej ściany zewnętrznej budynku, za którą znajduje się realny Ostrów Tumski. Dlatego też proponuje się wykonać je z ażurowych ceglanych kształtek (uzupełnionych przeszkleniem), które pozwolą zobaczyć stamtąd eksponowane obiekty w ich współczesnej postaci. Chwilę później zwiedzający (o ile nie skorzystają z windy), zejdą schodami na galerię holu wejściowego, mając po prawej stronie kolejne, tym razem pełne i obszerne okno, ukierunkowane na południowy zachód, przez które zobaczą podobny widok bez zakłóceń wynikających z otworów w kształtkach.

Zaprojektowana przestrzeń osi uzupełniających w formie rozszerzających się ku górnej kondygnacji wieży zapewnia zwiększanie powierzchni ich ekspozycji na kolejnych kondygnacjach w stosunku do osi głównej, co odpowiada schematowi osi narracyjnych. Główna ścieżka narracyjna, kształtowana bez odniesień topograficznych do otoczenia budynku, mieści się w przestrzeni otaczającej opisane wieże. Tematy ekspozycji przebiegają odpowiednio. Przyziemie: odzieje grodu na Ostrowie Tumskim do Bolesław Chrobry, parter: od Nekropolia Królewska do Przemysła II Piętro: od Ostrów Tumski w XV i XVI w. do okres współczesny.

Większa przestrzeń pozbawiona trwałych przegród budowlanych umożliwia różnorodną aranżację tej najobszerniejszej tematycznie części ekspozycji. Część skrzydła północnego na wschód od wież, o szerokości 9 m w przyziemiu, 8 m na parterze i 7 m na piętrze, może być wydzielona na wystawy czasowe, dostępne niezależnie z hallu wejściowego na każdej kondygnacji. Część ta w przyziemiu
dostępna jest przejściem tuż koło windy, a na piętrze - przez schody używane zazwyczaj do schodzenia po ukończeniu zwiedzania. Zwiedzanie ekspozycji głównej kończyłoby się wówczas powrotem schodami wokół wieży z misą chrzcielną.

Wydzielenie takie na kondygnacji parteru jest dla aranżacji niezależnej wystawy najłatwiejsze, gdyż przestrzeń ta sąsiaduje bezpośrednio z dokiem wyładowczym, zlokalizowanym na tym samym poziomie. Wydzielona przestrzeń, dostępna z holu wejściowego przez korytarzyk koło sali prelekcyjnej i sali warsztatów dziecięcych (albo przez te sale), może służyć rozszerzeniu tej właśnie aktywności, albo prezentacji dzieł będących jej owocem.

Wschodnia część skrzydła północnego, podlegająca ewentualnemu wydzieleniu, oświetlona jest też światłem naturalnym górno-bocznym, przez wąskie okno w przyziemiu i na wysokim parterze oraz przez świetlik na piętrze. W przypadku wydzielenia omawianych przestrzeni na wszystkich trzech
kondygnacjach równocześnie, możliwe jest ich bezpośrednie połączenie północną klatką schodową, albo każdorazowe przechodzenie przez hol główny.

Wydzielenie którejkolwiek z omawianych przestrzeni spowoduje oczywiście uszczuplenie powierzchni ekspozycji stałej, jednak pozwoli zachować koncepcję jej zwiedzania oraz wzajemne powiązania głównej i pobocznych osi narracyjnych, dzięki komunikacji pionowej wokół wieży z misą chrzcielną oraz niezakłóconemu dostępowi do dwóch pozostałych wież z przestrzeni wokół nich. Dodatkowymi przestrzeniami wystawienniczymi, które można połączyć lub użytkować niezależnie są: schody holu głównego (choć tu ekspozycja będzie dostępna dla niepełnosprawnych tylko od dołu i od góry: z podłogi hallu i galerii na parterze) oraz łącznik-kawiarnia.

Zgodnie z założeniami ideowymi i funkcjonalnymi dotyczącymi profilu ekspozycji i spodziewanej roli ICHOT jako miejsca, które będzie zachęcało do odwiedzenia Ostrowa Tumskiego, a nie zastępowało tej wizyty, oraz roli ICHOT w planowanej rewitalizacji Śródki - proponuje się wybrane rozwiązania, które nie stanowią elementów scenariusza wystawy (nie podaje się eksponowanych treści, ale sposoby redakcji tych treści w przestrzeni).

- Półeliptyczny w kształcie ogródek rekreacyjno-edukacyjny oddzielony jest od otaczającego trawnika niskim nasypem ziemnym, imitującym wczesnośredniowieczne obwałowanie. Za to odcięcie miękkiego zarysu "grodu" przez ścieżkę prowadzącą do ICHOT można wykorzystać jako okazję do innego zaprojektowania tego fragmentu płotu otaczającego ogródek: jako płot ażurowy, pokazujący jednocześnie przekrój przez nasyp ziemny i widok do wnętrza ogródka. Płot taki wyposażony w szerokie sztachety ustawione pod kątem prostym może być polem pod obraz, który składa się w całość w oku widza podążającego ścieżką. Gdy popatrzy on na wprost do ogródka, obraz przestaje być czytelny. Inny obraz może być namalowany pod drugiej stronie sztachet.

- Ekspozycja na schodach hallu wejściowego może być eksponowana na przenośnych podestach o podstawie zestopniowanej na wymiar schodów.

- Aby ułatwić rodzinne zwiedzanie ekspozycji i prowokować aktywność poznawczą dzieci, należy zrezygnować z małych tabliczek umieszczonych na cokole rzeźby lub pod ramą obrazu na ścianie. Są dla dzieci nieciekawe, a ich czytanie jest dla dorosłych - niewygodne. Tablice z informacjami można umieścić w odległości ok. 2-3 m od (większego) eksponatu, na dwóch wysokościach: 60-70 cm dla dzieci i 100-110 cm dla dorosłych. Informacja dla dzieci (napisana dużymi literami, komentowana przez historyjkę obrazkową itp.) będzie też widziana przez dorosłych, a oni sami będą mogli przekazać dziecku obszerniejsze informacje z wyższej tablicy.

- Na takich tablicach ideogram "łapka" może zawsze zaznaczać przycisk powodujący uzupełnienie statycznej informacji o krótkotrwałą niespodziankę: dla dzieci np. zmienne światło, ruch elementów ekspozycji itp., dla dorosłych dźwięk (dla ochrony słuchu personelu i innych zwiedzających nie należy dzieciom udostępniać włączników dźwięku).

- Rola Warty, nadsypywanie poziomu terenu na Ostrowie Tumskim we wczesnym średniowieczu lub system zalewania wodą polderów po zamknięciu Jazu Katedralnego w ramach pruskich fortyfikacji z XIX wieku, mogą być zilustrowane przez trójwymiarową makietę, zalewaną prawdziwą wodą po odkręceniu zaworu przez zwiedzających. Ilość wody musi być dopasowana do pojemności wymodelowanego koryta Warty, Cybiny czy polderów i zostać automatycznie spuszczona np. po 30 sekundach od napełnienia, żeby następni zwiedzający mogli rzecz powtórzyć.

- Przedstawienie racji różnych stron historycznych konfliktów politycznych i militarnych może następować przez ich "naświetlenie z różnych stron" - dosłownie, przez ustawienie planszy, makiety itp., przedstawiającej dany konflikt, oświetlonej w pewnej części punktowymi reflektorami. Widz może uruchomić inne reflektory punktowe oświetlające pozostałe części i wtedy zobaczy "racje drugiej strony".

- Rysunkowe rekonstrukcje katedry z kolejnych faz jej przebudowy mogą być naniesione na przezroczyste tafle ze szkła lub z tworzywa sztucznego umieszczone w kolejnych oknach, przez które widać katedrę, np. w południowej elewacji łącznika. Rysunki odpowiedniej wielkości, wykonane półmatową linią mogą być umieszczone tak, by ludzie przechodzący widzieli je na tle dzisiejszej katedry, dokładnie w miejscu i wielkości, jaką uznano za najbardziej prawdopodobną dla jej dawniejszego wyglądu.

Taka sama rysunkowa rekonstrukcja może dotyczyć widoku na południe, na most Biskupa Jordana i na północ, w stronę mostu kolejowego i zawierać rekonstrukcję wyglądu brzegów Cybiny, jej śluz i bastionów z czasów pruskiej twierdzy. Rysunkowa rekonstrukcja Jazu Katedralnego nie jest możliwa do powiązania z topografią łącznika skoro znajduje się on dokładnie na jego miejscu, ale ilustracja taka może być rzutowana na tło drzew na północ od budynku śluzy. W tym samym kierunku można też (zgodnie z topograficznymi realiami) rzutować rekonstrukcję wczesnośredniowiecznego grodu, odkrywanego obecnie w północnej części Ostrowa Tumskiego.

W pracowni dla dzieci, albo w ogródku rekreacyjno-edukacyjnym na przedpolu budynku ICHOT, można dzieciom zaproponować zabawy wprowadzające w tematykę ekspozycji:

- Puzzle, klocki lub płytki magnesowe, z których mogą składać tematyczne układanki o różnej skali trudności, np. polskie orły (godła z różnych epok), polskie herby.

- Klocki drewniane, z których można zbudować Katedrę w jej kształcie z różnych epok: najłatwiejsza romańska z kilku pełnych klocków; trudniejsza gotycka z cienkich słupków i łuków, pokazujących konstrukcję szkieletową i sklepienia krzyżowo-żebrowe; jeszcze trudniejsza barokowa, z klocków o różnych rozmiarach i funkcjach, z elementami dekoracyjnymi itp.; najtrudniejsza współczesna różnicująca fragmenty pochodzące z poszczególnych, wcześniejszych faz, strategię częściowej regotycyzacji, przyjętą w czasie powojennej odbudowy itd.

- Tematyka Biblioteki Kapituły Katedralnej i Akademii Lubrańskiego może być pokazana dzieciom umiejącym już odróżniać litery ale jeszcze nie umiejącym czytać w postaci "starodawnej" książki dużego formatu o grubych, mięsistych kartkach z wytrzymałego tworzywa sztucznego ("pergamin"), na których mogą one malować, kopiować albo naklejać folie z inicjałami (litera + obrazek, rysowany/układany/naklejany przez dziecko według własnej inwencji lub wzoru historycznego). Reszta tekstu może być już przygotowana do naklejenia na analogicznych foliach, żeby dziecku przeczytać
coś (nawet historyjkę o księżniczce i rycerzu) już po naklejeniu inicjału.

- Tarcze, miecze, hełmy i zbroje (oczywiście miękkie i plastikowe) dla małych wojowników.
Zabawki powyższe powinny być do kupienia w sklepiku w budynku Centrum.
RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, poczta@ronet.pl